WWW.NAUKA.X-PDF.RU
БЕСПЛАТНАЯ ЭЛЕКТРОННАЯ БИБЛИОТЕКА - Книги, издания, публикации
 


Pages:   || 2 | 3 | 4 | 5 |   ...   | 12 |

«SECURITOLOGIA Nauka o bezpieczestwie czowieka i organizacji spoecznych SECURITOLOGY A security science of human beings and social organizations СЕКЮРИТОЛОГИЯ Наука о безопасности ...»

-- [ Страница 1 ] --

Leszek F. KORZENIOWSKI

SECURITOLOGIA

Nauka o bezpieczestwie

czowieka i organizacji spoecznych

SECURITOLOGY

A security science of human beings and social organizations

СЕКЮРИТОЛОГИЯ

Наука о безопасности человека и общественных организаций

EAS

Krakw

Recenzje:

doc. Ing. Ladislav HOFREITER, CSc. - zastpca kierownika Katedry Nauk Spoecznych Akademii Si Zbrojnych gen. M.R.Stefanika w Liptowskim Mikulasu (Sowacja).

doc. mgr. Roman JAEK, Ph.D. - Wydzia Aplikowanej Informatyki Uniwersytetu im. Tomasza Baty w Zlinie (Republika Czeska).

prof. dr n. ped. Natalya Grigorivna KALASHNIK - zastpca dyrektora Pastwowego Departamentu Ukrainy ds. wykonania kar, Kijw (Ukraina).

prof. zw. dr hab. Jzef LIPIEC - Instytut Filozofii Uniwersytetu Jagielloskiego, kierownik Zakadu Filozofii Akademii Wychowania Fizycznego w Krakowie.

prof. dr hab. Andrzej PEPOSKI - kierownik Katedry Bezpieczestwa Narodowego Akademii Pomorskiej w Supsku.

doc. PhDr. Frantiek KVRNDA, CSc. - kierownik Katedry Midzynarodowych Stosunkw Politycznych Uniwersytetu Ekonomicznego w Bratysawie (Sowacja).

© Copyright by LFK adna cz tej publikacji nie moe by powielana w jakiejkolwiek formie za pomoc rodkw elektronicznych, mechanicznych, kopiujcych, nagrywajcych i innych bez uprzedniej pisemnej zgody waciciela praw autorskich.

ISBN 978-83-925072-1Projekt okadki: Marcin Stanula.

Kompilacja fotografii: wiee World Trade Center w Nowym Jorku zniszczone atakiem terrorystycznym (USA); posek Horusa z Luksoru (Egipt); obraz Archanioa Michaa w wykonaniu A. O. Stepanenko z dniepropietrowskiej kolonii karnej (Ukraina); Zegar Zagady na okadce "Bulletin of the Atomic Scientists" Chicago (USA).

Fotografie ze zbiorw autora lub z oglnie dostpnych stron www.

SPIS TRECI

CONTENS

СОДЕРЖАНИЕ

WPROWADZENIE

INTRODUCTION

ВВЕДЕНИЕ

ROZDZIA 1.

SECURITOLOGIA W PROCESIE STAWANIA SI NAUK

1.1 Mityczne i historyczne przesanki nauki o bezpieczestwie.. 1

1.2. rda i pimiennictwo securitologii

1.3. Metodologia securitologii

1.4. Przedmiot securitologii

1.5. Klasyfikacja zagroe

ROZDZIA 2.

BEZPIECZESTWO JAKO DOBRO SPOECZNE

2.1. Poczucie bezpieczestwa

2.2. Bezpieczestwo jako potrzeba

2.3. Bezpieczestwo jako warto

2.4. Bezpieczestwo jako prawo czowieka

ROZDZIA 3.

BEZPIECZESTWO INFORMACYJNE

3.1. Przesanki bezpieczestwa informacyjnego

3.2. Informacje w zarzdzaniu

3.3. Asymetria dostpu do informacji

3.4. rda i metody pozyskiwania informacji

3.5. Metody ochrony informacji

ROZDZIA 4.

ZARZDZANIE BEZPIECZESTWEM

4.1. Ryzyko

4.2. Metody oceny ryzyka

4.3. Metody i modele zarzdzania bezpieczestwem................. 2

ZACZNIKI: ZEGAR ZAGADY

SPIS PRZYPADKW

SPIS RYSUNKW

SPIS TABEL

BIBLIOGRAFIA

Publikacje zwarte i czasopisma naukowe

Prasa i czasopisma

Przepisy prawa

Normy i materiay wewntrzne

4 WPROWADZENIE

Odkd czowiek uwiadamia sobie swoje miejsce wrd innych ludzi na Ziemi, bezpieczestwo zaliczane jest do najwaniejszych potrzeb i wartoci. I te ten sam czowiek wraz z rozwojem cywilizacji generuje coraz to nowe i wiksze zagroenia.

Zagroonym stao si ycie wspczesnego czowieka, kultura bdca jego wytworem, spoeczestwo w ktrym yje, pastwo ktrego powinnoci jest zapewnienie bezpieczestwa, kontynent na ktrym przebywa i glob, gdzie zaistniao ycie. Zagroenia pocztkowo mao znaczce obecnie stay si tak istotne, e czowiek zamiast czerpa rado z ycia wrd tych wszystkich dbr, ktre sobie wytworzy i wiata, ktry sobie podporzdkowa – poczu strach i uomno swojej potgi.

Zagadnienie bezpieczestwa stao si wartoci, ktrej znaczenie docenia codziennie kady czowiek i cae spoeczestwo, a naukowcy prbuj je zdefiniowa, zbada i wyjani. Kwestia bezpieczestwa jest obecna w programach wyborczych licznych politykw, wadza usprawiedliwia zwikszenie podatkw wydatkami na bezpieczestwo a zwykli ludzie pragn poczucia bezpieczestwa.

Gdy w dwudziestym wieku wiat wschodu zapomina swojej tradycji a wiat zachodni budowa now cywilizacj, inne pastwa Europy rodkowo-wschodniej tkwiy w przestarzaych strukturach ekonomicznych i w bdnym przekonaniu, e patriotyzm lokalny przezwyciy wszelkie strachy. Tragedia Czarnobyla bolenie przypomniaa o zagroeniach tkwicych wrd nas, i o odpowiedzialnoci kadego za ycie wielu ludzi. Dzisiaj do znanych wczeniej zagroe ze strony si Natury i ywej przyrody, a take militarnych zagroe zewntrznych doliczy naley nowe, w tym najgroniejsze – terroryzm.

Trzeba take pamita, e od 1989 roku europejskie pastwa „socjalne” i „opiekucze” (dotychczasowi monopolici w kwestii bezpieczestwa obywateli) pozostawiy ludzi i ich bezpieczestwo wasnemu losowi. Ta bezradno znalaza po dziesiciu latach odzew w deklaracji krakowskiej z 12 maja 2000 roku: „Organizacje oglnokrajowe i lokalne reprezentowane zgodnie z postanowieniami ich statutw oraz osoby fizyczne osobicie, zgromadzeni na konferencji midzynarodowej „Zarzdzanie bezpieczestwem”, oceniajc za niesprawny i nieskuteczny rzdowy system bezpieczestwa spoeczestwa, przedsibiorcw, osb i mienia, doceniajc niezbywalne prawo do ochrony przed zagroeniami, deklaruj utworzenie Europejskiej Federacji dla Bezpieczestwa”. Ta idea powoaa do istnienia stowarzyszenie naukowe zajmujce si badaniem zagroe i edukacj dla bezpieczestwa EUROPEAN ASSOCIATION for SECURITY.

Dzisiaj to Stowarzyszenie zrzesza osobistoci wiata nauki i menederw oraz instytucje akademickie z Bugarii, Czech, Francji, Grecji, Hiszpanii, Niemiec, Polski, Rosji, Rumunii, Serbi, Sowacji, Ukrainy, Wgier, Turcji, Woch, Zjednoczonego Krlestwa Wielkiej Brytanii i Irlandii Pnocnej. Stowarzyszenie jest niezalenym orodkiem naukowym, zorganizowao lub byo wsporganizatorem ponad midzynarodowych konferencji naukowych, opublikowao we wasnym wydawnictwie 20 monografii i podrcznikw, wydaje czasopismo „Securitologia/Securitology/Секюритология”.

W przecigu trzydziestu lat od ukazania si drukiem pierwszych publikacji ksikowych z zakresu nauki o bezpieczestwie, securitologia zainteresowaa badaczy i praktykw zarzdzania. Ksztatujca si nowa dyscyplina naukowa staa si take przedmiotem zainteresowania tych, ktrym dotychczas brakowao chci lub moliwoci podejmowania prb poszukiwa odpowiedzi na pytania o przedmiot bezpieczestwa i metody bada tego zagadnienia. Przyszo pokae, czy proces ksztatowania securitologii jako nauki dopiero si rozpocz, czy te jest ju zaawansowany.

Bezpieczestwo czowieka zawsze byo przedmiotem troski czowieka, a z chwil uksztatowania si naukowych metod poznania i zmieniania rzeczywistoci – dominuje take w badaniach naukowych.

Rne orodki naukowe stosuj te rne okrelenia, ktre wspczenie przyjmuj (cho jeszcze nie jest to okrelenie powszechnie stosowane) wspln nazw securitologia.

Nie wiadomo, kto i dlaczego w latach dziewidziesitych ubiegego wieku uy po raz pierwszy neologizmu securitologia na okrelenie nauki o bezpieczestwie. W dostpnych publikacjach autorzy wyjaniajcy to pojcie jednoznacznie odsyaj do rdoslowia aciskiego 6 „sine cura” (securitas)1. Po prostu: securit(o)logia. W wierzeniach staroytnych Rzymian Securitas bya uosobieniem bezpieczestwa i ufnoci.

Ksika kierowana jest do badaczy i praktykw zarzdzania bezpieczestwem - menederw, psychologw, socjologw, specjalistw zarzdzania kryzysowego, detektyww i licencjonowanych pracownikw ochrony, penomocnikw ds. ochrony informacji niejawnych, penomocnikw ds. bezpieczestwa imprez, policjantw, straakw, onierzy zawodowych, szpiegw, funkcjonariuszy kontrwywiadu. Securitologia. Nauka o bezpieczestwie czowieka i organizacji spoecznych powinna take by uyteczna dla studentw specjalnoci bezpieczestwo narodowe i bezpieczestwo wewntrzne, bezpieczestwo obywatelskie, zarzdzanie bezpieczenstwem, zarzdzanie w sytuacji kryzysowej, inynieria bezpieczestwa i podobnych.

Pragn wyrazi szczeglne podzikowania uczestnikom midzynarodowych konferencji naukowych i seminariw a take profesorom podejmujcym badania i dyskusj nad problemem bezpieczestwa,

z katedr, wydziaw i uniwersytetw wrd ktrych wyrniaj si:

Wydzia Inynierii Specjalnej Uniwersytetu w ilinie, Akademia Si Zbrojnych im. gen. M.R. tefnika w Liptowskim Mikulaszu, Akademia Policji w Bratysawie, Wydzia Przedsibiorstw w Koszycach Uniwersytetu Ekonomicznego w Bratysawie (Sowacja); Uniwersytet Tomasza Baty w Zlinie, Uniwersytet Obrony w Brnie, Institut Ochrony Obywateli w Lazne Bohdanec oraz Katedra Ekonomii Aplikowanej Uniwersytetu Palackeho w Olomoucu (Czechy); Pastwowy Uniwersytet Lotniczy w Kijowie, Instytut Psychologii im. G.S. Kostiuka Akademii Nauk Pedagogicznych w Kijowie, Uniwersytet Europejski w Kijowie (Ukraina); Instytut Socjologii Uniwersytetu Wrocawskiego, Akademia Wychowania Fizycznego w Krakowie, Wysza Hanzeatycka Szkoa Zarzdzania w Supsku, Katedra Bezpieczestwa Narodowego 1 KVRNDA F.: (slo.) Vybran sociologick otzky charakteristiky bezpenosti v sasnom svete, s. 41. /in:/ UKAN K. a kol.: Mlde a armada. Bratislava: MO SR 2005, s. 28-67. HOFREITER L.: (slov.) Securitolgia. Liptovsk Mikul: Akadmia ozbrojench sl gen. M.R. tefnika 2006, s. 19; KORZENIOWSKI L. PEPOSKI A.: (pol.) Wywiad gospodarczy. Historia i wspczesno. Krakw: EAS 2005, s. 243; KORZENIOWSKI L.F.: Securitologia na pocztku XXI wieku, s. 186. „Securitologia/Securitology/Секюритология” 2007, nr 6, s. 181-192; YAROTHKIN W.I. (ros.) ЯРОЧКІН В.И.: Сек’юритология – наука о безопасности жизнедеятельности.

Москва: „Ось-89” 2000, s. 12; ZIBA R.: (pol.) Instytucjonalizacja bezpieczestwa europejskiego

- koncepcje-struktury-funkcjonowanie. Warszawa: SCHOLAR 2004, s. 27.

Akademii Pomorskiej w Supsku, i wiele innych orodkw. Wsplnie prowadzone badania naukowe i zdobyte w tych uczelniach dowiadczenia dydaktyczne stanowiy inspiracj i uzasadnienie dla ukadu i treci tej ksiki.

–  –  –

Since a human being became aware of their place among other people on earth, security has been considered to be one of the most important needs and values by individual people and whole societies. At the same time, with the development of the civilization the same human being is generating more and more new threats.

A life of a contemporary human being is at stake as well as the culture they have created, the society where they live, the country the obligation of which is to provide security, the continent where they live and the globe where life has started. The threats, initially insignificant, now have become so important that instead of deriving pleasure and joy from life with all these goods they created and in the world they conquered, a human being felt fear and the flaws of human nature.

The notion of security has become a value whose significance is appreciated every day by every man and the whole society and scientists are trying to define it, to explore it and explain. The question of security is present in election programs of numerous politicians, the authorities justify the increase of taxes with the expenses on security and ordinary people want to feel secure.

When in the twentieth century the Eastern World forgot about its tradition and the Western World was building its civilization, other Central and Easter European countries were stuck in old-fashioned economic structures and false conviction that local patriotism conquers all fears. The tragedy of Chernobyl painfully reminded us of the threats stuck among us and of the responsibility of each and every human being for the lives of many people. Today the list of previously known threats of the nature can by extended by new ones, including the most dangerous one – terrorism.

It should also be remembered that since 1989 the European “social” and “protective” countries (previous monopolists when it comes to the security of the citizens) have left the people and their security to their fate. After ten years this helplessness evoked a response in Cracow declaration of 12 May, 2000: “The national and local organizations represented according to the provisions of their statutes as well as individuals personally, gathered on the international “Security Management” conference, assessing the governmental security system of society, businesspeople, people and property as inefficient and ill, and taking into consideration the inalienable right to security against threats, declare the foundation of the European Federation for Security.” This ideas established a scientific association which deals with treats examination and education for security – THE EUROPEAN ASSOCIATION for SECURITY.

Today this Association is open to personalities of the scientific world and managers as well as academic institutions from Bulgaria, the Czech Republic, France, Greece, Spain, Germany, Poland, Russia, Romania, Serbia, the Slovak Republic, Ukraine, Hungary, Turkey, Italy, United Kingdom of Great Britain and Northern Ireland. The Association is an independent scientific centre, it has organized or been a coorganizer of over 40 international scientific conferences, published in its own press house 20 monographs and handbooks. It also publishes a “Securitology” magazine.

Within thirteen years since the release of the first printed book publications in the scope of security as a science, securitology has interested researchers and management practitioners. A newly establishing scientific discipline has also become a subject of interest for those who lacked the will or possibilities to make attempts to look for the answers to the questions about the subject of security and the methods of research of this notion. Only the future will show if the process of establishing securitology as a science has already begun or it is already advanced.

The security of a human being has always been the subject of care of a human being and with the establishment of the scientific methods of cognition and changing the reality – it dominates also in scientific research. Different scientific centre use also different terminology which contemporarily adopt (yet, not so commonly used notion) a common name of securitology.

It is not known who and why used securitology as a neologism in the nineties of the previous century to define the science of security. In the available publications the authors explaining this notion explicitly refer to the Latin etymology “sine cura” (securitas). Just: securit(o)logy.

In the beliefs of the Ancient Romans Securitas was associated with security and trust.

The book is addressed to the researchers and security management practitioners – managers, psychologists, sociologists, crisis management specialists, detectives and licenced security guards, plenipotentiaries for protection of confidential information, plenipotentiaries for the security of events, police officers, firemen, professional soldiers, spies, counterintelligence agents. Securitology. A security science of human beings and social organizations should also be useful for the students of the faculty of national security and internal security, civil security, security management, crisis management, security engineering and other similar areas.

I would like to particularly thank the participants of the scientific international conferences and seminars as well as professors who undertake research and discussions on the problem of security from the faculties, departments and universities, among which the following stand out: the Faculty of Special Engineering of the University in Zilina, the Armed Forces Academy of General Milan Rastislav tefnik in Liptovsk Mikul, the Police Academy in Bratislava (Slovakia), the Department of Companies in Koice of the University of Economics in Bratislava (Slovakia), Thomas Bata University in Zlin, the Defence University in Brno, the Institute of Civil Protection in Lazne Bohdanec as well as the Faculty of Applied Economics of the Palack University, Olomouc (Czech Republic), the National Aviation University in Kiev, the G.

S. Kostiuk Institute of Psychology of the Academy of Pedagogical Sciences in Kiev, European University in Kiev (Ukraine), the Institute of Sociology of the University of Wrocaw, the Academy of Physical Education in Cracow, the Higher Hanseatic School of Management in Supsk, the Faculty of National Security of the Pomorska Academy in Supsk and many other centres and institutions. Commonly conducted scientific research and the didactic experience gained in theses universities were the inspiration and grounds for the layout and the contents of this book.

–  –  –

ВВЕДЕНИЕ

С тех пор, как человек стал осознавать свое место среди других людей на нашей планете, безопасность, как отдельными людьми так и целыми обществами, считается одной из важнейших человеческих потребностей и ценностей. И сам этот человек, вместе с развитием цивилизации, порождает все новые и большие угрозы.

Под угрозой оказалась жизнь современного человека, культура, которую он создал, общество, в котором он живет, государство, обязанностью которого является обеспечение безопасности, континент, на котором живет, и планета, на которой возникла жизнь.

Угрозы, которые сначала были незначительными, сейчас стали настолько существенными, что человек, вместо того, чтобы пользоваться радостью жизни среди всех этих благ, которые сам создал, и мира, который себе подчинил - стал испытывать страх и неполноценность своего могущества.

Проблема безопасности стала ценностью, значение которой каждый день чувствует каждый человек и все общество, а ученые пытаются ее определить, изучить и объяснить. Вопрос о безопасности присутствует в предвыборных программах многочисленных политиков, государственная власть пытается оправдать увеличение размера налогов затратами по сохранению безопасности, а простые люди желают чувствовать себя безопасными.

Когда в двадцатом столетии мир Востока забывал о своих традициях, а мир Запада строил свою цивилизацию, другие государства Центрельно-восточной Европы продолжали оставаться в устаревших экономических структурах и ошибочном убеждении, что локальный патриотизм сможет преодолеть все угрозы. Трагедия Чернобыля болезненно напомнила об угрозах, существующих среди нас, и об ответственности каждого за жизнь многих людей.

Сейчас, к известным уже раньше угрозам со стороны природных сил, следует добавить новые, в том числе, самую опасную терроризм.

Следует помнить также о том, что с 1989 года европейские „социальные” государства (которые до сих пор были монополистами в области безопасности своих граждан), оставили людей и вопрос об их безопасности самим себе. Эта беспомощность, через десять лет, нашла отклик в краковском заявлении от 12 мая 2000 года: Общенациональные и местные организации, представляемые в соответствии с их уставами, и физические лица лично, собранные на международной конференции „Управление безопасностью”, оценивая как неэффективную государственную систему безопасности общества, предпринимателей, отдельных лиц и имущества, учитывая нерушимое право на защиту от угроз, объявляют о создании Европейской Федерации по Безопасности.

Эта идея привела к образованию научной ассоциации, занимающейся исследованием угроз и просвещением по вопросам безопасности ЕВРОПЕЙСКОЙ АССОЦИАЦИИ по БЕЗОПАСНОСТИ.

В настоящее время Ассоциация объединяет выдающихся представителей мира науки, менеджеров и предпринимателей, а также академические учреждения из Болгарии, Чехии, Франции, Греции, Испании, Германии, Польши, России, Румынии, Сербии, Словакии, Украины, Венгрии, Турции, Италии, Объединенного Королества Великой Британии и Северной Ирландии. Ассоциация является независимым научным центром, организовала самостоятельно или принимала участие в организации больше 40 международных научных конференций, издала в собственном издательстве 20 монографий и учебников, издает журнал „Секюритология”.

На протяжении тридцати лет с момента появления первых книжных изданий из области науки о безопасности, секюритология стала привлекать внимание исследователей и практиков управления. Формирующаяся новая научная дисциплина стала также предметом интереса тех, у кого до сих пор отсутствовало желание или возможность предпринять попытку найти ответ на вопрос о предмете безопасности и методах исследования этого вопроса. То что, процесс формирования секюритологии как научной дисциплины только начинается, или же он уже значительно продвинут покажет будущее.

Безопасность человека всегда было предметом заботы со стороны людей, а с момента формированя научных методов изучения и изменения действительности - преобладает также в научных исследованиях. Отдельные научные центры используют также разные опредления, которые в настоящее время (хотя пока данное название не используется всеми) получает общее название секюритология.

Неизвестно, кем и почему в девяностые годы прошлого века впервые использовал неологизм секюритология для опредления науки о безопасности. В доступных изданиях авторы, объясняющие это понятие, указывают на латинский источник происхождения слова „sine cura” (секюритaс). Просто: секюрит(о)логия securit(o)logia. В верованиях древних римлян Секюритaс была олицетворением безопасности и доверия.

Настоящая книга предназначается исследователям и практикам управления безопасностью - менеджерам, психологам, социологам, специалистам по кризисному управлению, детективам и лецензированным сотрудникам охраны, уполнмоченным по вопросам сохранения конфиденциальной информации, уполномоченным по вопросам безопасности мероприятий, полицейским, пожарникам, профессионаьным солдатам, шпионам, сотрудникам контрразведки. Секюритология. Наука о безопасности человека и общественных организаций должна помочь также студентам таких специальностей, как: нацональная и внутренняя безопасность, гражданская безопасность, управление безопасностью, управление в кризисных ситуациях, инженерия безопасности и тп.

Особую благодарность хочу выразить участникам международных конференций и семинаров, а также профессорам, проводящим исследования и принимающим участие в дискуссии по вопросам безопасности, представляющим кафедры, факультеты и университеты, среди которых выделяются: Факультет специальной инженерии Университета в г. Жилина, Академия Вооруженных сил им. ген. М.Р. Штефаника в Липтовском Микулаше, Полицейская академия в Братиславе (Словакия), Университет Томаша Бата в г. Злине, Университет обороны в г. Брно, Институт охраны граждан в г. Лазне Бохданец и Кафедра прикладной экономии университета Палецкого в г. Оломоуце (Чехия), Государственный авиационный университет в г. Киеве, Институт психологии им.

Г.С. Костюка Академии педагогических наук в г. Киеве, Европейский университет в г. Киеве (Украина), Институт социологии Вроцлавского университета, Академия фозической культуры в г. Кракове, Высшая ганзеатическая школа управления в г. Слупске, Кафедра национальной безопасности Поморской академии в г. Слупске, и многие другие научные центры. Проводимые совместно научные исследования и приобретенный в этих вузах дидактический опыт стали вдохновлением для создания и обоснованием для содержания настоящей книги.

–  –  –

Od najdawniejszych czasw ludzie starali si unika zagroe i dyli do bezpiecznego ycia. W mitologii2 staroytnich Grekw, Rzymian, Aztekw, Inkw, Majw i wielu innych odzwierciedlone s wierzenia, rytuay, zwyczaje ludw przestrzegajce przed zagroeniami lub dajce nadziej. Znajdujemy take dowody na to, e egzystencjalna potrzeba bezpieczestwa stanowia take podstaw walki o wadz ktra rozgrywa si na caym wiecie w sferze politycznej, militarnej i gospodarczej. Bywao jednak i tak, e bezpieczestwo pozostawao w cieniu innych realnych lub wyobraonych potrzeb, czego przykadem grecka Troja powicona na otarzu uczu ksicia trojaskiego Parysa do piknej (podobno) Heleny, ony Menelaosa, krla Sparty3.

STUDIUM PRZYPADKU. Apokalipsa w. Jana4.

I widziaem, jak Baranek zdj pierwsz z siedmiu pieczci i usyszaem gos jednej z czterech postaci, donony jak grzmot, mwicy: Chod!

I widziaem, a oto biay ko, ten za, ktry siedzia na nim, mia uk, a dano mu koron, i wyruszy jako zwycizca, aby dalej zwycia.

2 Mitologia - zbir mitw. Mit (gr. mythos - mowa, sowo, legenda) - podanie bajeczne o powstaniu wiata, bogach albo legendarnych bohaterach. KOPALISKI W.: Sownik wyrazw obcych i zwrotw obcojzycznych. Wydanie 14. Warszawa: Wiedza Powszechna 1983, s. 278.

Troja, Ilion (gr. oraz lub Ilios, ac. Ilium) to staroytne miasto pooone 3 w Troadzie u zachodnich wybrzey Azji Mniejszej nad rzek Skamander, wspczenie stanowisko archeologiczne w Turcji w pobliu wsi Tevfikiye w prowincji anakkale.

4 Objawienie w. Jana, s. 1337-1339. /in:/ Biblia to jest Pismo wite Starego i Nowego Testamentu. Warszawa: Brytyjskie i Zagraniczne Towarzystwo Bibilijne, 1976, s. 1333-1352.

A gdy zdj drug piecz, usyszaem, jak druga posta mwia: Chod!

I wyszed drugi ko, barwy ognistej, a temu, ktry siedzia na nim, dano moc zakci pokj na ziemi, tak by mieszkacy jej zabijali si nawzajem; i dano mu wielki miecz.

A gdy zdj trzeci piecz, usyszaem, jak trzecia posta mwia: Chod!

I widziaem, a oto ko kary, ten za, ktry siedzia na nim, mia wag w rce swojej.

I usyszaem, jakby gos pord czterech postaci mwi: Miarka pszenicy za denara i trzy miarki jczmienia za denara; a oliwy i wina nie tykaj.

A gdy zdj czwart piecz, usyszaem gos czwartej postaci, ktra mwia: Chod!

I widziaem, oto siwy ko, a temu, ktry na nim siedzia, byo na imi mier, a pieko szo za nim; i dano im wadz nad czwart czci ziemi, by zabijali mieczem i godem, i morem, i przez dzikie zwierzta ziemi.

A gdy zdj pit piecz, widziaem poniej otarza dusze zabitych dla Sowa Boego i dla wiadectwa, ktre zoyli. (...) I widziaem, gdy zdj szst piecz, e powstao trzsienie ziemi i soce pociemniao jak czarny wr, a cay ksiyc poczerwienia jak krew.(...) A gdy zdj sidm piecz, nastao w niebie milczenie na okoo p godziny.

I widziaem siedmiu aniow, ktrzy stoj przed Bogiem, i dano im siedem trb. (...) I spojrzaem, i usyszaem, jak jeden orze leccy rodkiem nieba woa gosem doniosym: Biada, biada, biada mieszkacom ziemi (...).

Rys. 1. Apollo razi grotami pomoru.

W czasach antycznych dominowao negatywne podejcie do bezpieczestwa, ktre dla Rzymian oznaczao polityczn stabilno Imperium Rzymskiego. Dekalog zawiera „zakaz zabjstwa”, z ktrego mona by wywie „prawo do ycia”, ale w dekalogu nie ma przecie przepisu zakazujcego Naturze kataklizmw przyrody i plag unicestwiajcych bez litoci pojedynczych ludzi i cae narody. I wyartykuowany przez Aureliusza Augustyna zakaz sprzeciwu takiemu porzdkowi: „Jaka to gupota buntowa si przeciwko przyrodzonej czowiekowi doli!”5.

Dopiero od Tomasza z Akwinu w Europie zauwaono podejcie pozytywne do bezpieczestwa, umoliwiajce jednostce i wsplnocie przetrwanie i rozwj6. Jednake starotestamentowe mity siedmiu plag, przymierze na grze Synaj i caa historia czowieka nasycona jest pesymistyczn wizj nieuchronnoci zagroe i unicestwienia.

Wspczesne zagroenia symbolizuje „Zegar Zagady”7, prowadzony od 1947 roku przez „Bulletin of the Atomic Scientists”. Nakrcili go fizycy jdrowi z Uniwersytetu w Chicago (USA), ktrzy w czasie II wojny wiatowej pracowali przy Projekcie „Manhattan”8 i przyczynili si do budowy amerykaskich bomb atomowych zrzuconych na Hiroszim i Nagasaki. Zegar pokazuje czas pozostay do zagady ludzkoci. Pierwotnie „zagada” oznaczaa zagroenie wojn nuklearn, lecz pniej uwzgldnono take technologie zmieniajce klimat, bioi nanotechnologie, ktre mog spowodowa nieodwracalne szkody9.

w. AUGUSTYN: Wyznania. Krakw: 1994, s. 79. Aureliusz Augustyn z Hippony (354-430),5

filozof i teolog katolicki.

6 TATARKIEWICZ W.: Historia filozofii. Tom I. Warszawa: 1983, s. 270-282. Tomasz z Akwinu (1224 lub 1225-1274) filozof i teolog katolicki.

7 Ang. Doomsday Clock.

8 Ang. Manhattan Project – skrcona nazwa od Manhattan Engineer District - kryptonimu amerykaskiego programu budowy bomby atomowej; opracowany na polecenie prezydenta F. D. Roosevelta i realizowany od 1942 roku. Badania prowadzono w 3 orodkach: w Columbia University w Nowym Jorku, uniwersytecie w Chicago i uniwersytecie stanu Kalifornia, konstrukcj bomby opracowano w Los Alamos. Eksperyment wybuchu bomby jdrowej 16.07.1945 r. otrzyma kryptonim Trinity, bomb za nazwano Gadget. Podobna konstrukcja zostaa wykorzystana przeciwko Japonii w Hiroshimie 6.08.1945 i w Nagasaki 9.08.1945.

9 “Doomsday Clock” Moves Two Minutes Closer To Midnight. “Bulletin of the Atomic Scientists” 2007-01-17. www.thebulletin.org

Rys. 2. Zegar Zagady „Bulletin of the Atomic Scientists”.

W staroytnych Chinach najwaniejsz rol odegraa filozofia Konfucjusza10 „Mistrz Kong” uwaany jest za najwaniejsz posta w historii staroytnich Chin. W II w. n.e. pogldy Konfucjusza zostay uznane za ideologi pastwow, a filozofi konfucjask wykadano nie tylko w Chinach, ale take w Japonii, Korei i Singapurze11.

Kluczowym pojciem filozofii konfucjaskiej jest ren – kultywowane uczucie, ktre odrnia czowieka od innych organizmw12.

Wspczesny chiski filozof Liang Souming interpretuje ren jako „intuicj”, rodzaj moralnego przeczucia, nabytego dziki etycznemu ksztaceniu i dziki dowiadczeniu yciowemu, umoliwiajcemu wiarygodn ocen sytuacji13.

Osignicie ren jest moliwe dziki przestrzeganiu li - obrzdw, obyczajw, ceremonii, zasad dobrych manier i innych norm relacji midzyludzkich, prowadzcych do spoecznego i moralnego porzdku.

Konfucjusz, Kong Fuzi (551 - 479 p.n.e.) 11 WU Joseph S.: Konfucjusz (Kong Fuzi), s. 4. /in:/ McGREAL Ian P. (oprac.) Wielcy myliciele Wschodu. Warszawa: Wydawnictwo al fine 1997, s. 3-10.

12 Ibidem.

13 Ibidem.

W filozofii konfucjaskiej jednostka yje tylko w sieci powiza z innymi, nie istnieje pojcie indywidualnoci14.

Laozi15, autor Daodejingu, najwaniejszego dla taoizmu i wpywowego w Chinach tekstu, dao czyli „droga” okrela wzorce i procedury we wszechwiecie; najlepsz „drog” jest wuwei - dziaalno bez wysiku. Wszelkie przeciwiestwa s nierozczne, dopeniajce si lub wykluczajce16.

Okrelenia yin i yang s podstawowymi dla wiata taoizmu, gdzie wszystko dzieli si na dwubiegunowe przeciwiestwa: yin reprezentuje mrok, wycofanie, mikko, esko, nisko, bierno, dorodkowo, krtko, pustk, wklso itp. a yang utosamia wiato, dominacj, twardo, msko, wysoko, ekspansywno, odrodkowo, dugo, peni, stao. Wszystkie rzeczy skadaj si w rnych proporcjach tych dwch przeciwiestw. Nic nie wystpuje wycznie jako jedno lub drugie, wszystkie rzeczy znajduj si w strumieniu pomidzy przeciwnymi biegunami. Kiedy yin osiga swe maksimum, przeobraa si w yang; Kiedy yang osiga swe maksimum, przeobraa si w yin17. Nie jest to rwnowaga statyczna lecz dynamiczna, w ktrej wystpuje przeciwdziaanie tendencjom dominowania ktregokolwiek z biegunw. Poniewa w praktyce wystpuje dominowanie yang, to daodejing dy do nowego zrwnowaenia poprzez faworyzowanie yin

– „rzeczy najbardziej mikkie pokonuj najbardziej twarde”18.

Sztuki wojenne Azji Wschodniej, od judo po wspczesne strategie wojskowe Mao Zedonga19 uznaway i wykorzystyway t zasad.

Take Josef Janoec20, Wasil M. Zaplatynskyj21 i inni badacze proIbidem.

Laozi (ur. ok. VI w. p.n.e, czas i miejsce mierci nieznane.) LUSTHAUS D.: Laozi, s. 11. /in:/ McGREAL Ian P. (oprac.) Wielcy myliciele Wschodu.

Warszawa: Wydawnictwo al fine 1997, s. 11-20.

Ibidem, s. 18.

–  –  –

Mao Zedong, Mao Tse-tung, Mao Ce-tung (1893-1976).

JANOEC Josef: (cze.) Diskuze zkladnch problm bezpenostn vdy. /in:/ "Science & Military" 2006,. 2, s. 19 – 31; JANOEC J.: (cze.) Sekuritologie – nauka o bezpenosti a nebezpenosti. „Vojensk rozhledy” 2007, nr 3, s. 3-14; JANOEC J.: (cze.) Od teorie obrany k sekuritologii. /in:/ LUPTK : Panorma globlneho bezpenostnho prostredia: 2006-2007.

Bratislava: Ministerstvo obrany Slovenskej republiky, 2007, s. 487-495.

ZAPLATYNSKYJ V.M. (ukr.) ЗАПЛАТИНСЬКИЙ В.М.: Безпека та небезпека у стародавніх віруваннях. „Безпека життєдіяльності" 2006, № 5, с. 41-44. Реєстрацiйний № 63600-КВ ндекс 01237.

blemw bezpieczestwa za wan metodologiczn dyrektyw securitologii uwaaj dialektyk yin i yang a take dynamik daodejing.

Zamieszkujcy rne strony wiata Fenicjanie i Hetyci, Babiloczycy i Asyryjczycy, Grecy i Rzymianie, Persowie i Chiczycy i wiele innych potg staroytnego wiata pozostawio liczne lady unikania zagroe i walki o popraw swojego bezpieczestwa.

---------------------Tereny dzisiejszej Polski w redniowieczu objte byy wojnami domowymi, a chaos przyczynia si do tego, e nikt nie czu si pewny ycia i swojego mienia22.

Stosunkowo dobrze byo w miastach, w ktrych istniaa stra miejska, pilnujca porzdku, zwaszcza w nocy. Miasta take pierwsze zainicjoway ochron drg organizujc w tym celu pierwsze porozumienia (konfederacje). Na tej podstawie stranicy miejscy uzyskali uprawnienie stosowania kary, wcznie do kary mierci i to bez wzgldu na stan spoeczny, wobec grasujcych na drogach „otrw“ (latrones). Wprowadzony przez Henryka III gogowskiego23 urzd starosty zapocztkowa przyjty nastpnie w odrodzonym Krlestwie Polskim system policyjny i ostr walk z bandytyzmem. Starostowie w imieniu krla cigali i sdzili doranie zbrodnie publiczne (ktre statut warcki 1423 r.

ograniczy do tzw. czterech artykuw grodzkich: podpalenia, najcia domu, rabunku na drodze i zgwacenia).

W XIV w. ciganiem przestpstw tego typu zajmowali si specjalni urzdnicy policyjni, zwani justycjariuszami lub po polsku oprawcami.

Nie tylko cigali oni przestpcw, ale take przesuchiwali ich i sami sdzili, rozszerzajc zakres swych czynnoci na sprawy podlegajce kompetencji innych sdw. Szczeglnie oywion dziaalno prowadzili w Maopolsce, gdzie przez pewien czas nie byo starostw.

Za nastpcw krla Kazimierza Wielkiego energia wadz policyjnych osaba, ale mimo wszystko bya Polska krajem do spokojnym, jeeli wyczy niektre tereny pograniczne, stanowice w XV w.

obszary szczeglnie niebezpieczne dla podrnych24.

ZIENTARA B.: Spoeczestwo polskie XIII-XV wieku, s. 189. /in:/ IHNATOWICZ I. MCZAK A. ZIENTARA B. ARNOWSKI J.: Spoeczestwo polskie od X do XX wieku. Warszawa: KiW 1988, s. 91-209.

Henryk III gogowski (1251/1260-1309) – ksi gogowski, ksi wielkopolski.

ZIENTARA B.: Spoeczestwo... op. cit. s. 190.

System polityczny, ktry utrwali si w Rzeczypospolitej, mia decydujcy wpyw na bezpieczestwo jej mieszkacw. Wiksze miasta dysponoway wasnym aparatem policyjnym i wzgldnie sprawnymi sdami. Systemy cigania przestpstw czasy nowoytne odziedziczyy po redniowieczu. Krl jako rdo wadzy przekazywa odpowiednie kompetencje starostom. Ci ostatni w XVI wieku stali si ju urzdnikami ziemskimi, zlecajcymi swe funkcje podstarociemu lub burgrabiemu. Przestpstwa z tytuu „czterech artykuw grodzkich”, stanowice najwiksz grob dla bezpieczestwa wewntrznego, sdzi sd grodzki, urzd grodzki za przeprowadza egzekucj25.

Jednak nawet oczywiste niebezpieczestwo dla ycia i mienia szlacheckiego z trudem wystarczyo, by zorganizowa solidarny opr.

Potrzebne byy uniwersay krlewskie, by zwoa szlacht danej ziemi pod wodz starosty na akcje represyjne. Zachodzia bowiem niekiedy kolizja midzy egzekucj prawa (wyrokw) a przywilejami szlacheckimi, zlecajcymi karanie poddanych panu.

Sugestywnym wiadectwem zasigu niebezpieczestwa w strefie podkarpackiej jest Wgierski bd dacki Simplicissimus, wydany anonimowo po niemiecku w 1683 r.26 Mamy tam (akcja dotyczy pocztku drugiej poowy XVII w.) przygody biednych akw, ktrych rozbjnicy wypytuj, czy s katolikami.

„- O, wy szelmy, wiem dobrze, ecie luterskie psy. Ale dzi ja te przyjd do karczmy, a tam bdziecie musieli mi zapiewa pie o Matce Boskiej i witym Franciszku. Kto jej nie bdzie zna, ten bdzie musia za mnie naleyto za jado i trunki opaci. Lecz jeli si okae, e katolikami jestecie i piewa umiecie, to ja za was, skoro biednymi studentami si mienicie, wasze rachunki zapac”27.

MCZAK A.: Od poowy XV wieku do rozbiorw, s. 397. /in:/ IHNATOWICZ I. MCZAK A.

ZIENTARA B. ARNOWSKI J.: Spoeczestwo polskie od X do XX wieku. Warszawa: KiW 1988, s. 213-426.

Pod pseudonimem Simplicissimusa Wgierskiego ukrywa si Daniel Speer (1636- 1707). Peny tytu brzmi: Wgierski bd Dacki Simplicissimus. Osobliwe ycie tego przedstawiajcy i szczeglne okolicznoci towarzyszce jego podrom. Ponadto wiarygodny opis bdcych podwczas w kwitncym stanie, lecz niespokojnych Wgier, a take ludu wgierskiego, jego zwyczajw, obrzdkw, nawykw oraz trwajcej wojny. Wesoe i warte przeczytania. Wyda tene Dacki Simplicissimus.

27 Wgierski bd Dacki Simplicissimus.Wyd.1. Przekad Danuta Reychmanowa. Przedmowa i przypisy Jan Reychman. Krakw: Wydawnictwo Literackie 1967; MCZAK A.: Od... op. cit.

s. 399.

Te sowa zbjnika przypominaj bardziej Rumcajsa ni Janosika z legendy, ale autor daje do zrozumienia, e tylko studentw zbjnicy traktowali dobrotliwie. Czytamy, jak w podhalaskiej wiosce zbiera si ju grupa siedemdziesiciu podrnych, ale i w tak licznej kompanii obawia si przebywa Tatry. „Na drugi dzie przyby jaki polski janiepan z trzydziestoma jedcami, lecz i on nie odway si przej przez gry, bowiem kryy pewne wieci, e wszystkich razem zbjcw jest ponad stu”. Skoczyo si na wypaceniu okupu od gw i od koni.

Na Podkarpaciu powstaa wic w XVII w. swoista strefa marginesu, ktr w znaczeniu geograficznym stanowiy gry, a w sensie spoecznym - bandy opryszkw skadajcych si z ludzi rnego pochodzenia. Problemy rosy wraz z osabieniem wadzy pastwowej, a nabray wstrzsajcych rozmiarw poczynajc od „konfederacji” czy zwizku wojskowego chorgwi wracajcych z wyprawy na Moskw w 1612 r. Nie sposb rozrni, kiedy wojsko domagao si sprawiedliwie nalenego odu, kiedy za rabowao, korzystajc tylko z pretekstu.

Rzecz w tym, e bro, dowiadczenie i organizacja daway oddziaom wojskowym ogromn przewag nad ludnoci i pozwalay way si na akcje niedostpne dla zwykych rabusiw, jak najazd na Brzozw i Jaliska biskupa przemyskiego, spalenie Radymna, zupienie urawicy Korniakta i zwyciski szturm w 1661 r. na Dobromil.

Ksigi grodzkie pene s skarg na rabunki onierskie po wsiach i dworach, a take w miasteczkach. I tu, jak w tylu innych dziedzinach, bezpieczestwo zapewniaa tylko protekcja potnego magnata. Bardzo niewiele sycha o zorganizowanej obronie, o sieci czujek rozstawionych po drogach, ktre ostrzegayby o zbliajcym si niebezpieczestwie. Takie wanie rodki wypracowao sobie spoeczestwo cywilne w Niemczech okresu wojny trzydziestoletniej.

Na Rusi miasta i miasteczka, dwory, nawet wsie byy opatrzone rowem, czstokoem, czasem bardziej rozbudowanymi fortyfikacjami, przewanie jednak drewnianymi. Cho nie dawao to osony przed licznym i wyposaonym w dziaa przeciwnikom, wystarczao przewanie przeciw rabusiom. Na pozostaych ziemiach Korony w znakomitej wikszoci wypadkw wsie i dwory byy cakowicie odsonite.

Obok wojsk obcych w Rzeczypospolitej do „plag ywota” - wedle okrelenia oziskiego - zaliczy trzeba oddziay nadworne. Nawet gdy trzymane byy elazn rk, osaniao to przede wszystkim posiadoci magnata zatrudniajcego onierzy. Poczynajc od pierwszego bezkrlewia rozpowszechni si zwyczaj najmowania oddziaw, zoonych przewanie z cudzoziemcw, cho wrd Wgrw, Niemcw, Szkotw, nawet Hiszpanw czy tych, ktrych w pozwach okrelono jako Valachos, Serbos, Cisacos, Tataros et Cyganos - byo wielu miejscowych28.

Gwny problem w zakresie bezpieczestwa wewntrznego stanowia sama szlachta. Jeli wojska nadworne grabiy, to przewanie dlatego, e kierowa je na swych przeciwnikw magnat; jeli nie miay spokoju dwory, zacianki i zagrody, to gwne, codzienne niebezpieczestwo wynikao ze zwad midzy szlacht. Nie miaoby wielkiego sensu cise klasyfikowanie tych zjawisk, rozrni jednak chyba trzeba raubritterstwo29, gwat zalegalizowany o owe powszechne, nie tyle gwatem rozstrzygane, co gwatownie toczone spory. Szlacheckich zawodowych rabusiw nie byo wielu; cho szlacheckiego staropolskiego stylu ycia nie cechowa legalizm, tj. cise przestrzeganie prawa, to rozpowszechnione byo zamiowanie do ubierania wszystkiego w szat prawn, do pieniactwa.

Rozpowszechnienie „legalnego gwatu” wizao si w pewnym stopniu z instytucj wrdy30 i odwetu, ktra sabnie w XVI stuleciu, ale bynajmniej nie znika. Niebezpieczestwo nis take system kar.

Podobnie jak intromisja, czyli wwiedzenie w posiadanie przyznanej prawem nieruchomoci, moga atwo doprowadzi do siekaniny midzy szlacht asystujc obu stronom sporu, tak zblione niebezpieczestwo niosa ze sob infamia i banicja.

MCZAK A.: Od... op. cit. s. 400.

Niem. Raubritter - rycerz rozbjnik.

Wrda (krwawa zemsta) - zwyczaj wywierania krwawej zemsty na sprawcy zabjstwa krewnego (lub na kim z jego rodu); Z czasem, zabjstwo winnego zastpowano gwszczyzn (wykup). Wrda znajdowaa odbicie w prawodawstwie antycznym (np. w kodeksie Hammurabiego prawo talionu: „oko za oko, zb za zb”), w Europie bya powszechna do redniowiecza, do XX w. utrzymaa si w krajach rdziemnomorskich (Albania, Sardynia, Korsyka - wendeta, wendetta, vendetta).

Rys. 3. Milicjant - wocianin z 1767 r.

rdo: Rycina C. Antoniego. /za:/ MCZAK A.: Od poowy XV wieku do rozbiorw, s. 390.

/in:/ IHNATOWICZ I. MCZAK A. ZIENTARA B. ARNOWSKI J.: Spoeczestwo polskie od X do XX wieku. Warszawa: KiW 1988, s. 213-426.

W przeciwiestwie do miast, w ktrych rada dysponowaa pewn sub policyjn, a ustrj ogranicza do minimum wszelkie okazje do masowych i niespokojnych zgromadze, ycie szlachty stwarzao niezliczone okazje skaniajce wprost do chwytania za bro. Proste nagromadzenie dziesitek czy setek zbrojnych obywateli na weselu, chrzcinach czy te sejmiku stwarzao mas krytyczn, przy ktrej znikomy nawet powd wystarcza, by chwycono za szable, czasem po prostu za siekiery, drgi czy konice.

Duo namitnoci, sprzecznych interesw, z reguy za pijastwa sprzyjao gwatownym wybuchom, zwaszcza na sejmikach. Gwatowno tych zgromadze bya ju od XVI stulecia przedmiotem zdziwienia i krytyki cudzoziemskich obserwatorw. W tym czasie, 31 Podpis pod rycin brzmi: „Wocianin z Pawowa w Wielkim Ksistwie Litewskim uczyniony wolnym w 1767 r.” oprcz tradycyjnej rbaniny, przyjmuje si - raczej pno - zachodnia moda na pojedynki odbywane wedle przyjtych regu zwyczajowych32.

Szczepienia ochronne przeciw ospie dugo jeszcze na ziemiach polskich nie osigny stopnia powszechnoci liczcego si spoecznie.

Jak grone za byo niebezpieczestwo, wiadcz liczby: w Prusach i w zaborze pruskim zmaro w roku 1796 na osp 30 000 osb, jeszcze groniejsze byy straty w zaborze rosyjskim. Lekarze-spoecznicy prowadzili szczepienia czsto bezpatnie, dopiero w drugiej poowie XIX wieku wprowadza zaczto szerzej zakrojone inicjatywy pastwowe w tym wzgldzie, a doszo do przymusu szczepienia ospy (Prusy 1874). Opanowanie epidemii ospy nie oznaczao jednak, i co jaki czas nie zdarzay si przypadki zachorowa, wynikajce z unikania w odlegych wsiach, a take przez biedot miejsk, szczepie ochronnych.

Znacznie groniejszym zjawiskiem byy epidemie cholery. Pierwsza z nich ogarna ziemie polskie w latach powstania listopadowego, przyprawiajc o mier take rosyjskiego wodza, Dybicza. Pniej co kilka lat powtarzay si nawroty cholery z mniejszym nasileniem, a ponowna wielka epidemia przetoczya si przez ziemie polskie w latach 1848 i 1849 (chorowao wtedy w samym Krakowie okoo 1000 osb na 40 tys. mieszkacw), pniej co lat kilka lub kilkanacie miay miejsce nastpne, szczeglnie w latach 1865-75, 1885, 1892.

Wadze i ludnoc byy bezradne, budowano szpitale „dla chorych na sabo choleryczn”, a gwny sposb przeciwstawiany epidemii stosowano izolacj zdrowych od chorych, wrd ktrych miertelno osigaa 50% i wicej33.

W wizieniach i w koszarach. aby zapobiec chorobie, wydawano po szklance wdki z pieprzem i po pkwarcie kaszy suto omaszczonej, a take okadzano pomieszczenia jaowcem. Nazwa choroby, uprzednio nie wystpujcej, staa si w wieku XIX jednym z popularniejszych przeklestw34.

MCZAK A.: Od... op. cit. s. 403.

IHNATOWICZ I. Od rozbiorw do pierwszej wojny wiatowej, s. 564. /in:/ IHNATOWICZ I.

MCZAK A. ZIENTARA B. ARNOWSKI J.: Spoeczestwo polskie od X do XX wieku.

Warszawa: KiW 1988, s. 427-589. ISBN 83-05-11402-3.

Ibidem, s. 565.

–  –  –

Rozwj chirurgii midzy innymi w czasie wielkich wojen pocztku stulecia przynis pniej zmniejszenie blu przy operacjach (zastosowanie narkozy w kocu 1 poowy XIX w.) i zwikszenie skutecznoci zabiegw. Ostatnie dwudziestolecie XIX wieku bogate byo w istotne dla medycyny wynalazki (Pasteur, Koch, Roentgen).

Poza nielicznymi nie miay one jednak szerszego spoecznie zastosowania. Koszt leczenia przekraczajcy moliwoci wikszej czci spoeczestwa, maa liczba lekarzy, dua odlego od miasta, wreszcie ciemnota, brak instytucji spoecznej opieki lekarskiej sprawiay, e mino niewtpliwej poprawy sytuacji w tej dziedzinie ogromna wikszo spoeczestwa baa si choroby i blu jako groby zupenie codziennej i realnej - wszak epidemie wybuchay nagle, bez adnej zapowiedzi, a rozwj i przyspieszenie komunikacji przeniosy je z Astrachania lub Maroka do Warszawy znacznie szybciej w drugiej poowie stulecia ni w pierwszej.

Siy przyrody groziy take innymi niebezpieczestwami. Powodzie wiksze, o zasigu obejmujcym jedn lub kilka guberni, zdarzay si co kilka lub co kilkanacie lat, czciej w Krlestwie i Galicji ni w zaborze pruskim35. Przynosiy ruin domw, niszczyy zasiewy lub zbiory, groziy bezporednim niebezpieczestwem yciu ludzkiemu.

Nieobce byy nie tylko wsi, ale i wielkiemu miastu - zdarzyo si, e w Warszawie woda wylewaa si na nisze miejsca skarpy. Publicyci nawoywali do regulacji rzek, jednake gdy nadchodzia klska, niewiele umiano jej przeciwstawi36.

Poary powstae od pioruna lub przypadkowego zaprszenia ogniem trawiy, szczeglnie w Krlestwie i Galicji, cae miasteczka zabudowane drewnianymi domkami. Co kilkanacie lat paliy si Siedlce, Biaystok, Szczebrzeszyn czy ukw. Zdarzay sie poary pochaniajce czasem cae ulice wikszych miast. W roku 1850 w Krakowie podczas wielkiego poaru, ktry ogarn cz Rynku, ulic Grodzk, Stolarsk i par przylegych, spalio si okoo 160 domw. Pewne ulepszenia organizacyjne, a przede wszystkim postp techniczny w dziedzinie urzdze przeciwpoarowych, zmniejszyy w drugiej poowie XIX wieku stopie zagroenia, dotyczyo te jednak przede wszystkim wielkich miast. Na wsi due znaczenie mia rozwj ochotniczych stray poarnych.

Nieurodzaje przybieray czsto charakter klsk. Niski stopie zmeliorowania pl, saba technika uprawy, nie dajca moliwoci agodzenia wpywu nie sprzyjajcych warunkw atmosferycznych, sprawiay, e co jaki czas wybuchay klski godu. Tak byo w Krlestwie w roku 1846, tak byo te w Galicji rok pniej. Pod koniec XIX wieku rozwj rolnictwa po kryzysie rolnym przynis jednak i w tej dziedzinie popraw.

Stopie bezpieczestwa czowieka i poczucia tego bezpieczestwa zmieni si istotnie w cigu wieku XIX. Zmniejszyo si przede wszystkim zagroenie czowieka przez siy przyrody. Niektre niebezpieczestwa groce jednostce jeszcze w kocu XVIII wieku przestay istnie, niektre znacznie zmalay. Postp medycyny sprawi, e zmniejIbidem.

Ibidem, s. 566.

szya si groba chorb lub e moliwe stao si znaczne zagodzenie przebiegu chorb i ich skutkw37.

W sumie wiek XIX nie przynis w tej dziedzinie nowych zagroe, niektre z dawnych zmniejszy tak, e byy one przez wczesnych odczuwane jako naturalna uciliwo ycia.

Sposb ogrzewania mieszka, mao skuteczny sposb przechowywania ywnoci, nie zawsze chronicy j przed zepsuciem, sposb owietlania ulic - wszystkie te konfrontacje czowieka i przyrody traktowane byy jako naturalna konieczno, ale budziy uczucie bezradnoci lub co najmniej wiadomo koniecznoci wytrwaej i cikiej walki.

Do tego dochodziy wypadki przy pracy, wywoane zymi warunkami niebezpieczne urzdzenia (np. nie osonite pasy transmisyjne powszechnie stosowane w fabrykach), brak odpowiednich kwalifikacji robotnikw.

W okresach wojen, zamieszek i powsta na marginesie wydarze rodziy si ponadto zjawiska grone take i dla tych, ktrzy pozostawali poza ich gwnym nurtem. Na wsi pojawiali si bandyci czasem udajcy partyzantw, czasem wystpujcy jawnie w pogoni za osobliw saw, a dziao si tak zreszt nie tylko w epoce powsta. „Tygodnik Ilustrowany” z pocztku XX wieku szeroko opisywa rozwj bandytyzmu w Krlestwie i indolencj wadz w jego zwalczaniu.



Pages:   || 2 | 3 | 4 | 5 |   ...   | 12 |

Похожие работы:

«Аннотация Темой дипломного проекта является: «Анализ системы оповещения о лавинно – селевой опасности в Иле – Алатауском национальном парке». В данном дипломном проекте была анализирована существующая система оповещения о лавинно – селевой опасности, а также спроектирована новая система оповещения о лавинно – селевой опасности. Были рассчитаны: распределения тока и заряда в вибраторе, входное сопротивление, КПД несимметричного вибратора, дальность прямой видимости и диаграмма направленности...»

«АНАЛИТИЧЕСКОЕ УПРАВЛЕНИЕ АППАРАТА СОВЕТА ФЕДЕРАЦИИ Роль физической культуры и спорта в обеспечении национальной безопасности Российской Федерации СБОРНИК МАТЕРИАЛОВ К ПАРЛАМЕНТСКИМ СЛУШАНИЯМ 24 АПРЕЛЯ 2015 ГОДА МОСКВА • 2015 Аналитический вестник № 14 (567) Настоящий выпуск Аналитического вестника подготовлен по итогам заседания Научно-методического семинара Аналитического управления Аппарата Совета Федерации на тему «Роль физической культуры и спорта в обеспечении национальной безопасности...»

«АННОТАЦИЯ Дисциплина «Международное сотрудничество в сфере уголовного судопроизводства» (С3.В.ДВ.3.1) реализуется как дисциплина по выбору вариативной части блока «Профессионального цикла» Учебного плана специальности – 40.05.01 «Правовое обеспечение национальной безопасности» очной формы обучения. Учебная дисциплина «Международное сотрудничество в сфере уголовного судопроизводства» нацелена на формирование у обучающихся знаний о сущности, исходных понятиях, задачах, принципах и правовой основе...»

«Отчет по экологической безопасности ФГУП ПО «СЕВЕР» за 2014 год СОДЕРЖАНИЕ 1. Общая характеристика и основная деятельность предприятия. 3 2. Экологическая политика предприятия.. 5 3. Системы экологического менеджмента и менеджмента качества.4. Основные документы, регулирующие природоохранную деятельность предприятия... 5. Производственный экологический контроль и мониторинг окружающей среды. 6. Воздействие на окружающую среду.. 6.1 Забор воды из водных источников.. 12 6.2 Сбросы в открытую...»

«Сергей Небренчин Политазбука Современные международные угрозы Основы Российской государственности Общественное измерение безопасности Воронеж ИСТОКИ Небренчин Сергей. Русская политазбука. Монография. Воронеж, 2010. 216 с. ISBN 978-5-88242-796-1 В монографии «Русская политазбука» с метафизической точки зрения проанализированы характер и содержание международных вызовов и национальных угроз, представлены приоритеты государственного обустройства и общественной безопасности. В заключении...»

«СОГЛАСОВАНО: УТВЕРЖДАЮ: Заместитель главы администрации Директор МАОУ «Средняя Губкинского городского округа общеобразовательная школа № 1 с углубленным изучением отдельных предметов» города Губкина Белгородской области _ С.Н.Жирякова _ Г.И.Колесникова «_» _ 2013 года «_» _ 2013 года СОГЛАСОВАНО: Начальник ОГИБДД ОМВД России по г. Губкину _ О.А.Бантюков «_»2013 года ПАСПОРТ дорожной безопасности образовательного учреждения Муниципальное автономное общеобразовательное учреждение «Средняя...»

«YK-0-vvod-1.qxd 01.02.2005 17:27 Page 1 Non multa, sed multum Международная ЯДЕРНЫЙ безопасность Нераспространение оружия массового уничтожения КОНТРОЛЬ Контроль над вооружениями № 1 (75), Том 11 Весна 2005 Редакционная коллегия Владимир А. Орлов – главный редактор Владимир З. Дворкин Дмитрий Г. Евстафьев Василий Ф. Лата Евгений П. Маслин Сергей Э. Приходько Роланд М. Тимербаев Юрий Е. Федоров Антон В. Хлопков ISSN 1026 9878 YK-0-vvod-1.qxd 01.02.2005 17:27 Page 2 ЯДЕРНЫЙ № 1 (75), Том 11...»

«Согласовано: Утверждаю: Директор МБОУ «Ржавецкая _ «»2014 СОШ» Е.В.Чернова Согласовано: «_»_2014г. Начальник ОГИБДД ОМВД РФ по Прохоровскому району, лейтенант полиции Д.В.Федоров «_»_2014г. ПАСПОРТ дорожной безопасности образовательного учреждения МБОУ «Ржавецкая средняя общеобразовательная школа» Ржавец 2014г. СОДЕРЖАНИЕ: Общие сведения. I. II. Типовые схемы организации дорожного движения. III. Информация об обеспечении безопасности перевозок детей специальным транспортным средством. IV....»

«Аннотация В данном дипломном проекте была разработана релейная защита и автоматика подстанции 110/10/10кВ. Составлена схема замещения сети, выбрано силовое оборудование, а также оборудование релейной защиты. Выполнены графические схемы, подтверждающие основные направления дипломного проекта. Также рассмотрены вопросы экономики и безопасности жизнедеятельности. Андатпа Бл дипломды жобада 110/10/10кВ осалы стансасыны релелік оранысы жне автоматикасы жасалды. Желіні алмастыру схемасы, релелік...»

«III. ОРГАНИЗАЦИЯ МЕРОПРИЯТИЙ ПО ГРАЖДАНСКОЙ ОБОРОНЕ В ОБРАЗОВАТЕЛЬНОМ УЧРЕЖДЕНИИ 3.1. Основные мероприятия, проведенные по совершенствованию системы гражданской обороны На основании требований Федеральных законов Российской Федерации от 21.12.1994 г. № 68-ФЗ О защите населения и территорий от чрезвычайных ситуаций природного и техногенного характера, от 12.02.1998 г. № 28-ФЗ О гражданской обороне, от 21.12.1994 г. О пожарной безопасности, Указа Президента Российской Федерации от 03.09.2011 г. №...»

«ЗАО «Инженерно-экологический центр «Белинэкомп» Могилёвский филиал ИЭЦ «Белинэкомп» ОТЧЁТ ОБ ОЦЕНКЕ ВОЗДЕЙСТВИЯ НА ОКРУЖАЮЩУЮ СРЕДУ ПЛАНИРУЕМОЙ ДЕЯТЕЛЬНОСТИ «Убойный цех с мясопереработкой в ОАО «Климовичский КХП» г. Климовичи» КНИГА Разработан Могилевским филиалом ИЭЦ «БЕЛИНЭКОМП» Директор Могилевского филиала ИЭЦ «Белинэкомп» С. В. Савицкий Могилев 2015 Список исполнителей Должность Телефон Подпись Ф. И.О. Могилевский филиал ИЭЦ «БЕЛИНЭКОМП» Отдел по нормированию и проектированию: Начальник...»

«ISBN: 978-905948-174К обеспечению безопасности и надёжности поставок электроэнергии в Центральной Азии: реформа рынка электроэнергии и защита инвестиций Г-н Анатоль Бут Секретариата Энергетической Хартии для Информация, содержащаяся в настоящей работе, получена из источников, которые считаются надежными. Тем не менее, ни Секретариат Энергетической Хартии, ни её авторы не гарантируют точность или полноту информации, содержащейся в ней; ни Секретариат Энергетической Хартии, ни её авторы не несут...»

«Перечень документов, используемых при выполнении работ по оценке соответствия ТР ТС 005/2011 О безопасности упаковки 1. ТР ТС 015/2011 О безопасности зерна 2. ТР ТС 021/2011 О безопасности пищевой продукции 3. ТР ТС 022/2011 Пищевая продукция в части ее маркировки 4. ТР ТС 023/2011 Технический регламент на соковую продукцию из фруктов и овощей 5. ТР ТС 024/2011 Технический регламент на масложировую продукцию 6. ТР ТС 027/2012 О безопасности отдельных видов специализированной пищевой 7....»

«УФМС РОССИИ ПО РЕСПУБЛИКЕ СЕВЕРНАЯ ОСЕТИЯ – АЛАНИЯ ДОКЛАД О РЕЗУЛЬТАТАХ И ОСНОВНЫХ НАПРАВЛЕНИЯХ ДЕЯТЕЛЬНОСТИ УПРАВЛЕНИЯ ФЕДЕРАЛЬНОЙ МИГРАЦИОННОЙ СЛУЖБЫ ПО РЕСПУБЛИКЕ СЕВЕРНАЯ ОСЕТИЯ-АЛАНИЯ НА 2014 ГОД И ПЛАНОВЫЙ ПЕРИОД 2015 – 2017 ГОДОВ Владикавказ 201 ДРОНД УФМС России по РСО-Алания январь 2014 г. СОДЕРЖАНИЕ ВВЕДЕНИЕ РАЗДЕЛ I. ОСНОВНЫЕ РЕЗУЛЬТАТЫ ДЕЯТЕЛЬНОСТИ ТЕРРИТОРИАЛЬНОГО ОРГАНА УФМС РОССИИ ПО РСО-АЛАНИЯ В 2014 ГОДУ Цель 1. Обеспечение национальной безопасности Российской Федерации,...»

«СОГЛАСОВАНО. Утверждаю. Начальник Отдела по образованию Директор МБОУ Белавская ООШ МО «Дорогобужский район» _ И.Н.Свириденков _Г.Н. Иванова _ 2015г. «_»_2013г.СОГЛАСОВАНО Начальник ГИБДД МО МВД России «Дорогобужский район» майон полиции А.А. Поляков ПАСПОРТ по обеспечению безопасности дорожного движения муниципального бюджетного общеобразовательного учреждения «Белавская основная общеобразовательная школа» д.Белавка, ул. Центральная,д.2, Дорогобужского района Смоленской области Директор МБОУ...»

«ГОСТ 12.0.004-90. Межгосударственный стандарт. Система стандартов безопасности труда. Организация обучения безопасности труда. Общие положения (утв. и введен в действие Постановлением Госстандарта СССР от 05.11.1990 N 2797) Документ предоставлен КонсультантПлюс www.consultant.ru Дата сохранения: 23.09.2015 ГОСТ 12.0.004-90. Межгосударственный стандарт. Система Документ предоставлен КонсультантПлюс стандартов безопасности труда. Организация обучения Дата сохранения: 23.09.2015 безопасности....»

«АНО «Региональный институт охраны и безопасности труда». Если Вы хотите получить консультацию или полный текст закона, обращайтесь по номерам, указанным ниже. Постановление Правительства РФ от 17.05.2014 N 457 О внесении изменения в постановление Правительства Российской Федерации от 17 октября 2009 г. N 820 Задолженность по страховым взносам на обязательное социальное страхование от несчастных случаев на производстве и профессиональных заболеваний может быть списана в порядке, установленном...»

«АДМИНИСТРАЦИЯ ГОРОДА ЧЕЛЯБИНСКА КОМИТЕТ ПО ДЕЛАМ ОБРАЗОВАНИЯ ГОРОДА ЧЕЛЯБИНСКА ул. Володарского, д. 14, г. Челябинск, 454080, тел./факс: (8-351) 266-54-40, e-mail: edu@cheladmin.ru ПРИКАЗ а Об утверж дении требований к проведению ш кольного этапа всероссийской олимпиады ш кольников по литературе, искусству (М Х К), физкультуре, ОБЖ, технологии На основании приказа Комитета по делам образования города Челябинска от 25.08.2015 № 1092-у «Об организации и проведении ш кольного этапа всероссийской...»

«Отчет по экологической безопасности за 2014 год 1. Общая характеристика и основная деятельность 6.5. Удельный вес выбросов, сбросов, отходов ФГУП «НИИ НПО «ЛУЧ».3 ФГУП «НИИ НПО «ЛУЧ» в общем объеме по Московской области.19 2. Экологическая политика ФГУП «НИИ НПО «ЛУЧ»..5 6.6. Состояние территории расположения ФГУП 3. Системы экологического менеджмента и ме«НИИ НПО «ЛУЧ».21 неджмента качества.7 Реализация экологической политики в отчетОсновные документы, регулирующие природоном году..22...»

«Тема Организация обеспечения пожарной безопасности Учебные вопросы: 1. Виды пожаров и причины их возникновения. Силы и средства пожаротушения.2. Организация выполнения мероприятий пожарной безопасности.3. Планирование мероприятий пожарной безопасности. Организация обучения населения в области пожарной безопасности. Нормативные документы Федеральный закон от 21.12.1994 г. № 69 « О пожарной безопасности » Закон города Москвы от 12. 03. 2008г. № 13 « О пожарной безопасности в городе Москве»...»








 
2016 www.nauka.x-pdf.ru - «Бесплатная электронная библиотека - Книги, издания, публикации»

Материалы этого сайта размещены для ознакомления, все права принадлежат их авторам.
Если Вы не согласны с тем, что Ваш материал размещён на этом сайте, пожалуйста, напишите нам, мы в течении 1-2 рабочих дней удалим его.