WWW.NAUKA.X-PDF.RU
- , ,
 


Pages:     | 1 |   ...   | 8 | 9 || 11 | 12 |

SECURITOLOGIA Nauka o bezpieczestwie czowieka i organizacji spoecznych SECURITOLOGY A security science of human beings and social organizations ...

-- [ 10 ] --

im wysza oczekiwana rentowno, tym wiksze ryzyko.

W dziaalnoci gospodarczej nie mona unikn ryzyka, gdy w momencie podejmowania decyzji nie dysponuje si pen informacj i nie zawsze mona przewidzie dalszy bieg wydarze. Mog te zdarzy si niewiadome znieksztacenia i wiadome zafaszowania informacji i bdne ich interpretacje. Wyeliminowanie ryzyka nie jest moliwe, ale w praktyce gospodarczej dy si do ograniczenia samego ryzyka i jego skutkw. Ograniczenie to jest moliwe poprzez zarzdzanie ryzykiem, ktre jest definiowane jako identyfikacja, mierzenie, sterowanie i kontrolowanie ryzyka w celu jego maksymalnego ograniczenia oraz zabezpieczenia si przed skutkami ryzyka652. Przez zarzdzanie ryzykiem rozumie si te przedsiwzicia majce na celu planow i celow analiz, sterowanie ryzykami wystpujcymi w dziaalnoci (bankowej) oraz kontrol podejmowanych przedsiwzi653.

Wydaje si jednak, e lepiej po prostu okreli, e zarzdzanie ryzykiem jest to identyfikacja, kwantyfikacja, decydowanie oraz kontrolowanie w celu ograniczenia ryzyka oraz ochrony przed zagroeniami654.

W zarzdzaniu ryzykiem mona wyrni etapy:

DZIAWGO D.: Zarzdzanie ryzykiem w banku komercyjnym. /in:/ GUCHOWSKI J.

SZAMBELACZYK J.: (red.) Bankowo. Podrcznik dla studentw. Pozna: WSB 1999, s. 351s. 354.

JAWORSKI W. L. ZAWADZKA Z.: (red.) Bankowo. Podrcznik akademicki. Warszawa:

POLTEXT 2002, s. 607.

Por. KORZENIOWSKI L.: (pol.) Firma... op. cit. 2002, s. 95.

1. identyfikacja ryzyka,

2. kwantyfikacja ryzyka,

3. decydowanie,

4. kontrolowanie.

Etap identyfikacji ryzyka polega na okreleniu, jakimi rodzajami ryzyka i w jakim okresie jest zagroony dany podmiot. Wymaga to przeanalizowania sytuacji zwizanych z ryzykiem i dokonania ich klasyfikacji. Najoglniej ryzyko ma swoje rdo w otoczeniu podmiotu, w samym podmiocie oraz w informacjach czcych podmiot z otoczeniem (oglna klasyfikacja rde zagroe i ich charakterystyka zostaa przedstawiona w rozdz. 1.5).

Kwantyfikacja czyli pomiar ryzyka wykorzystuje rne metody zalene od rodzaju ryzyka i wielkoci potencjalnej szkody. Mog to by proste, opisowe metody lub skomplikowane modele ekonometryczne.

Na przykad w ocenie ryzyka kredytowego banki stosuj m.in. metody punktowe, credit scoring, analiz dyskryminacyjn, natomiast do szacunkw wielkoci ryzyka stopy procentowej - metod luki, duracj lub analiz elastycznoci.

Na tym etapie celowe jest take przeanalizowanie tendencji m.in.

w zakresie:

ksztatowania si sytuacji gospodarczej w danym kraju i na wiecie,

otoczenia makroekonomicznego i moliwych kierunkw zmian,

wielkoci przychodw, dochodw i zyskw (strat) moliwych do zrealizowania przy scenariuszach uwzgldniajcych poszczeglne typy ryzyka (w tym rwnie najgorszy),

oceny moliwoci zmian dugookresowych strategii w obszarze dziaalnoci,

korekt, ktre naley przeprowadzi, by zmieni pozycj podmiotu pod wzgldem przychodw i ryzyka.

Na tej podstawie mona oceni rne scenariusze rozwoju sytuacji (od optymistycznej do pesymistycznej) oraz zbada moliwe dla kadego scenariusza przychody i wydatki655.

Por. JAWORSKI W. L. ZAWADZKA Z.: (red.) Bankowo... op. cit. s. 608.

Przy analizie ryzyka istotne jest odrnienie ryzyka jednostkowego (pojedynczej transakcji) od ryzyka cakowitego (cznego). czne ryzyko jest okrelane przez wielko poszczeglnych pojedynczych zagroe, prawdopodobiestwo ich wystpienia i stopie wzajemnej zalenoci (korelacji) midzy nimi656.

Ryzyko jest cile zwizane z podejmowaniem decyzji w warunkach ryzyka, tzn. gdy moliwe jest okrelenie zagroe dla oczekiwanego rezultatu i gdy prawdopodobiestwo wystpienia okrelonego wyniku jest znane lub moliwe do oszacowania.

Z tej konstatacji wynika, e rdem powstawania ryzyka jest podejmowanie decyzji. Dla podejmowania decyzji konieczne s waciwe przesanki do ich podejmowania, wrd ktrych za najwaniejsz naley uzna wiedz o procesie, ktra pozwala na stawianie prognoz.

Hugon Steinhaus badajc w 1960 r. zwizki pomidzy prognoz, bdem prognozy i funkcj straty udowodni, e minimum funkcji straty wystpuje, gdy prognoz stawia si na poziomie redniej arytmetycznej a funkcja straty zaley od bdu prognozy i ma posta paraboli657.

Andrzej Stanisaw Barczak stawia zatem tez, e funkcja straty jest poziomem ryzyka, wic ryzyko jest funkcj bdu prognozy - i najprecyzyjniej definiuje si jako zmienn losow658. Zatem centralnym problemem jest mierzenie ryzyka.

W przypadku ryzyka rynkowego Krzysztof Jajuga wyrnia trzy

gwne grupy miar ryzyka:

miary zmiennoci, gdzie pod uwag bierze si rozkad i wyznacza miary rozproszenia tego rozkadu. Do najpopularniejszych miar zmiennoci nale odchylenie standardowe, odchylenie przecitne, rozstp, odchylenie midzykwartylowe,

miary wraliwoci, ktre odzwierciedlaj wpyw pewnych zmiennych (czsto zwanych czynnikami ryzyka) na wynik,

miary zagroenia, wrd ktrych do najpopularniejszych zalicza strat wartoci rynkowej o prawdopodobiestwie osignicia jej Ibidem, s. 608;. Zob. take: VARCHOLOV T. DUBOVICK L.: (slo.) Nov... op. cit. s. 16.

STEINHAUS H.: O prognozie. Zastosowania Matematyki. 1960. /za:/ BARCZAK A.S.: Ryzyko

- kategoria obiektywna czy subiektywna? s. 30. /in:/ Ryzyko w dziaalnoci bankw komercyjnych.

Pozna: WSB, 2000, s. 29-33.

658 BARCZAK A.S.: Ryzyko... op. cit. s. 30.

lub przekroczenia w zadanym przedziale czasowym rwnym zadanemu poziomowi tolerancji (bliskiemu 0)659.

Kontrolowanie ma na celu zbadanie efektywnoci podejmowanych przedsiwzi w zakresie ograniczenia ryzyka.

Naley zauway, e szacowanie ryzyka i zarzdzanie ryzykiem zawiera zarwno elementy subiektywne jak i obiektywne. Subiektywizm bierze si z przyjmowanych zaoe apriorycznych o rozkadach i ich parametrach, a take metod szacowania (lub symulowania procesw rzeczywistych), natomiast obiektywizm zawarty jest w fakcie consensusu w rodowisku zarzdzajcych finansami, co do przyjmowanych powszechnie zaoe o rozkadach, w praktycznie stosowanych procedurach i algorytmach decyzyjnych660.

Decyzje obarczone s ryzykiem wynikajcym z faktu, e warunki podejmowania decyzji mieszcz si pomidzy niepewnoci a pewnoci.

Obecnie w warunkach pewnoci podejmuje si niewiele decyzji organizacyjnych. Jest to skutek zmiennoci i rnorodnoci otoczenia, niepewnoci warunkw prawno-ekonomicznych, zawodnoci urzdze i ludzi.

Rys. 18. Warunki podejmowania decyzji.

rdo: KORZENIOWSKI L.: Menedment. Podstawy zarzdzania. Wydanie drugie. Krakw:

EAS, 2005, s. 158 (zmienione).

   

BARCZAK A.S.: Ryzyko... op. cit. s. 32.

Umiejtne zarzdzanie ryzykiem zapewnia podejmowanie trafnych decyzji i skuteczne osiganie celw - pod warunkiem, e zostay one waciwie okrelone. Podejmowanie decyzji to rozpoznawanie i wybr okrelonego kierunku pojawiajcej si okazji661, akt wyboru jednego wariantu spord ich zestawu662 z uwzgldnieniem czasu i stosunkw midzy ludmi. Podejmowanie decyzji czy sytuacj, w jakiej organizacja gospodarcza lub pojedynczy czowiek znajduje si obecnie, z dziaaniami, ktre zaprowadzi w przyszo. Podejmowanie decyzji siga te w przeszo dowiadczenia z przeszoci, dobre i ze, wpywaj na uznanie moliwoci wyboru za realne lub podane. Cele na przyszo s wic w pewnym stopniu oparte na dowiadczeniach z przeszoci.

Daniel Katz i Robert Kahn rozpatrujc przebieg procesu decyzyjnego dochodz do wnioskw, e podejmowanie decyzji jest kategori podrzdn w stosunku do formuowania polityki czyli stawiania

celw, wytyczania zada. Proces decydowania rozpatruj jako trjwymiarowy663:

poziom generalizacji czy abstrakcyjnoci decyzji,

zakres organizacji przestrzeni wyznaczany decyzjami,

czas decyzji.

Wybr najlepszego wariantu jest istot procesu decyzyjnego.

W zalenoci od przyjtych priorytetw moe to by wybr preferujcy:

minimalizacj nakadw,

maksymalizacj efektw,

optymalizacj decyzji.

STONER J.A.F. FREEMAN R.E. GILBERT D.R. JR.: Kierowanie... op. cit. s. 238.

GRIFFIN R. W.: Podstawy... op. cit.s. 267.

KATZ D. KAHN R.L.: The Social... op. cit.

STUDIUM PRZYPADKU. Kultura a podejmowanie decyzji664.

W niektrych kulturach stosunki midzy ludmi maj wiksze znaczenie przy podejmowaniu decyzji o interesach ni w USA. Na przykad Chiczycy uwaaj, e nawet najwszechstronniejszy plan zawsze napotka nieoczekiwane problemy. Aby je rozwiza, trzeba polega na sieci wzajemnych stosunkw midzy ludmi. Chiczycy bardziej si zatem interesuj dugoletnim i szczerym zaangaowaniem we wzajemn wspprac ni pozornie doskonaymi kontraktami, w ktrych nie wida adnych luk.

Chiczycy uwaaj, e podpisanie kontraktu koczy pierwszy etap pertraktacji handlowych, ale nie stanowi ostatecznej umowy. Podpis oznacza, e podpisujcy staje si tym samym przyjacielem, ktry w razie wystpienia trudnoci ma obowizek pomaga w utrzymaniu w mocy umowy korzystnej dla obu stron. Jest to uwaane nie tylko za konieczno w interesach, ale take za spraw osobistej reputacji i zachowania twarzy.

Model efektywnoci aksjologicznej bezpieczestwa

Uwzgldniajc filozoficzne i socjologiczne rozwaania na temat istoty wartoci, jak jest bezpieczestwo, naley zauway, e konstrukcyjna moc wartoci odnosi si do czterech podstawowych ukadw

odniesienia (podmiotowych nonikw wartoci):

1. czowieka,

2. maej grupy spoecznej,

3. spoeczestwa (wielkiej grupy spoecznej),

5. ludzkoci (gatunku ludzkiego).

Poniewa zwizki pomidzy podmiotem, ma grup, spoeczestwem i ludzkoci w kategoriach wartoci bezpieczestwa mog by zgodne, rozbiene lub sprzeczne, to konflikt interesw w kategoriach bezpieczestwa mona przedstawi w postaci modelu. Oznaczymy przez P dany podmiot, ktry jest rwnoczenie inicjatorem (realizatorem) wartoci bezpieczestwa i jej pierwszym odbiorc. Symbolem G oznaczymy ma grup spoeczn (w domyle: t, do ktrej naley P), symbolem S - spoeczestwo, a L - ludzko, gatunek ludzki. Tym czterem podmiotowym nonikom (m) wartoci (W) przypisujemy dwa CHEN Min: Chinese and Japanese Negociating Styles. The International Executive, marzeckwiecie 1993, s. 148. /za:/ STONER J.A.F.: Kierowanie... op. cit. s. 238.

skrajne wskaniki efektywnoci aksjologicznej bezpieczestwa (e), oznaczajc odpowiednio: znak + (plus) to konstruktywno wartoci (bezpieczestwo), - (minus) to jej destrukcyjno (zagroenie665).

Neutralno, obojtno ze wzgldu na rozumienie pojcia bezpieczestwa (brak zagroe), zaliczona jest tutaj do wskanika konstruktywnego. Otrzymujemy w ten sposb nastpujc list typw

wartoci bezpieczestwa:

( )( ) ( ) W1 P +, G +, S +, L+, W2 P +,G +, S +, L... Wn P,G, S, L W podanym modelu, gdy wykorzystamy cztery podmiotowe noniki wartoci bezpieczestwa (P, G, S, L) i dwa wskaniki efektywnoci aksjologicznej (+, -), to otrzymujemy 16 typw wartoci bezpieczestwa (n). Tylko dwa skrajne typy wartoci (W1 i Wn) odpowiadaj przekonaniu e dana warto bezpieczestwa jest jednakowo konstruktywna lub destruktywna dla wszystkich, to znaczy, e podmiot jest absolutnie bezpieczny lub e jest totalnie zagroony.

Pozostae wyraaj sytuacje konfliktow, w ktrej czynniki bezpieczestwa i zagroenia osabiaj lub wzmacniaj si wzajemnie.

Liczb typw wartoci dla dowolnej liczby wskanikw efektywnoci aksjologicznej dowolnej liczby podmiotowych nonikw danej wartoci mona obliczy przy pomocy wzoru

   

W podanym przykadzie, gdy e = 2 oraz m = 4 mona wyliczy, e liczba typw wartoci 24 wynosi 16.

W podanym modelu, gdy uwzgldnimy inny zbir podmiotowych nonikw wartoci bezpieczestwa (a kade zagroenie moe stanowi Ju Franz-Xaver Kaufmann okrela zagroenie jako moliwo wystpienia jednego z negatywnie wartociowanych zjawisk. Zob. KAUFMANN F.X.: Sicherheit als soziologisches und sozialpolitisches Problem, Georg Thieme Verlag. Stuttgart: 1970, s. 167.

odrbny nonik) i wskaniki efektywnoci aksjologicznej uwzgldniajce wag, to otrzymamy odpowiednio du liczb typw wartoci bezpieczestwa (n)666. Model ten umoliwia takie zmiany w zakresie niwelowania zagroe, eby osign optymalny poziom wartoci bezpieczestwa.

Zarzdzanie ryzykiem Metody postpowania wobec ryzyka, nazywane take metodami zarzdzania ryzykiem, mog mie charakter organizacyjny lub finansowy.

Metody organizacyjne667, polegaj na unikaniu ryzyka przez zaniechanie dziaalnoci obcionej ryzykiem lub na redukcji ryzyka przez zabezpieczenia fizyczne, edukacj, procedury ochronne, odpowiednie technologie, dywersyfikacj itp.

Metody finansowe, polegaj na akumulacji668 (zatrzymaniu) ryzyka i ewentualnym pokryciu strat w wypadku ich wystpienia, lub na transferze ryzyka przez przeniesienie odpowiedzialnoci na inny podmiot.

   

Jzef Lipiec, przy uwzgldnieniu 4 podmiotowych nonikw wartoci i 3 wskanikw efektywnoci aksjologicznej wylicza 81 typw wartoci.

Niektrzy autorzy stosuj okrelenie fizyczne. Por. DZIAWGO D.: Zarzdzanie ryzykiem w banku komercyjnym. /in:/ GUCHOWSKI J. SZAMBELACZYK J.: (red.) Bankowo.

Podrcznik dla studentw. Pozna: WSB 1999, s. 351-398, s. 355. Autor tej monografii nie neguje poprawnoci tego okrelenia, ale okrelenie "organizacyjne" wydaje si bardziej waciwe.

We wczeniejszych publikacjach stosuj okrelenie zatrzymanie, lecz ze wzgldu na kapita i inne zasoby gromadzone jako rezerwa na wypadek strat, okrelenie absorpcja wydaje si waciwsze.

Unik poprzez wiadom rezygnacj z dziaania jest decyzj wymagajc niezbdnej wiedzy, a czsto take odpowiedniej motywacji.

Decyzja taka moe by take odzwierciedleniem postawy asekuranckiej, dziaajcej bez przymusu. Postawy i zachowania unikowe polegaj na tym, e potrzeba bezpieczestwa posiada w strukturze wartoci danej osoby najwysz rang. Zachowania unikowe s najbardziej skuteczne i nie wymagaj ani specjalnych umiejtnoci, ani funduszy. Wystarczy by osob roztropn, ostron i konsekwentn oraz orientowa si w zagroeniach. W sytuacjach profesjonalnych, dla zmniejszenia zagroenia, osoby lub organizacje stosujce unik planuj odpowiednie procedury dziaania.

Mdro postawy unikowej i tego zachowania polega na tym, e nie igramy z losem669. Niestety, nawet postawy i zachowania unikowe nie zapewniaj penego bezpieczestwa, co najwyej pozwalaj unikn konkretnego zagroenia, zmniejszaj skal i rodzaj niebezpieczestwa.

Osoby unikajce ryzyka, ale bdce pod przymusem, a take cz osb skonnych do ryzyka powic cz swoich zasobw lub zmniejszaj dochody, by dokona redukcji czyli zmniejszy ryzyko. Ograniczanie zagroe wymaga wiedzy, okrelonych rodkw materialnych i finansowych oraz nakadw pracy.

Mona zmniejszy ryzyko ponoszc nakady na ksztatowanie umiejtnoci, nawykw i postaw pracownikw i zarzdu, inwestujc w procedury ochronne, instalujc zabezpieczenia fizyczne, bd te rnicujc rodki dziaania. W spoecznie uzasadnionym zakresie stosowanie kosztownych procedur bezpieczestwa wymuszaj przepisy prawa670. Majc do czynienia z wieloma aktywami o rnym ryzyku, mona zmniejszy zagroenie stratami bez obniania przecitnych dochodw poprzez tzw. zrnicowanie portfela aktyww. Taka strategia zmniejszania ryzyka przez czenie kilku rnych aktyww o odmiennym rozkadzie dochodw nosi nazw dywersyfikowania aktyww671.

<

BOESLER P.: Przeciwdziaanie... op. cit. s. 146.

Nie naley jednak nazywa prawem idiotyzmw biurokracji w Polsce zobowizujcych od 2009 r. kadego przedsibiorc, nawet jedoosobowego, do zatrudniania etatowego straaka przeciwpoarowego.

Za prac m. in. na temat wyboru portfela, czyli jak sam tumaczy: za odkrycie zasady, e nie

naley wkada wszystkich jajek do jednego koszyka, otrzyma w 1981 r. Nagrod Nobla

Absorpcja polega na zatrzymaniu ryzyka u siebie i akumulacji rezerw na pokrycie strat w wypadku ich wystpienia. Akumulacja rezerw moe polega na zapewnieniu odpowiednich przychodw i przepywu gotwki (cash flow672), sprzeday aktyww, tworzeniu funduszy specjalnych, zaciganiu poyczek. Rwnie prawo wymusza takie dziaanie - banki musz tworzy fundusze rezerwowe, pastwo i samorzdy gromadzi rezerwy na wypadek stanu wyjtkowego itp. Zapasy zmniejszaj rentowno dziaania, ale zmniejszaj te niebezpieczestwo jeszcze wikszej klski.

Transfer ryzyka polega na uspoecznieniu ryzyka poprzez udzia innych partnerw lub przeniesieniu ryzyka za odpatnoci do firm wyspecjalizowanych w tego typu usugach - do towarzystw ubezpiecze. Podstaw ich dziaania jest czenie niezalenego od siebie ryzyka rnych podmiotw. czenie ryzyka polega na agregowaniu niezalenych od siebie rodzajw ryzyka w celu zwikszenia bezpieczestwa caej zbiorowoci. Dziki poczeniu indywidualnego ryzyka w duej i zrnicowanej grupie cena jednostkowa za ubezpieczenie jest niska.

Takie czenie ryzyka jest moliwe jedynie wwczas, gdy ryzyka ponoszone przez poszczeglne osoby nie zale od siebie. czenie ryzyka nie byoby moliwe, gdyby wszyscy tworzcy pul byli naraeni na to samo niebezpieczestwo, gdy wwczas nie istniaaby moliwo obnienia ryzyka caej grupy. Gdyby zaszo zdarzenie przytrafiajce si wszystkim, to zbiorowo zachowaa by si jak jednostka - i dlatego wiele firm ubezpieczeniowych nie oferuje ubezpiecze na wypadek klsk ywioowych (powodzie, trzsienia ziemi, epidemie). Natomiast firmy ubezpieczeniowe take mog dokona transferu ryzyka na inne firmy ubezpieczeniowe dzielc si przyjtym na siebie ryzykiem z innymi firmami ubezpieczeniowymi673.

w dziedzinie ekonomii. James Tobin (1918-2002) - ekonomista amerykaski, profesor Uniwersytetu w Yale, laureat Nagrody Nobla w dziedzinie ekonomii w 1981 roku.

Cash Flow (ang.), przepyw gotwki, przychody pienine: suma zyskw przed opodatkowaniem i odliczeniem rat amortyzacyjnych.

Na tej zasadzie funkcjonuje Towarzystwo ubezpiecze Lloyda dziaajce w Londynie.

   

Jeeli za miernik wiadomoci ubezpieczeniowej przyj porwnanie przypisu skadki ubezpieczeniowej brutto caego sektora ubezpieczeniowego do wartoci Produktu Krajowego Brutto (PKB), to Polska charakteryzuje si znacznie niszym wskanikiem ni inne kraje674. Co pity przedsibiorca z grupy maych i rednich przedsibiorstw nie korzysta w swojej dziaalnoci z adnej ochrony ubezpieczeniowej675.

Pozostali preferuj ubezpieczenia skadnikw majtkowych firmy oraz ubezpieczenia odpowiedzialnoci cywilnej.

Klasyfikacja Haddona.

Warto bezpieczestwa zmienia si w czasie, bowiem warunki otoczenia ulegaj zmianie, a czowiek i cae spoeczestwo te si zmienia. To znaczy, e zmiany te musz by obserwowane i musz wpywa na zmian poziomu bezpieczestwa676. W szczeglnoci Polska 3%, Wielka Brytania 14%. Raport o stanie sektora maych i rednich przedsibiorstw w Polsce w latach 2000-2001. Warszawa: Polska Agencja Rozwoju Przedsibiorczoci, 2002, s.

280, s. 280.

w ) Badania przeprowadzone przez Vademecum Doradczo-Szkoleniowe sp. z o.o. na zlecenie PARP w styczniu i lutym 2002 r. w 602 maych i rednich firmach w skali caego kraju wskazuj, e 20,1% tych firm nie korzysta z ochrony ubezpieczeniowej. Zob. Ibidem, s. 280.

WELANDER G. SVANSTRM L. EKMAN R.: Safety... op. cit. s. 10.

poprzez promowanie trwaego bezpieczestwa pracy moliwe jest stworzenie dostatecznie bezpiecznego spoeczestwa677.

Wypadki i urazy podobnie jak inne problemy zdrowotne zalene s od spoecznych i technicznych warunkw pracy a tym samym s przewidywalne i mona im zapobiega678. W 1970 roku William Haddon Jr. przedstawi klasyfikacj fizycznych metod zapobiegania zagroeniom. Podstaw tej koncepcji jest moliwo przeciwstawienia si niszczcemu dziaaniu rnym formom energii679.

1. Zapobieganie wytwarzaniu i gromadzeniu energii. Przykadem takich form bdzie ograniczanie produkcji i magazynowania broni palnej, budowanie domw ze spadzistymi dachami, itp.

2. Zmniejszanie iloci zgromadzonej energii. Przykadem takich form bdzie odnieanie paskich dachw, ograniczanie prdkoci samochodw itp.

3. Zapobieganie niekontrolowanemu uwalnianiu si energii, na przykad konstruowanie systemw bezpieczestwa w elektrowniach atomowych, instalowanie porczy nad przepaci, stosowanie bezpiecznikw w broni palnej, itp.

4. Zmniejszanie prdkoci uwalniania si energii i modyfikowanie jej rozmieszczenia. Przykadem mog by kaskady i luzy na rzece, reduktory na butli gazowej, falochrony w portach morskich itp.

5. Oddalenie w czasie i w przestrzeni rda energii od zagroonych podmiotw. Przykady: magazynowanie mieci na wysypiskach, umieszczanie przewodw elektrycznych wysoko na supach, karencja w dostpie do dokumentw zawierajcych tajemnice pastwowe, ewakuacja mieszkacw przed powodzi, itp.

6. Izolowanie rda energii od zagroonych podmiotw. Przykady: umieszczanie gronego psa w ogrodzeniu, umieszczanie przewodw elektrycznych w izolowanych przewodach, mechaniczne i budowlane zapory przed zodziejami, itp.

   

HADDON W.: The basic strategies for preventing damage from hazards of all kinds. (pol.) Podstawowe strategie zapobiegania szkodom od wszelkiego rodzaju zagroe. "Hazard Prevention" 1080;16:8-11; WELANDER G. SVANSTRM L. EKMAN R.: Safety... op. cit. s. 17; BOESLER P.: Przeciwdziaanie... op. cit. s. 137-150.

7. Modyfikacja podstawowych cech rda zagroenia, na przykad zamiana wysokiego napicia energii elektrycznej na niskie, zmiana konstrukcji samochodu na bezpieczn, zmiana konstrukcji budowli w terenach sejsmicznych, itp.

8. Odpowiednia konstrukcja naraonego obiektu. Przykad: skafandry straakw, kamizelki kuloodporne, ochraniacze rowerzystw, amortyzatory w samochodach.

9. Przeciwdziaanie spowodowanym szkodom, gdy ju wystpi (ratownictwo).

10.Stabilizacja, naprawa i odnowa uszkodzonego obiektu.

Matryca Haddona.

William Haddon Jr. jest take autorem, powszechnie stosowanego w praktyce, modelu rodkw zapobiegawczych zwaszcza w zakresie ubezpiecze680. Model ten uwzgldnia dychotomiczny (dwudzielny)

charakter bezpieczestwa:

a) Kolumny: czowiek, sprzt, rodowisko. Kolumna rodowisko moe zosta podzielona na dwie: rodowisko fizyczne, i rodowisko spoeczno-ekonomiczne.

b) Poziomy: etap przed zdarzeniem, w czasie zdarzenia, po zdarzeniu.

<

   

Pierwsza koncepcja matrycy przedstawiona przez Haddona na pocztku lat 60. XX w. dotyczya dychotomicznej profilaktyki poprzez aktywne i pasywne sposoby zapobiegania wypadkom drogowym i ich

HADDON W.: The basic... op. cit. s. 8-11; WELANDER G. SVANSTRM L. EKMAN R.:

Safety... op. cit. s. 17; BOESLER P.: Przeciwdziaanie... op. cit. s. 137-150.

skutkom681. Pomidzy dwoma stronami matrycy jest przestrze konkretnych sytuacji bezpieczestwa.

Uyteczno matrycy polega na tym, e kady segment ilustruje inny zakres, w ktrym mog by podejmowane interwencje w celu poprawy bezpieczestwa na drogach. Na przykad, lewy grny segment, reprezentujcy kierowc w okresie przed wypadkiem, dotyczy zakresu, gdzie modyfikacja zachowania kierowcy moe doprowadzi do zmniejszenia prawdopodobiestwa wypadku. Bdzie to konieczno dopasowania okularw dla poprawy wzroku, wypoczynek przed podr i abstynencja od alkoholu dla poprawy czasu reakcji, zapinanie pasw bezpieczestwa, ograniczenie prdkoci, rezygnacja z zaufania do drogi niewidocznej (dziura w kauy wody?), trening w warunkach pierwszego niegu, itp. Natomiast lewy rodkowy segment bdzie dotyczy zachowania kierowcy w czasie wypadku w celu zmniejszenia jego skutkw, a lewy dolny - zachowania po wypadku dla ratowania ycia, zachowania optymalnej sytuacji poszkodowanych, zapobieeniu wtrnych zagroe.

Ta klasyfikacja dziaa prewencyjnych zawiera z jednej strony aktywny udzia osoby podejmujcej decyzj o zastosowaniu moliwej procedury lub wyposaenia technicznego, na przykad zapicia pasw bezpieczestwa w samochodzie, ograniczenia prdkoci, hamowania w sposb przeciwpolizgowy, stosowania waciwej odlegoci od poprzedzajcego pojazdu itp. Z drugiej strony klasyfikacja zawiera rodki pasywne (tzn. niezalene od decyzji podmiotu w konkretnej sytuacji), na przykad poduszki powietrzne w samochadzie, system antypolizgowy ABS.

Haddon podkrela, e chocia trzy poziomy dotycz etapw przed, w czasie i po zdarzeniu, to interwencje w tych sytuacjach musz by planowane z duym wyprzedzeniem. Dziaania przed zdarzeniem maj na celu uniknicie wypadku, a w skali spoecznej - zmniejszenie liczby takich zdarze. Dziaania planowane w fazie zdarzenia nie spowoduj uniknicia wypadku, ale przyczyni si do zmniejszenia liczby poszkodowanych i skali obrae. Natomiast dziaania planowane na HADDON W.: Strategy in preventive medicine: passive ws. active approaches to reducing human wastage. (pol.) Strategia prewencyjna w medycynie: pasywne albo aktywne podejcie do zmniejszenia urazw czowieka. "Trauma" 1974;14:353-354. /za:/ HADDON W.: The basic... op.

cit. s. 8-11; WELANDER G. SVANSTRM L. EKMAN R.: Safety... op. cit. s. 18.

etap po zdarzeniu nie spowoduj uniknicia wypadku ani zmiany zakresu obrae bdcych bezporednim skutkiem wypadku, ale mog uratowa ycie, zachowa poszkodowanych w optymalnej sytuacji i zapobiec powstaniu wtrnych szkd.

Zalet matrycy Haddona jest to, e uwiadamia konieczno planowego dziaania w zakresie wszystkich 9 (lub 12) segmentw, a take na konieczno wsppracy wszystkich osb i organizacji dziaajcych w kadym segmencie.

Rys. 20. Matryca Haddona.

rdo: Traffic Safety Center 2005, volume 3, Number 1. www.tsc.berkeley.edu Matryca taka jest stosowana przez firmy ubezpieczeniowe w celu kontroli zastosowania rodkw zapobiegawczych przez ubezpieczonego. Jest take nadal bardzo przydatnym i skutecznym narzdziem do ujawniania, gdzie i kiedy najlepiej interweniowa dla poprawy sytuacji epidemiologicznej i bezpieczestwa ruchu drogowego. Matryca w rnej konfiguracji jest powszechnie stosowana od lat 60. XX w. dla promocji aktywnego i bezpiecznego ycia, zwaszcza przez Karolinska Institute w Szwecji.

Statyczny model bezpieczestwa.

Definicje pojcia bezpieczestwa koncentruj si na jego obiektywnych i subiektywnych aspektach. Obiektywny stan bezpieczestwa naley odnosi do istnienia lub nie istnienia zagroe realnych, niezalenych od czyichkolwiek postrzee. Natomiast poczucie bezpieczestwa jest wyrazem aspektu subiektywnego i odnosi si do wiadomoci istnienia zagroe, braku takiej wiadomoci lub braku wiedzy o moliwociach zapobieeniu niebezpieczestwu.

Niektrzy zauwaaj obiektywny682 i subiektywny charakter potrzeb. Jednak prba wyjanienia zwizku pomidzy obiektywnym i subiektywnym brzmi nieprzekonywujco. Obiektywny charakter potrzeb wynika gwnie z tego, e zaleno czowieka od naturalnych warunkw otoczenia ma rwnie charakter obiektywny. Jest to korelacja (zaleno) nie tylko w sensie biologicznym, ale rwnie spoeczno-ekonomicznym. Obiektywno potrzeb odnosi si rwnie do warunkw historycznego rozwoju spoeczestwa, podkrelajc, e s one wytworem kultury danego spoeczenstwa. Natomiast subiektywne rda powstawania potrzeb s zwizane ze stanem wiadomoci i stanami emocjonalnymi jednostki. Potrzeby, ktre s subiektywnie odczuwane, nabieraj cech obiektywnych poprzez ich masowe wystpowanie w spoeczestwie683. Podobnie twierdzi M. Pohorille: nawet subiektywnie odczuwane potrzeby ludzkie obiektywizuj si poprzez fakt ich masowego wystpowania684.

Naley podkreli, e wyjanienie obiektywizacji potrzeb nie jest moliwe przez odwoanie si do masowoci wystpowania, lecz poprzez dynamik zalenoci pomidzy obiektywn sytuacj a decyzj podjt na podstawie subiektywnego poznania tej sytuacji. Obiektywny oznacza istniejcy niezalenie od czyjejkolwiek wiadomoci685, a subiektywny - uwarunkowany przeyciami i pogldami danego czowieka (podmiotu)686.

Obiektywny - bezstronny, wolny od uprzedze, ZALEGA T.: Hierarchizacja... op. cit. s. 59.

POHORILLE M.: Mechanizmy... op. cit. s. 47.

KOPALISKI W.: Sownik... op. cit. s. 402.

   

Wyania si z tego ukad kategorii obiektywnych i subiektywnych, ktry mona przedstawi w postaci uproszczonego, statycznego modelu

zawierajcego cztery segmenty687 (czarna linia oznacza poziom zagroe, pole wykrzyknikw poziom percepcji):

A. Stan bezpieczestwa, gdy poziom zagroe jest may i postrzegany jest jako niewielki.

B. Faszywe bezpieczestwo, gdy poziom zagroe jest duy a postrzegany jest jako may.

C. Stan zagroenia, gdy poziom zagroe jest duy a postrzeganie tych zagroe jest prawidowe (adekwatne).

D. Faszywe zagroenia, gdy zagroenia s mae ale s postrzegane jako due.

<

Rys. 21. Model statyczny bezpieczestwa rdo: opracowanie wasne.

Warto zauway, e szwajcarski politolog Daniel Frei ju w 1977 roku zaproponowa podobne czteroskadnikowe ujcie tych zalenoci688. Faszywe zagroenia w modelu Daniela Freja zostay okrelone jako stan obsesji689, co jednak nie charakteryzuje poprawnie tej fobi690.

KORZENIOWSKI L.: (ang.) Securitology... op. cit. s. 20-23.

FREI D.: Sicherheit. Grundfragen der Weltpolitik. Stuttgart: Verlag W. Kohlhammer 1977.

Obsesja, ac. obsessio - zamknicie; otoczenie; optanie. KOPALISKI W.: Sownik... op. cit.

s. 298. Zob. take: FREI D.: Sicherheit.... op. cit. 17-21; STACZYK J.: Wspczesne... op. cit. 5.

s. 17.

Fobie, (gr.) phobos - strach. Uporczywy, chorobliwy lk przed okrelonymi sytuacjami, zjawiskami albo przedmiotami. KOPALISKI W.: Sownik... op. cit. s. 144.

Sferyczny model bezpieczestwa.

Klasyfikacja V.S. Gusyeva z Rosji uwzgldnia trzy sfery przestrzennego modelu bezpieczestwa:

Sfera X - rde zagroe aktywnoci czowieka (obiektywne, subiektywne; wewnetrzne, zewntrzne) Sfera Y - skutkw zagroe (indywidualne, lokalne, powszechne) Sfera Z - aktywnoci czowieka (polityczna, ekonomiczna, socjalna, prawna, wojenna, stosunkw midzynarodowych, ekologiczna, demograficzna, genetyczna, naukowo-techniczna, technologiczna, ideologiczna, psychologiczna, intelektualna, informacyjna, surowcowa).

Rys. 22. Model sferyczny bezpieczestwa.

rdo: GUSYEV V.S. i inni (ros.) .. .: . -: 2001, s. 25.

Dla wikszej pogldowoci tego modelu V.C. Gusiev i wsppracownicy wyodrbnili przestrze i identyfikujc zagroenia wewntrzne oraz przestrze e identyfikujc zagroenia zewntrzne691. Kady punkt trjwymiarowej przestrzeni bdzie wyraa prawdopodobiestwo ujawnienia waciwego zagroenia Plk(t), zmieniajcego si w czasie, przy GUSYEV V.S. i inni (ros.) .. .: . -: 2001, s. 25.

czym prawdopodobiestwo zagroenia wewntrznego Plki(t) oraz zagroenia zewntrznego Plke(t) bd od siebie zalene, co mona przedstawi

jako funkcj692:

   

Dynamiczny model bezpieczestwa.

Naley zauway, e okrelenie stan w podanej wczeniej definicji bezpieczestwa jest pojciem zblionym do pojcia sytuacji, ktr nazywa si ukad wzajemnych stosunkw czowieka z innymi elementami jego rodowiska w okrelonym momencie czasu693. O sytuacji mwimy wtedy, gdy rozpatrujemy tego rodzaju ukad ze wzgldu na czowieka, bdcego jednym z jej elementw, natomiast stan oznacza tu, e podmiotem sytuacji moe by take nie-czowiek.

Pojecie sytuacji jest bardzo zoone. Jak zauwaa Tadeusz Tomaszewski, kada sytuacja okrelona jest przede wszystkim przez jej elementy skadowe oraz ich cechy, przez stan poszczeglnych elementw skadowych w okrelonym momencie czasu oraz przez wzajemne stosunki, jakie w tym momencie zachodz miedzy jej elementami694.

Sytuacja obejmuje:

1. ukad, w ktrym wystpuje podmiot sytuacji (czowiek, grupa, spoeczestwo),

2. aktywno podmiotu, zwaszcza aktywno podstawowa, ze wzgldu na ktr rozpatrujemy aktywno podmiotu695.

Biorc pod uwag dwa zasadnicze aspekty sytuacji - rodzaje

aktywnoci czowieka - mona rozrni dwie zasadnicze sytuacje:

egzystencjalne (yciowe). ycie oznacza procesy o istotnym znaczeniu dla utrzymania sie przy yciu (przede wszystkim procesy biologiczne, odywianie si, oddychanie, rozmnaanie) i zaspokajaniem potrzeb (Tadeusz Tomaszewski okrela je jako

   

Szczeglne zaakcentowanie aktywnoci w rozumieniu sytuacji czowieka wystpuje w pracach socjologw, np. F. Znanieckiego, T. Parsona i innych. Zob. Ibidem, s. 18, przypis 2.

w nieco cianiejszym znaczeniu procesy zwizane z mieszkaniem, ubieraniem si, spdzaniem czasu, konsumpcja, zaspokajaniem potrzeb kulturalnych itp)696.

behawioralne (czynnociowe). Dziaalno oznacza aktywno podmiotu, dziki ktrej reguluje on swoje stosunki z otoczeniem przeksztacajc otoczenie lub samego siebie: wychowywanie, terapia, rozwizywanie problemu, podejmowanie decyzji, realizowania zadania, diagnozowanie sytuacji itp.

Behawioryci definiuj sytuacje jako ukad bodcw. W rzeczywistoci istniej dwa rne poziomy zachowywania si:

a) reaktywny na poziomie elementarnym,

b) celowy na poziomie wyszym.

Dlatego te sytuacje czowieka mona wprawdzie opisywa jako ukad stymulacyjny bodcw, na ktre on reaguje, ale trzeba pamita, e jest to opis uproszczony, pomijajcy fakt wyszej organizacji zachowania si ludzi. Oznacza to, e sytuacja jest polem, w ktrym czowiek rozwija jak dziaalno, realizuje okrelone zadanie.

Stymulacyjny697 charakter sytuacji czowieka okrelony jest przez wraliwo i reaktywno. Wraliwoci nazywa si zdolno organizmw ywych do odbioru okrelonych bodcw (np. wraliwo wzrokowa, suchowa, dotykowa itd. natomiast reaktywnoci nazywa si charakterystyczny dla rnych ludzi stosunek siy reakcji do siy wywoujcych j bodcw. Oznacza to, e reakcja rnych ludzi na podobne bodce jest rna a wic i zachowanie sie rnych ludzi w tym samym otoczeniu moe by rne698.

Rwnie sytuacja zadaniowa okrelona jest przez cechy otoczenia jak i podmiotu, w tym przez to, jak czowiek spostrzega ten ukad i jak go rozumie699.

Udzia wiadomoci czowieka w ksztatowaniu jego sytuacji sta

si punktem wyjcia trzech koncepcji teoretycznych:

Por. Ibidem, s.19.

stimulatio (ac.) - pobudzanie

Por. MERLIN W.S.: Zwizek cech spoecznych i indywidualnych w osobowoci. /in:/

Zagadnienia psychologii rnic indywidualnych. Warszawa: PWN 1971, s. 277 i nast.

Zob. TOMASZEWSKI T.: (red.) Psychologia... op. cit. s. 21.

fenomenologicznej, w ktrej elementem sytuacji s tylko zjawiska bo tylko te s dostpne poznaniu, odczuwane i rozumiane (podczas, gdy istota rzeczy, rzecz sama w sobie, jest niepoznawalna)700. Wedug Kurta Lewina istnienie rzeczywistoci jest zawsze istnieniem dla kogo i dlatego sytuacja czowieka jest zawsze taka, jak on sam j spostrzega (odczuwa i rozumie)701.

dualnej, dwch przeciwstawnych sytuacji: obiektywnej i sytuacji subiektywnej. Przywoany przez Tadeusza Tomaszewskiego Henry Murray rozrnia sytuacj obiektywna, ktra istnieje niezalenie od tego, jak j kto spostrzega (sytuacja alfa), i sytuacj subiektywna, taka jak kto okrelony spostrzega w okrelonej chwili (sytuacja Beta)702.

holistycznej703, caociowej, obejmujce otoczenie czowieka wraz z nim samym, takimi jakie s one obiektywnie i w obiektywnych stosunkach wzajemnych oraz jakimi je spostrzega podmiot i jakimi je odbieraj inni uczestnicy sytuacji.

W rzeczywistoci czsto mamy do czynienia z sytuacj, gdy zachowanie si czowieka, nawet jeli jest zgodne z percepcj rzeczywistoci, a nie z cechami obiektywnymi, to jednak wywouje skutki zgodne z cechami obiektywnymi a nie percypowanymi czy wyobraonymi.

Obiektywne cechy ksztatuj zachowanie czowieka zalenie od tego, jak on sam spostrzega swoj sytuacj, przy czym spostrzeganie sytuacji przez czowieka samo jest zalene od tego

a) jakie s obiektywne cechy otoczenia,

b) jaki jest on sam

c) co on sam w tej sytuacji robi.

Co wicej, niektre elementy sytuacji dziaaj na czowieka bezporednio, bez porednictwa jego wiadomoci, np. jeeli widzc Rzecz sama w sobie, noumen, z gr. rzecz wyobraona, od nous - rozum, duch termin wprowadzony do filozofii przez Immanuela Kanta, oznaczajcy rzeczywisto, ktra istnieje niezalenie od wiadomoci i ktra jest absolutnie niepoznawalna, o ktrej nic nie wiemy.

Immanuel Kant (1724-1804) urodzony w Krlewcu filozof niemiecki.

LEWIN K.: (ang.) Principles of Topological Psychology. New York: 1936, s. 66.

TOMASZEWSKI T.: (red.) Psychologia... op. cit. s. 21.

holizm, pogld, e cao jest czym wicej ni sum skadajcych si na ni czci.

w sytuacj bezpieczn nie zareaguje, to dozna uszczerbku, odpowiednio do obiektywnych waciwoci zagroenia a nie do wyobraonych waciwoci otoczenia.

Analiza prowadzi do dynamicznego modelu bezpieczestwa,

ktry skada si z czterech zalenych od siebie elementw704:

1. obiektywna sytuacja (zagroenia),

2. subiektywne spostrzeenie,

3. zachowanie (decyzja, dziaanie) na podstawie subiektywnego spostrzeenia,

4. skutki zalene od obiektywnej sytuacji. 1. nowa obiektywna sytuacja, itd.

   

Obiektywna sytuacja (1) ujawnia wystpujce zagroenia o obiektywnych lub subiektywnych cechach.

Te cechy znajduj odzwierciedlenie w wiadomoci czowieka (2),

przy czym to spostrzeenie jest zalene od tego:

704 KORZENIOWSKI L.: (slo.) Objektvno-subjektvny charakter bezpenosti ako podmienky sluieb v posku. s. 376. /in:/ Rieenie krzovch situci v pecifickom prostred. ilina: ilinsk

univerzita v iline, Ministerstvo hospodrstva SR 2007, s. 373-377; KORZENIOWSKI L.F.:

Securitologia... op. cit. s. 188-189.

a) jakie s obiektywne cechy zagroenia,

b) jaki jest on sam, to znaczy, czy sam posiada cechy umoliwiajce adekwatne spostrzeganie,

c) co on sam w tej sytuacji robi, by spostrzeenie si dokonao.

Dopiero w tym momencie dochodzi do decyzji (3), ktra moe uwzgldnia reakcje instynktowne, wytrenowane wczeniej zachowania wynikajce z racjonalnych przesanek lub procedury opracowane dla konkretnej sytuacji. Skutki (4) tej decyzji bd zalene od obiektywnych, a nie od subiektywnie spostrzeonych, waciwoci zagroenia, i bd rwnoczenie stwarza now sytuacj obiektywn (1').

Zaprezentowane modele, a take inne, ktre mona znale w literaturze, daj moliwo szczegowej charakterystyki oddziaywania poszczeglnych zagroe i ich percepcji, a nawet umoliwiaj prognoz bezpieczestwa na przyszo i zbudowanie systemu wczesnego ostrzegania. Znajomo tych modeli daje szans opracowania waciwych procedur i uksztatowania umiejtnoci i nawykw identyfikacji zagroe i uniku lub zmniejszenia szkody. Przedsibiorca i meneder dysponujcy odpowiednimi informacjami ma szanse podj odpowiednie decyzje przeciwdziaajce zagroeniom. W zamian za uzyskany wzrost poziomu bezpieczestwa paci skadki ubezpieczeniowe, finansuje podnoszenie kwalifikacji pracownikw, gromadzi rezerwy lub nawet rezygnuje z okrelonej dziaalnoci. Podobnie liderzy i przywdcy mog sprzyja szczliwemu yciu i bezpieczestwu jednostek, spoecznoci lokalnych, spoeczestwom i caej ludzkoci.

   

Syngaleskie r Lank. Od 22 maja 1972 republika na wyspie Ceylon na Oceanie Indyjskim, wczeniej dominium z gubernatorem reprezentujcym brytyjskiego monarch.

"Rzeczpospolita" 2005-01-03.

   

707 (ang.) Human Immunodeficiency Virus, HIV - Ludzki wirus niedoboru odpornoci.

(ang.) Acquired Immune Deficiency Syndrome, AIDS - Zesp nabytego niedoboru odpornoci.

(ang.) Severe Acute Respiratory Syndrome Zesp ostrej cikiej niewydolnoci oddechowej.

   

Terror - (ac.) dosownie: strach, groza - stosowanie przemocy, gwatu, ucisku, okruciestwa w celu zastraszenia, zniszczenia przeciwnika; okrutne, krwawe rzdy.

   

Republika Pnocnoosetyjska (ros.) -.

Prezesi upadajcych biur podry nie bd bezkarni. 2007-05-24. www.tur-info.pl

   

Usama bin Laden, (arab.) szajch Usamah bin Muhammad bin Ladin,, znany take jako Osama bin (ben) Laden, ur. 10 marca 1957 w Dudda. Saudyjski milioner, przywdca AlKaidy.

   

Zwizek Komorw od 2001 r. wczeniej Federalna Islamska Republika Komorw, (fr.) Rpublique Fdrale et Islamique des Comores, (arab.) Dumhurija al-Kumur al-Ittihadija al-Islamija. Pastwo wyspiarskie pooone na Oceanie Indyjskim, midzy Madagaskarem a wybrzeem Afryki.

   

Apokalipsa w. Jana

Konfucjusz. Wielka nauka

Tragedia szyickich pielgrzymw

Konfucjusz: ksiga Daxue (Wielka nauka)

Dihydrogen monoxide. Nierozpoznany zabjca

Nagy koniec krla bogaczy

Bankowe kryzysy

Reakcja na informacj

Oscylacyjna akceleracja kapitau

Zarobi inwestor z Wysp Dziewiczych

Szpieg z Biaego Domu

Informator rosyjski w centrum amerykaskiego kontrwywiadu... 153 Faszywe dokumenty zatrudnienia

Metody WSI analizy dokumentw

Miliony dla nie istniejcej firmy

Obserwacja w celu kontroli wykorzystywania samochodu subowego przedstawiciela handlowego

Tajemniczy klient

Posanka Sawicka wpada w sida Romea z CBA?

Przesyanie informacji z wykorzystaniem zjawiska spltanych fotonw

Zapis magnetyczny z karty patniczej

Polski internet zagroony

Kolejna afera ze zgub na wyspach

Kultura a podejmowanie decyzji

SPIS RYSUNKW

Rys. 1. Apollo razi grotami pomoru

Rys. 2. Zegar Zagady Bulletin of the Atomic Scientists........... 20 Rys. 3. Milicjant - wocianin z 1767 r.

Rys. 4. Cholera

Rys. 5. Securitas na rewersach monet rzymskich

Rys. 6. Fala tsunami

Rys. 7. Bakterie Yersinia pestis powodujce dum

Rys. 8. Zawalony most autostrady w stanie Minneapolis, USA... 66 Rys. 9. Nagasaki po wybuchu bomby wodorowej

Rys. 10. Dynamika poczucia bezpieczestwa w Polsce w latach 1987-2008

Rys. 11. Hierarchia potrzeb Abrachama Maslowa

Rys. 12. Filary Unii Europejskiej

Rys. 13. Firmy kontynuujce dziaalno a zmiana PKB................ 116 Rys. 14. Poligraf analogowy

Rys. 15. Pokj konferencyjny z urzdzeniami podsuchowymi...... 170 Rys. 16. Globalny system wywiadowczy

Rys. 17. Piramidalny ukad wskanikw rentownoci wedug Du Ponta

Rys. 18. Warunki podejmowania decyzji

Rys. 19. Metody zarzdzania ryzykiem

Rys. 20. Matryca Haddona

Rys. 21. Model statyczny bezpieczestwa

Rys. 22. Model sferyczny bezpieczestwa

Rys. 23. Model dynamiczny bezpieczestwa

SPIS TABEL

Tab. 1. Jaki bdzie wiat ze wzgldu na bezpieczestwo?............. 73 Tab. 2. Postrzeganie Polski jako kraju, w ktrym yje si bezpiecznie (w %)

Tab. 3. Poczucie bezpieczestwa w najbliszym otoczeniu badanych (w %)

Tab. 4. Zaleno poczucie bezpieczestwa lokalnego i w Polsce (w %)

Tab. 5. Poczucie bezpieczestwa - rodzina (w %)

Tab. 6. Poczucie bezpieczestwa rodziny a wielko miasta w 2006 roku (w %)

Tab. 7. Zaleno poczucia bezpieczestwa lokalnego i o rodzin (w %)

Tab. 8. Poczucie bezpieczestwa indywidualnego (w %).............. 82 Tab. 9. Poczucie bezpieczestwa indywidualnego a wielko miasta w 2006 roku (w %)

Tab. 10. Zaleno poczucia bezpieczestwa lokalnego i indywidualnego (w %)

Tab. 11. Poczucie bezpieczestwa indywidualnego a wczeniejsze dowiadczenia (w %)

Tab. 12. Rezerwy na pokrycie strat w systemie OCC

Tab. 13. System wskanikw poyczek i odpowiadajcych im obligacji

Tab. 14. Model klasyfikacyjny oceny ryzyka

Tab. 15. Prawdopodobiestwo migracji klasyfikacji poyczkobiorcy kategorii BBB zachodzcych w cigu jednego roku

Tab. 16. Instrumenty ochrony przed zagroeniami w dziaalnoci gospodarczej

Tab. 17. Matryca Haddona

   

ABRAMOWSKI A. KONIECZNY J.: Justycjariusze-humani-policjanci.

Z dziejw sub ochrony porzdku w Polsce. Katowice: Wydawnictwo lsk 1987.

ADAMSKI A.: Nowoczesne techniki inwigilacji. Pastwo i Prawo 1996, nr 2.

ADAMSKI A.: Przestpczo gospodarcza z perspektywy Polski i Unii Europejskiej. Toru: Dom Organizatora 2003.

ALEJZIAK Wiesaw: Turystyka w obliczu wyzwa XXI wieku. Krakw: Albis 2000.

ALEKSANDROWICZ T. R.: Niektre uwarunkowania prawne prowadzenia wywiadu gospodarczego w Polsce /w:/ BOROWIECKI R. KWIECISKI M. (red.): Informacja w zarzdzaniu przedsibiorstwem. Pozyskiwanie,

wykorzystanie i ochrona (wybrane problemy teorii i praktyki). Zakamycze:

Kantor Wydawniczy 2003, s. 277-326.

ALESHENKOV M. RODIONOV B. (ros) . .

. : 2000.

ALTMAN E.I.: Financial Ratios, Discriminant Analysis and the Prediction of Corporate Bankruptcy. Journal of Finance, September 1968, p. 589-609.

AMBROY T.: Trening holistyczny. Wpyw aktywnoci fizycznej na realizacj potrzeby bezpieczestwa osobistego i spoecznego. Krakw: EAS 2005.

272 s. ISBN 83-919932-8-0.

ANDROSTCHUK G.A. KRAYNIEV P.P. (ros) ..

..: : . : 2000.

ANTALA B.: (slo.) Pripravenos tudentov FTV UK k hodnoteniu iakov na kolch. /in:/ Vzdelvanie odbornkov pre telesn vchovu a port v tradcii a perspektvach. Bratislava: Fakulta telesnej vchovy a portu Univerzita Komenskho v Bratislave a Slovensk vedeck spolonos pre telesn vchovu a port 2006.

ANTUK E.: Strategie a ekonomika v bezpenostn systmu esk republiky.

Praha: AVIS 2002.

Apokalipsa w. Jana. Biblia Tysiclecia Online. Pozna: Wydawnictwo Pallottinum, 2003. ISBN 83-7014-218-4 AREFEVA O.V. (ukr.) ' ..: i i i. /:/ i ' i . :

i, 2001, . 49-53.

ARNOD V.I.: Teria katastrof. Bratislava: ALFA 1986.

AUGUSTYN: Wyznania. Krakw: 1994.

BACH A.: Podstawy detektywistyki. Lublin: OCHIKARA 1999.

BACZYSKI M. LISIECKI M.: Stan wiadomoci spoeczestwa w zakresie

zagroe i bezpieczestwa w wietle wynikw bada ankietowych, /in:/

Bezpieczestwo obywateli w wietle reformy administracji rzdowej i samorzdowej - co dalej? Warszawa: Katedra Nauk OrganizacyjnoPrawnych Szkoy Gwnej Suby Poarniczej 2001, s. 122-128.

BAGISKI Z.: Wywiad gospodarczy. Warszawa: KAW 1975.

BAJER L.: Wywiad gospodarczy. Warszawa: 1979.

BAKER S.P.: Where have we been and where we are going with injury control? /in:/ Injury prevention and control. London and New York: Taylor & Francis 2000.

BAKHISHEV H.N. ORLOV I.I. LAZARENKO S.JH. (ros.) ..

.. ..: - . . : , 2004.

BALCEROWICZ B. (red.) Sownik terminw z zakresu bezpieczestwa narodowego. Warszawa: 1996.

BAMBERG G., SPREMANN K.: Agency Theory, Information and Incentivrs.

Berlin-Heidelberg-New York: Springer Verlag 1987.

BAMFORD J.: The Puzzle Palace. A Report on America,s Most Secret Agency.

BANACH W.: Czy moliwy jest marketing wartoci spoecznych?

Czowiek i spoeczestwo, 2003, t. XXI, s. 49-68.

BAKA A.: Spoeczna psychologia rodowiskowa. Warszawa: SCHOLAR 2002.

BARCZAK A.S.: Ryzyko - kategoria obiektywna czy subiektywna? /in:/ Ryzyko w dziaalnoci bankw komercyjnych. Pozna: WSB, 2000, s. 29-33.

BAY Ch.: Koncepcje bezpieczestwa indywidualnego, narodowego i zbiorowego. Studia Nauk Politycznych 1989, nr 4, s. 83-91.

BECK U.: Spoeczestwo ryzyka. W drodze do innej nowoczesnoci.

Warszawa: Wyd. Naukowe SCHOLAR 2002.

BEGG D. DORNBUSCH R. Ekonomia, t. 1 i 2. Warszawa: PWE, 1993.

BERFENSTAM R. JACKSON H. ERIKSSON B. (eds). The healthy community. Child Safety as a Part of Health Promotion Activities. (pol.

Zdrowe spoeczestwo. Bezpieczestwo dzieci jako cz aktywnej promocji zdrowia). Stokholm, Folksam: Vetenskap & Forskning, 1987.

BENO Jozef : (slo) Metodolgia vedeskho vskumu. Bratislava: IRIS, 2001.

BEREZUTSKIY V.V. (ros.) ..: . Securitologia /Securitology/ 2008, nr 7. ISSN 1898-4509.

Bezpenos a ochrana majetku. Koice: LIPORT LFK&PATRON 2001.

Bezpeka (ukr.) , , . : - 2007.

Bezpeka (ukr.) , , . 쳿 . :

2007.



Pages:     | 1 |   ...   | 8 | 9 || 11 | 12 |

:

- , - , , , ...

802.16 , . , , , Okumura-Hata . - ...

5 () . -10 10 . ( ) , ( )...

Government of the Republic of Tajikistan 201 1. -2 () ...

.. , 27-28 2009 . 1. 2. , 3. , 4. ...

( ) ( ) 2014 2014 1. ..3 2. 3. ,...

. , . , , : , ...

() 35 : , , 35 3 () - 614.8(470+571):061 68.902.2(2)2 605 : , , . 35 605 : 3 . . 3: / .. / . .: (), 2011. 320 .: . ISBN 978-5-93970-062-7 (. 3)...

, , 2007 .. , 2007 / . . . . .. . .: - , 2008....

() ɻ 151-2.8.3-2010 ɻ 2010 151-2.8.3 2010 ...

VII (, , 9 2015 ) 1. , , , , , 9 2015 , , , . , ...

- , , : : - , 20 ...

. , , . , . . Annotation This diploma thesis is devoted to research of relay protection and automation of Shu substation. There are equivalent circuits...

04 2013 . 1 2012 2013 .. 2012 2013 , , 2012 ...

: : 1 _ .. _ .. _ _ 2013 _ _ 2013 : . _ .. _2013 ...

, Nanotech Industries, INC (USA, California), : figovsky@netvision. net.il. , , ..., . , - , : obd@sssu.ru , . , , - ...

- XXI . . , , ...

- 20.03.01 (280700.62) () : - , ... .. ...

. , . , , . , , . ...

1-94 01 01-2013 1-94 01 01 1-94 01 01 i ii i ii I i iii ci HIGHER EDUCATION FIRST STAGE Speciality 1-94 01 01 Emergency Prevention...








 
<<     |    
2016 www.nauka.x-pdf.ru - - , ,

, .
, , , , 1-2 .