WWW.NAUKA.X-PDF.RU
- , ,
 


Pages:     | 1 |   ...   | 6 | 7 || 9 | 10 |   ...   | 12 |

SECURITOLOGIA Nauka o bezpieczestwie czowieka i organizacji spoecznych SECURITOLOGY A security science of human beings and social organizations ...

-- [ 8 ] --

Powtrzone w 2004 roku z udziaem Polski badania522 wskazuj, e wrd zagroe technologii informatycznych najwikszy udzia

maj:

1) dziaania pracownikw,

2) szkodliwe programy (wirusy, konie trojaskie, robaki),

3) utrata poufnych danych o klientach,

4) rozproszony atak DoS,

5) fizyczne uszkodzenie systemu.

Najwikszym zagroeniem dla bezpieczestwa systemw informatycznych w przedsibiorstwach w Polsce s ataki z wewntrz firmy.

Powoduj je niezadowoleni, niestaranni pracownicy firmy, lub majcy wci dostp do firmowych systemw byli pracownicy. Badania wskazuj, e ju wszystkie firmy zdaj sobie spraw z gwnych zagroe, a w tym z problemw, jakie mog wywoa niezadowoleni pracownicy, a mimo to jedynie jedna trzecia firm systematycznie szkoli swych pracownikw w celu poprawy bezpieczestwa.

Praktycznie wszystkie firmy borykaj si z awariami systemw informatycznych. Spowodowane one s najczciej przez szkodliwe programy (70% badanych), awarie infrastruktury (67%) oraz awari sieci telekomunikacyjnej (52%). Po terrorystycznym ataku 11 wrzenia 2001 roku na USA trzy czwarte firm uznaje potrzeb posiadania planw zapewnienia tzw. cigoci dziaania firmy jako piln.

Raport ze wiatowego badania bezpieczestwa IT. Ernst&Young. W badaniach brao udzia 1225 przedsibiorstw, w tym 44 polskie. Firmy reprezentoway rne brane, m. in. Bankowo i finanse, handel detaliczny, telekomunikacj, przemys. Zob. Bezpieczestwo informatyczne przedsibiorstw. Zagroenie tkwi wewntrz. Rzeczpospolita 2005-02-28.

Znikoma jest wykrywalno a take karalno przestpstw dotyczcych manipulowania informacjami, w tym (co szczeglnie grone) na rynku kapitaowym. Ponadto spord klikuset zawiadomie o przestpstwach przeciwko bezpieczestwu informacyjnemu zaledwie jedna pita jest przetwarzana przez prokuratur na akty oskarenia523. Przyczyn takiego stanu s wysokie koszty i niskie umiejtnoci prokuratorw, detektyww i specjalistw prowadzcych dochodzenia i gromadzcych dowody procesowe w sprawach dotyczcych przestpstw informacyjnych.

rednie straty amerykaskiego banku w przypadku klasycznego napadu z broni wynosz okoo 8 tysicy dolarw podczas, gdy oszustwo komputerowe doprowadzia do strat ponad 500 tysicy dolarw.

Jeeli wemie si pod uwag, e warto transakcji elektronicznych zawieranych codziennie na wiecie osiga poziom kilku bilionw dolarw, to skala zagroe sieci komputerowych i Internetu jest ogromna. Dzisiaj wykradanie tajemnic nie jest ju tylko zajciem dla niedospanych szpiegw prowadzcych wielodobowe obserwacje przez lornetk, fotografujcych dokumenty miniaturowymi aparacikami, nadstawiajcymi ucha na rautach biznesmenw. Teraz najwikszym zagroeniem s elektroniczni wamywacze, siedzcy przed monitorami komputerw. Poznaj tajemnice firm na odlego - bez ladw, pozostajc anonimowymi i nieuchwytnymi.

Internet dowiadczy ju wielu rodzajw dziaalnoci niezgodnej z prawem. Wykradano numery kart kredytowych, rozpowszechniano przez sie faszywe informacje, zmieniano wygld stron internetowych, nie wyczajc serwerw Pentagonu, NASA i CIA524. Hakerzy wamuj si do obcych komputerw PC i serwerw sieciowych, po czym polecaj im cige wysyanie milionw danych i zapyta do atakowanego serwera. Od czasu ataku Rosji na Gruzj w 2008 roku pojcie wojny informacyjnej weszo take do podrcznikw strategii i taktyki prowadzenia wojen.

Zob. Przestpcy czuj si bezkarni. Rzeczpospolita, 2002-02-23,24.

We wrzeniu 1996 r. do krajowej strony CIA wamali si szwedzcy dowcipnisie, zmieniajc powitanie na: Witajcie w Centralnej Agencji Idiotw. Zob. POLMAR N. ALLEN T. B.: Ksiga...

op. cit. s. 263.

STUDIUM PRZYPADKU. Polski internet zagroony525.

DZIENNIK sprawdzi bezpieczestwo rzdowych stron internetowych. Przejcie serwisw Sejmu, ministerstwa obrony, czy MSWiA to kwestia kilku godzin. Niestety, administratorzy stron rzdowych nie wycignli adnej lekcji z niedawnej cyberwojny rosyjskich hakerw z Gruzj.

Otwarte dla specjalistw s te strony Ministerstwa Spraw Zagranicznych, Biura Bezpieczestwa Narodowego i Centralnego Biura ledczego. To wyglda jak zaproszenie do cyberinwazji na Polsk - mwi nam eksperci. Eksperyment DZIENNIKA by prosty. Wykorzystalimy oglnodostpne narzdzie do testowania podatnoci serwisw na atak hakerski udostpnione przez Internet Assigned Numbers Authority (IANA) - amerykask instytucj zarzdzajc domenami. Strony BBN, MON, MSZ i kilku innych instytucji odpowiedzialnych za bezpieczestwo otrzymay czerwone wiato, czyli najwyszy stopie zagroenia, i s wysoce naraone s na tzw.

cache poisoning inaczej nazywany zatruwaniem DNS. Uoglniajc: polega to na takim wykorzystaniu serwerw i zapamitywanych przez nie informacji, by mona byo podmieni stron na faszyw wprowadzon przez hakera - mwi DZIENNIKOWI ekspert NASK Zbigniew Jasiski (Pawe Jaboski, byy haker znany jako gorion. Dzi pracuje jako specjalista od zabezpiecze teleinformatycznych w firmie Infovide-Matrix).

O przykady takich dziaa nietrudno. Rok temu rosyjski atak nieznanych sprawcw sparaliowa na kilka dni Estoni, za w czasie niedawnej wojny gruzisko-rosyjskiej hakerzy patrioci prawdopodobnie zwizani z organizacj Russian Business Network zaatakowali strony gruziskiego MSZ, zamieszczajc na nich portret Micheila Saakaszwilego ustylizowanego na Hitlera, i zablokowali gwne serwisy informacyjne, w tym anglojzyczny civil.ge.

Jak twierdz eksperci, sposobw na prowadzenie cybernetycznej wojny jest wiele. Mona zablokowa stron, doprowadzi do wycieku strategicznych informacji, zniszczy przechowywane na serwerach dokumenty, a nawet uniemoliwi funkcjonowanie danej instytucji. Jest w stanie dokona tego zaledwie kilka osb twierdzi Zbigniew Engiel z firmy Mediarecovery.

Kilka innych krajw ju dawno przekonao si, jak istotnym elementem w systemie bezpieczestwa jest cyberprzestrze. W kwietniu tego roku NATO powoao Centrum Doskonalenia Cyberobronnoci. Swj udzia w budowie i rozwoju Centrum zgosiy Stany Zjednoczone, Wochy, Hiszpania, Litwa, otwa, Sowacja i Estonia. Polska jak na razie nie okazaa zainteresowania.

Globalizacja, szybko przepywu danych, powszechno dostpu do informacji i totalny (wszechogarniajcy) charakter zasobw informacji zagraajcy jednostkom ludzkim i organizacjom wywouje konieczno zwikszania prawnej ochrony informacji niejawnych i zastrzeo

<

CZUBOWSKA S: Polski internet zagroony. "Dziennik.pl" 2008-08-18. http://www.dziennik.pl

nych oraz danych osobowych. Wyranie powikszaj si granice obszarw chronionych prawem publicznym przez instytucje i rodki publicznoprawne. Wiedza o przepisach prawa regulujcego ochron i odpowiedzialno za brak lub niewystarczajc ochron jest niezbdna menederom i pracownikom przedsibiorstw, a take dziaajcym w ich otoczeniu agencjom konsultingowym, wywiadowniom gospodarczym i indywidualnym detektywom.

W Polsce ochron prawn informacji wywie mona z Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, ktra zapewnia526:

prawo do nieujawniania informacji dotyczcych danej osoby, z wyjtkiem wynikajcym z ustaw,

ograniczenie wadz publicznych w prawie do pozyskiwania, gromadzenia i udostpniania informacji o obywatelach do zakresu niezbdnego w demokratycznym pastwie prawa,

prawo kadego do dostpu dotyczcych danej osoby urzdowych dokumentw i zbiorw danych z ograniczeniami wynikajcymi z ustaw,

prawo kadego do dania sprostowania oraz usunicia informacji nieprawdziwych, niepenych lub zebranych w sposb sprzeczny z ustaw.

Konstytucyjne ograniczenie do pozyskiwania, gromadzenia i udostpniania informacji o obywatelach (a wic nie o kadym, czyli kadej osobie fizycznej, ale o obywatelach Rzeczypospolitej Polskiej) dotyczy wadz publicznych tzn. podmiotw wykonujcych zadania w zakresie wadzy ustawodawczej, wykonawczej i sdowniczej (Sejm i Senat, Prezydent RP, Rada Ministrw, sdy i trybunay, samorzd terytorialny i inne jednostki wykonujce wadztwo publiczne).

Ustawowe zabezpieczenia prawne informacji wywodz si z przepisw kodeksw prawa karnego, cywilnego, pracy, spek handlowych oraz ustawy o ochronie informacji niejawnych, ordynacji podatkowej, ustaw zwalczajcych nieuczciw konkurencj, prawa bankowego, o statystyce publicznej, o ochronie zdrowia psychicznego, o ochronie danych osobowych i innych przepisw szczegowych.

Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r.... op. cit. art. 51.

Zasady ochrony informacji, ktre wymagaj ochrony przed nieuprawnionym ujawnieniem jako stanowice tajemnic pastwow lub subow, okrela ustawa o ochronie informacji niejawnych527.

Tajemnica pastwowa jest to informacja okrelona w wykazie zaczonym rodzajw informacji stanowicym zacznik nr 1 do ustawy528, ktrej nieuprawnione ujawnienie moe spowodowa istotne zagroenie dla podstawowych interesw Rzeczypospolitej Polskiej, a w szczeglnoci dla niepodlegoci lub nienaruszalnoci terytorium, interesw obronnoci, bezpieczestwa pastwa i obywateli, albo narazi te interesy na co najmniej znaczn szkod.

Tajemnica pastwowa zawiera informacje oznaczone klauzul529.

cile tajne klauzula 00 - 29 rodzajw informacji niejawnych bdcych tajemnic pastwow, ktrych nieuprawnione ujawnienie mogoby spowodowa istotne zagroenie dla niepodlegoci, nienaruszalnoci terytorium albo polityki zagranicznej lub stosunkw midzynarodowych Rzeczypospolitej Polskiej albo zagraa nieodwracalnymi lub wielkimi stratami dla interesw obronnoci, bezpieczestwa pastwa i obywateli lub innych istotnych interesw pastwa albo narazi je na szkod w wielkich rozmiarach, Tajne klauzula 0 - 59 rodzajw informacji niejawnych bdcych tajemnic pastwow, ktrych nieuprawnione ujawnienie mogoby spowodowa zagroenie dla midzynarodowej pozycji pastwa, interesw obronnoci, bezpieczestwa pastwa i obywateli, innych istotnych interesw pastwa albo narazi je na znaczn szkod.

Informacje niejawne stanowice tajemnic pastwow podlegaj ochronie przez okres 50 lat od ich wytworzenia, przy czym na zawsze

chronione s:

dane identyfikujce funkcjonariuszy i onierzy sub wywiadu i kontrwywiadu wykonujacych czynnoci operacyjno-rozpoznawcze,

dane identyfikujce osoby, ktre udzieliy pomocy w zakresie czynnoci operacyjno-rozpoznawczych organom, subom Ustawa z dnia 22 stycznia 1999 r. o ochronie... op. cit.

   

i instytucjom pastwowym uprawnionym do ich wykonywania na podstawie ustawy,

informacje niejawne uzyskane od innych pastw lub organizacji midzynarodowych, jeeli taki by warunek ich udostpnienia.

Rada ministrw po 20 latach od wytworzenia moe okreli dokumenty, ktre przestay stanowi tajemnic pastwow.

Tajemnica subowa jest to informacja niejawna nie bdca tajemnic pastwow, uzyskana w zwizku z czynnociami subowymi albo wykonywaniem prac zleconych, ktrej nie uprawnione ujawnienie mogoby narazi na szkode interes pastwa, interes publiczny lub prawnie chroniony interes obywateli albo jednostki organizacyjnej.

Pomimo, i ustawa odwouje si do treci wiadomoci stanowicych tajemnic subow a nie do formalnego jej oznaczenia przez odpowiedni organ jako tajemnicy subowej, to punktem wyjcia jest jednak fakt, e okrelona wiadomo jest na mocy kompetentnego organu utrzymywana w tajemnicy530.

Tajemnica subowa zawiera informacje oznaczone klauzul:

Poufne klauzula Pf- w przypadku gdy ich nieuprawnione ujawnienie powodowaoby szkod dla interesw pastwa, interesu publicznego lub prawnie chronionego interesu obywateli, Zastrzeone klauzula Z- w przypadku gdy ich nieuprawnione ujawnienie mogoby spowodowa szkod dla prawnie chronionych interesw obywateli albo jednostki organizacyjnej.

Informacje niejawne stanowice tajemnic subow podlegaj

ochronie:

oznaczone klauzul poufne - 5 lat,

oznaczone klauzul zastrzeone - 2 lata.

Odpowiedzialno karna przewidziana w kodeksie karnym uregulowana zostaa w rozdziale XXXIII przestpstwa przeciwko ochronie informacji. Art. 265 okrela odpowiedzialno za ujawnienie lub wykorzystanie tajemnicy pastwowej. Odpowiedzialno ponosi nie tylko ten, kto wbrew przepisom ustawy ujawnia tajemnic pastwow, ale i ten, kto j wbrew przepisom ustawy wykorzystuje. Naley zwrci Por. GARDOCKI L.: Prawo... op. cit. s. 290.

531 Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. Kodeks... op. cit. art. 265 i nast.

uwag na karalno dziennikarzy za publikacj dokumentw tajnych.

Przepis o ochronie tajemnicy pastwowej ma zwizek z przepisami ustawy o tajemnicy pastwowej i subowej, zgodnie z ktr tajemnic pastwow obowizany jest zachowa kady, do kogo ona dotara.

Odpowiedzialno za ujawnienie informacji zastrzeonej dotyczy tajemnicy innej ni pastwowa np. subowej, zawodowej i innej tajemnicy powierzonej (art. 266). Odpowiedzialno dotyczy ujawnienia zastrzeonej informacji wbrew ustawie lub przyjtemu zobowizaniu.

Odpowiedzialno za nieuprawnione uzyskanie informacji (art.

267) dotyczy naruszenia tajemnicy korespondencji, np. przez otwarcie cudzego pisma, podczenie si do przewodu sucego do przekazywania informacji, przeamujc elektroniczne, magnetyczne albo inne szczeglne zabezpieczenie informacji. Odpowiedzialno ponosi take ten, kto w celu uzyskania informacji, do ktrej nie jest uprawniony, zakada lub posuguje si urzdzeniem podsuchowym, wizualnym albo innym urzdzeniem specjalnym a take ten, kto uzyskan w ten sposb informacj ujawnia innej osobie. Natomiast Policja przy wykonywaniu czynnoci operacyjno-rozpoznawczych, po uzyskaniu zgody Prokuratora Generalnego, moe legalnie kontrolowa korespondencj i stosowa rodki techniczne umoliwiajce uzyskanie w sposb tajny informacji532.

Odpowiedzialno za bezprawne zepsucie informacji (art.

i 269) dotyczy jej zniszczenia, uszkodzenia, usunicia, utrudnienia osobie uprawnionej zapoznanie si z ni - zarwno zapisw tradycyjnych jak i na komputerowym noniku informacji.

Oprcz przepisw kodeksu karnego odpowiedzialno karna zostaa przewidziana w przepisach ustaw regulujcych poszczeglne dziedziny ycia gospodarczego i wie si ona z bezprawnymi (to znaczy zabronionymi pod grob kary przez ustaw obowizujc w czasie jego popenienia) i zawinionymi czynami czowieka.

Odpowiedzialno na podstawie kodeksu cywilnego533 wynika ze szkody wyrzdzonej przedsibiorcy czynem niedozwolonym ze swej winy lub z treci umowy czcej strony. Naprawienie szkody obejmuje straty, ktre poszkodowany ponis, oraz korzyci, ktre mgby Ustawa z dnia 6 kwietnia 1990 r. o Policji... op. cit. art. 19.

Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks... op. cit. zwaszcza art. 415, art. 361, art. 483, 1.

osign, gdyby mu szkody nie wyrzdzono. Natomiast odpowiedzialno umowna oparta jest na zasadzie swobody zawierania umw strony mog umwi si, e w przypadku nie zapewnienia ochrony informacji przedsibiorcy zostanie mu zapacona kara umowna. Wczeniej zawarta umowa powinna jednak okrela rodzaje informacji, ktrych zobowizano si nie ujawnia innym osobom, czas trwania ochrony i wysoko kary umownej w przypadku nienaleytej ochrony.

Cywilnoprawna ochrona sfery tajemnicy przedsibiorcy (tajemnica korespondencji i tajemnica handlowa) skutkuje dopiero wwczas sankcjami, gdy dobra te zostay zagroone534. Niezalenie od winy i subiektywnych celw naruszenia tajemnicy, sam fakt wkroczenia w sfer cudzej prywatnoci jest traktowany jako naruszenie dobra osobistego. Naley zauway, e osoba prawna, wykazujc naruszenie tajemnicy przedsibiorcy na podstawie przepisw art. 448 kodeksu cywilnego nie musi precyzyjnie okrela rozmiaru uszczerbku (jak wymagaj tego przepisy o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji)535.

Odpowiedzialno z przepisw kodeksu pracy536 dotyczy pracownika wyrzdzajcego szkod na skutek niezapewnienia ochrony informacji pracodawcy. Pracownik jest obowizany wykonywa prac sumiennie i starannie oraz stosowa si do polece przeoonych, ktre dotycz pracy, jeeli nie s one sprzeczne z przepisami prawa lub umowy o prac, w szczeglnoci m. in. dba o dobro zakadu pracy, chroni jego mienie oraz zachowa w tajemnicy informacje, ktrych ujawnienie mogoby narazi pracodawc na szkod a take przestrzega tajemnicy okrelonej w odrbnych przepisach537.

Jeeli na skutek niewykonania lub nienaleytego wykonania obowizkw pracowniczych pracownik ze swej winy wyrzdzi pracodawcy szkod, ponosi odpowiedzialno materialn. Wina pracownika moe by umylna, to znaczy gdy pracownik chce wyrzdzi szkod jak i wwczas, gdy wyrzdzenie szkody przewiduje i z tym si godzi. Wina pracownika moe by take nieumylna, to znaczy gdy pracownik przeBIER A.: Ochrona prawna danych osobowych w sferze dziaalnoci gospodarczej w Polsce aspekty cywilnoprawne. /in:/ WYRZYKOWSKI Mirosaw: (red.) Ochrona danych osobowych.

Warszawa: Instytut Spraw Publicznych, 1999, s. 129.

Por. Ibidem, s. 131.

Ustawa z dnia 26 czerwca 1974 r. Kodeks... op. cit.

Ibidem, art. 100.

widuje moliwo wyrzdzenia szkody lecz bezpodstawnie przypuszcza, e tego uniknie, oraz gdy nie przewiduje moliwoci wyrzdzenia szkody cho mg i powinien to przewidzie.

Pracodawca moe chroni swoje tajemnice na podstawie zakazu konkurencji538. Suy temu umowa w formie pisemnej, ktra moe zosta podpisana w trakcie trwania stosunku pracy z kadym pracownikiem, a po rozwizaniu umowy o prac z menederami, czyli osobami majcymi dostp do szczeglnie wanych informacji. W takim przypadku w umowie musi by okrelony czas trwania zakazu oraz wysoko odszkodowania nalnego pracownikowi od pracodawcy, nie mniejsza ni 25% wynagrodzenia otrzymanego przez pracownika przed ustaniem stosunku pracy przez okres odpowiadajcy okresowi obowizywania zakazu konkurencji.

Odpowiedzialno na podstawie przepisw kodeksu spek handlowych539 jest inna dla spek osobowych a inna dla spek kapitaowych. Ochrona informacji w spkach osobowych (jawna, partnerska, komandytowa, komandytowo-akcyjna) moe by wywiedziona z przepisu zobowizujcego wsplnikw do powstrzymania si od wszelkiej dziaalnoci, sprzecznej z interesami spki (art. 56).

W spkach kapitaowych czonek zarzdu, rady nadzorczej, komisji rewizyjnej oraz osoba biorca udzia w tworzeniu spki i likwidator odpowiada wobec spki za szkod wyrzdzon dziaaniem lub zaniechaniem sprzecznym z prawem lub postanowieniami umowy spki, chyba e nie ponosi winy (art. 293, art. 483), co nie wycza dochodzenia naprawienia szkody na zasadach oglnych. Przestpstwo zagroone jest kar pozbawienia wolnoci do lat 5 i grzywn. Tej samej karze podlega ten, kto nakania do dziaania na szkod spki lub udziela pomocyw popenieniu tego przestpstwa.

Ordynacja podatkowa540 zapewnia ochron tajemnicy skarbowej, przez ktr rozumie indywidualne dane zawarte w deklaracji oraz innych dokumentach skadanych przez podatnikw, patnikw lub inkasentw a take informacje podatkowe, akta i dokumentacj rachunkow Ibidem, art. 1011-1014.

Ustawa z dnia 15 wrzenia 2000 r. Kodeks... op. cit. Do 31 grudnia 2000 r. byo to Rozporzdzenie Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 27 czerwca 1934 r. Kodeks handlowy (Dz. U. nr 57, poz. 502, ze zm.).

Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja... op. cit.

organw podatkowych i informacje uzyskane przez organy podatkowe z bankw.

Zgodnie z ustaw o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji tajemnica przedsibiorstwa stanowi dobro chronione prawem. Zgodnie z art. 11 tej ustawy przedmiotem tego prawa s cudze informacje stanowice tajemnic przedsibiorstwa, a treci prawa przedsibiorcy prawo dania, aby kada osoba nieuprawniona powstrzymaa si od przekazywania, ujawniania lub wykorzystywania cudzych informacji, stanowicych tajemnic przedsibiorstwa - ale pod warunkiem uprzedniego podjcia przez przedsibiorc odpowiednich dziaa w celu utrzymania danej informacji w poufnoci542.

Tajemnica, podobnie jak nazwa (firma) przedsibiorstwa, jest prawem o charakterze osobisto-majtkowym543. Prawo do tajemnicy przedsibiorcy jest bowiem zwizane zarwno z osob przedsibiorcy, jaki z przedsibiorstwem. Punktem odniesienia tajemnicy jest w istocie przedsibiorca, ktry t tajemnic ustanawia. Jednoczenie jest ona skadnikiem przedsibiorstwa, nieraz o znacznej wartoci, i moe by przedmiotem obrotu.

Naruszenie prawa do tajemnicy przedsibiorstwa moe by uznane za naruszenie prywatnoci przedsibiorcy i podlega ochronie na podstawie przepisw kodeksu cywilnego o ochronie dbr osobistych (cznie z moliwoci domagania si zadouczynienia pieninego), a take moe powodowa odpowiedzialno cywiln (i karn) okrelon w przepisach ustawy o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji.

Przepisy prawa bankowego544 chroni informacje objte tajemnic bankow545. Specyfik tajemnicy bankowej jest ustanowienie szerokiego krgu osb, ktre ze wzgldu na swj statut s uprawnione do otrzymania informacji objtych tajemnic bankow. Dodatkowo na mocy przepisw przeciwdziaajcych procederowi wprowadzania do 541 Ustawa z dnia 16 kwietnia 1993 r. o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji (Dz. U. nr 47, poz. 211 ze zm.) Ustawa z dnia 16 kwietnia 1993 r. o zwalczaniu... op. cit. art. 11, ust. 4.

BIER A.: Ochrona... op. cit. s. 131.

Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. Prawo... op. cit.

Ibidem, art. 105.

obrotu finansowego pienidzy pochodzcych z nielegalnych rde546, banki i inne instytucje s obowizane ujawnia informacje objte tajemnic generalnemu inspektorowi informacji finansowej, ktry na warunkach wskazanych w teje ustawie moe sta si wtrnym rdem informacji dla uprawnionych organw i instytucji547.

Przepisy ustawy o statystyce publicznej548 okrelajce tajemnic statystyczn stanowi zakaz udostpniania jednostkowych dokumentw pozwalajcych na identyfikacj osb lub podmiotw gospodarczych (tzw. jednostkowe dane) i danych statystycznych uzyskiwanych w procesie bada i analiz statystycznych, ktre mog doprowadzi do indentyfikacji osb lub podmiotw. Dane jednostkowe uzyskane w toku postpowania statystycznego mog by wykorzystywane wycznie dla celw statystycznych.

Przepisy o rachunkowoci549 nie okrelaj wprost tajemnicy ksig rachunkowych, ale nakadaj na przedsibiorcw obowizek przechowywania i ochrony przed niedozwolonymi zmianami, nieupowanionym rozpowszechnianiem, uszkodzeniem lub zniszczeniem: dokumentacj przyjtych zasad rachunkowoci, ksigi rachunkowe, dowody ksigowe, dokumenty inwentaryzacyjne i sprawozdania finansowe.

Przepisy ustaw: o zasadach ewidencji i identyfikacji podatnikw i patnikw550, o komornikach sdowych i egzekucji551, o dziaalnoci ubezpieczeniowej552, o publicznym obrocie papierami wartociowymi553, o organizacji i funkcjonowaniu funduszy emerytalnych554, o funduszach inwestycyjnych555, o ochronie zdrowia Ustawa z dnia 16 listopada 2000 r. o przeciwdziaaniu wprowadzania do obrotu finansowego wartoci majtkowych pochodzcych z nielegalnych lub nie ujawnionych rde oraz o przeciwdziaaniu finansowaniu terroryzmu (Dz. U. nr 116, poz. 1216 ze zm.) Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. Prawo... op. cit. art. 171.

Ustawa z dnia 29 czerwca 1995 r. o statystyce... op. cit.

Ustawa z dnia 29 wrzenia 1994 r. o rachunkowoci... op. cit. art. 71.

Ustawa z dnia 13 padziernika 1995 r. o zasadach ewidencji i identyfikacji podatnikw i patnikw (Dz. U. nr 142, poz. 702 ze zm.) Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. o komornikach sdowych i egzekucji (Dz. U. nr 133, poz. 882 ze zm.) Ustawa z dnia 22 maja 2003 r. o dziaalnoci ubezpieczeniowej (Dz. U. nr 124, poz. 1151, ze zm.) Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. Prawo o publicznym obrocie papierami wartociowymi (j.t. z 2002 r. Dz. U. Nr 49, poz. 447 ze zm.) Ustawa z dnia 28 sierpnia 1997 r. o organizacji i funkcjonowaniu funduszy emerytalnych (Dz. U.nr 159, poz.1667 ze zm.) psychicznego556, o powszechnym ubezpieczeniu zdrowotnym557, o pobieraniu, przechowywaniu i przeszczepianiu komrek, tkanek i narzdw558, o ochronie topografii ukadw scalonych559, o przeciwdziaaniu praktykom monopolistycznym i ochronie interesw konsumentw560, o Instytucie Pamici Narodowej - Komisji cigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu561, o zawodzie lekarza, o izbach aptekarskich562, o adwokaturze563, o radcach prawnych564, o notariacie565, zobowizuj osoby wykonujce czynnoci wynikajce z tych ustaw do zachowania w tajemnicy okrelonych kategorii wiadomoi.

Tajemnica zawodowa dziennikarza wynikajca z prawa prasowego566 daje prawo autorowi materiau prasowego do zachowania

w tajemnicy swego nazwiska, a dziennikarza zobowizuje do zachowania w tajemnicy:

danych umoliwiajcych identyfikacj autora materiau prasowego, listu do redakcji lub innego materiau o tym charakterze, jak rwnie innych osb udzielajcych informacji opublikowanych albo przekazanych do opublikowania, jeeli te osoby zastrzegy nieujawnianie takich danych,

wszelkich informacji, ktrych ujawnienie mogoby narusza chronione prawem interesy osb trzecich.

Ustawa z dnia 27 maja 2004 r. o funduszach inwestycyjnych (Dz. U. nr 146, poz. 1546, ze zm.) Ustawa z dnia 19 sierpnia 1994 r. o ochronie... op. cit. art. 50 ust. 1.

Ustawa z dnia 23 stycznia 2003 r. o powszechnym ubezpieczeniu w Narodowym Funduszu Zdrowia Dz. U. nr 45, poz. 391, ze zm.) Ustawa z dnia 1 lipca 2005 r. o pobieraniu, przechowywaniu i przeszczepianiu komrek, tkanek i narzdw (Dz. U. nr 169, poz. 1411, ze zm.) Ustawa z dnia 30 padziernika 1992 r. o ochronie topografii ukadw scalonych (Dz. U. nr 100, poz. 498 ze zm.) Ustawa z dnia 24 lutego 1990 r. o o przeciwdziaaniu praktykom monopolistycznym i ochronie interesw konsumentw. (j.t.Dz. U. z 1999 r. nr 52, poz. 547 ze zm.) Ustawa z dnia 18 grudnia 1998 r. o Instytucie Pamici Narodowej - Komisji cigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu (Dz. U. nr 155, poz. 1016 ze zm.) Ustawa z dnia 19 kwietnia 1991 r. o izbach aptekarskich (Dz. U. nr 41, poz. 179 ze zm.) Ustawa z dnia 26 maja 1982 r. Prawo o adwokaturze (j.t. Dz. U. z 2002 r. nr 123, poz. 1058 ze zm.).

Ustawa z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych (j.t. Dz. U. z 2002 r. nr 123, poz. 1059, ze zm.).

Ustawa z dnia 14 lutego 1991 r. Prawo o notariacie (Dz. U. nr 22, poz. 91, ze zm.).

Ustawa z dnia 26 stycznia 1984 r. Prawo prasowe (Dz. U. nr 5, poz. 24 ze zm.), art. 15.

Dziennikarz jest zwolniony od zachowania tajemnicy zawodowej, gdy informacja dotyczy przestpstwa okrelonego w art. 254 Kodeksu karnego.

Tajemnica gosowania okrelona w ordynacji wyborczej zobowizuje obwodow komis wyborcz do zapewnienia w lokalu wyborczym odpowiedniej liczby atwo dostpnych miejsc zapewniajcych tajno gosowania.

Przepisy ustawy o ochronie danych osobowych obejmuje ochron prawn dane osobowe, czyli kad informacj dotyczc osoby fizycznej, pozwalajc na okrelenie tosamoci tej osoby, a take wszelkie informacje dotyczce zidentyfikowanej lub moliwej do zidentyfikowania osoby fizycznej568.

Oprcz omwionych wyej katalog tajemnic obejmuje jeszcze tajemnice: archiwaln, celn (postpowania celnego), czynnoci operacyjno-rozpoznawczych Policji, doradcy podatkowego, ewidencji kierowcw i pojazdw, funduszy inwestycyjnych, geologiczn; osb przebywajcych w zakadach karnych; pracownika; postpowania administracyjnego; postpowania antymonopolowego; postpowania karnego;

rewidenta; rzecznika patentowego (wynalazcza); rzeczoznawcy majtkowego, porednika w obrocie i zarzdcy nieruchomoci; Suby Wiziennej; ubezpiecze spoecznych; onierzy zawodowych a take takie jak: tajemnica diagnosty laboratoryjnego, tajemnica funduszy emerytalnych, tajemnica maklerska, tajemnica pielgniarska, tajemnica spowiednika, tajemnica telekomunikacyjna, tajemnica weterynaryjna571.

W obowizujcym w Polsce katalogu mona si doliczy co najmniej 40 tajemnic, chronionych na podstawie rnych przepisw prawa i w rnym zakresie. Tak duy katalog informacji chronionych na podstawie rnych przepisw prawa i zawierajcych niespjne okrelenia utrudnia ochron informacji, ale take utrudnia wykorzystywanie informacji zgodnie z przepisami prawa.

567 Ustawa z dnia 12 kwietnia 2001 r. Ordynacja wyborcza do sejmu Rzeczypospolitej Polskiej i do Senatu Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. nr 46, poz. 499 ze zm), art. 61.1.

Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. o ochronie... op. cit.

569 TARADEJNA M.: TARADEJNA R.: Tajemnica pastwowa i inne tajemnice chronice interesy pastwa i obywateli. Warszawa: Minipress, 1998.

570 SZPOR G.: Bezpieczestwo... op. cit. s. 36.

   

Zabezpieczenia organizacyjne informacji czsto sa niedoceniane.

Tego typy zabezpieczenia s realizowane przez instrukcje, procedury, upowanienia, dokumentacj i normy prawne. Podstawow zalet zabezpiecze organizacyjnych s niskie koszty, atwo przyswojenia przez personel, brak ingerencji w zasadniczy proces przetwarzania danych i atwo kontroli.

Za ochron informacji niejawnych odpowiedzialny jest kierownik jednostki organizacyjnej, w ktrej takie informacje s przetwarzane, przekazywane lub przechowywane. Do takich jednostek organizacyjnych naley take przedsibiorca ubiegajcy si o zawarcie lub wykonujcy umow zwizan z dostpem do informacji niejawnych, dotyczcych zada opacanych w caoci lub czci ze rodkw publicznych572.

Osoba, ktra jest upowaniona do podpisania dokumentu lub oznaczenia innego materiau, klasyfikuje informacj pod wzgldem poziomu niejawnoci i przyznaje nonikowi informacji klauzul tajnoci.

Stanowiska pracy lub rodzaje prac zleconych, z ktrymi moe czy si dostp do informacji niejawnych okrela kierownik jednostki organizacyjnej, odrbnie dla kadej klauzuli tajnoci. Dopuszczenie do pracy lub penienia suby na stanowisku albo zlecenie czynnoci, z ktr moe si czy dostp do informacji niejawnych, moe nastpi po przeprowadzeniu postpowania sprawdzajcego oraz przeszkoleniu danej osoby. Materiay i dokumenty zawierajce dane i informacje podlegajce ograniczeniom w ich ujawnianiu mog by udostpniane wycznie osobom upowanionym.

Przedsibiorca, jednostka naukowa lub badawczo-rozwojowa, zamierzajcy ubiega si, ubiegajcy si o zawarcie lub wykonujcy umow zwizan z dostpem do informacji niejawnych maj obowizek zapewnienia warunkw do ochrony informacji niejawnych. Dokumentem potwierdzajcym zdolno do ochrony informacji niejawnych stanowicych tajemnic pastwow573 jest wiadectwo bezpieczestwa przemysowego.

W rozumieniu przepisw ustawy z dnia 10 czerwca 1994 r. o zamwieniach publicznych (Dz. U.

z 1998 r. nr 119, poz. 773).

Oraz wtedy, gdy z umw midzynarodowych lub prawa wewnetrznego strony zlecajcwej umow wynika obowizek uzyskania wiadectwa bezpieczestwa przemysowego Dostp do informacji niejawnych stanowicych tajemnic pastwow maj osoby, ktrym suby ochrony pastwa574 po przeprowadzeniu postpowania sprawdzajcego i przeszkoleniu wyday powiadczenie bezpieczestwa.

Postpowanie sprawdzajce zwyke przeprowadza penomocnik ochrony na pisemne polecenie kierownika jednostki organizacyjnej, a postpowanie poszerzone waciwa suba ochrony pastwa.

Osoby te mog zapozna si z takimi materiaami i dokumentami po zaszeregowaniu do jednej z kategorii o okrelonym poziomie dostpu. Rwnie pracownik ochrony, ktremu maj by powierzone zadania penomocnika ochrony lub pracownika pionu ochrony informacji niejawnych, oprcz licencji pracownika ochrony musi posiada powiadczenie bezpieczestwa575. Stanowisko lub funkcje administratora systemu albo inspektora bezpieczenstwa teleinformatycznego mog zajmowa lub peni osoby posiadajce powiadczenie bezpieczestwa odpowiednie do klauzuli tajnoci, po odbyciu specjalistycznych szkole z zakresu bezpieczenstwa teleinformatycznego prowadzonych przez suby ochrony pastwa.

Obowizuje generalna zasada, e informacje niejawne mog by udostpniane wycznie osobom dajcym rkojmi zachowania tajemnicy i tylko w zakresie niezbdnym do wykonywania przez ni pracy lub penienia suby na zajmowanym stanowisku albo innej zleconej pracy. Przez rkojmi zachowania tajemnicy rozumie si spenianie ustawowych wymogw dla zapewnienia ochrony informacji niejawnych przed ich nieuprawnionym ujawnieniem.

Powiadczenie bezpieczestwa wydaje si na czas okrelony.

Powiadczenie bezpieczestwa dla klauzul tajemnicy pastwowej (cile tajne, tajne) uprawnia do dostepu do informacji niejawnych oznaczonych nisz klauzul przez okres odpowiedni do okresu wanoci poswiadczenia bezpieczenstwa dla tej niszej klauzuli.

upowaniajcego do wykonywania umw zwizanych z dostepem do informacji niejawnych oznaczonych klauzul poufne. Zob. Ustawa z dnia 22 stycznia 1999 r. o ochronie... op. cit. 67.

Agencja Bezpieczestwa Wewntrznego i Suba Kontrwywiadu Wojskowego.

Zob. art. 35a Ustawy z dnia 22 sierpnia 1997 r. o ochronie osb i mienia (Dz. u. nr 114, poz. 740 ze zm.).

Pion ochrony czyli wyodrbniona, wyspecjalizowana komrka organizacyjna do spraw ochrony informacji niejawnych jest kierowana przez penomocnika ochrony576.

Do podstawowych rodkw ochrony fizycznej informacji mona

zaliczy577:

w jednostce organizacyjnej, w ktrej w ktrej wystpuj dokumenty zawierajce informacje niejawne oznaczone klauzulami cile tajne, tajne lub poufne kancelaria tajna umieszczona w wyodrbnionym pomieszczeniu, odpowiednio usytuowanym i zabezpieczonym dla przechowywania, wytwarzania, przetwarzania lub przekazywania dokumentw zawierajcych informacje niejawne,

wydzielenie w czci obiektw strefy bezpieczestwa i poddanie szczegowej kontroli wej, wyj oraz przebywania tam,

wydzielenie wok stref bezpieczestwa strefy administracyjnej sucej kontroli osb lub pojazdw,

wprowadzenie systemu przepustek lub innego systemu okrelajcego uprawnienia wejcia, przebywania i wyjcia ze strefy bezpieczestwa,

wprowadzenie systemu przechowywania kluczy do pomieszcze chronionych, szaf pancernych i innych pojemnikw sucych do przechowywania informacji niejawnych,

zapewnienie kontroli stref bezpieczestwa i stref administracyjnych przez odpowiednio przeszkolonych pracownikw pionu ochrony,

stosowanie wyposaenia i urzdze sucych ochronie informacji niejawnych, ktre posiadaj odpowiednie certyfikaty i wiadectwa kwalifikacyjne.

rodki bezpieczestwa systemu lub sieci teleinformatycznej obejmuj rodki ochrony578:

Ustawa z dnia 22 stycznia 1999 r. o ochronie... op. cit. art. 18.

Ustawa z dnia 22 stycznia 1999 r. o ochronie... op. cit. art. 57.

Rozporzdzenie Prezesa Rady Ministrw z dnia 25 lutego 1999 r. w sprawie podstawowych wymaga bezpieczestwa systemw i sieci teleinformatycznych. (Dz. U. 18, poz. 162).

Fizycznej, to znaczy umieszczenie urzdze systemu lub sieci w strefie bezpieczestwa oraz instalacj rodkw zabezpieczajcych pomieszczenie przed nieuprawnionym dostpem, podgldem i podsuchem.

Elektromagnetycznej, czyli umieszczenie urzdze, pocze i linii w strefach bezpieczestwa gwarantujcych spenienie wymogw zabezpieczenia elektromagnetycznego lub zastosowanie urzdze, pocze i linii o obnionym poziomie emisji lub ich ekranowanie i filtrowanie zewntrznych linii zasilajcych i sygnaowych.

Kryptograficznej, polegajcej na stosowaniu metod i rodkw zabezpieczajcych informacje przez ich szyfrowanie oraz stosowanie innych mechanizmw kryptograficznych gwarantujcych integralno i zabezpieczenie przed nieuprawnionym ujawnieniem tych informacji albo te uwierzytelnienie podmiotw lub uwierzytelnienie informacji. Do istotnych czynnikw zabezpieczenia nale algorytmy i klucze kryptograficzne oraz hasa dostpu.

Niezawodnoci transmisji.

Kontroli dostpu w sieciach lub systemach teleinformatycznych.

Ponadto w odniesieniu do szczeglnych wymaga bezpieczestwa rodki ochrony technicznej i organizacyjnej.

Ochrona informacji przesyanej, gdy wielokrotnie wzmaga si niebezpieczestwo jej przechwycenia i podsuchania, wymaga wyrafinowanych zabezpiecze technicznych, wspomagajcych metody organizacyjne i prawne. Urzdzenia szyfrujce osabiaj rwnoczenie czujno osb przekazujcych informacje, ktre wiedzc, e rozmowa jest zabezpieczona technicznymi urzdzeniami szyfrujcymi, nie zachowuj naleytej ostronoci. Techniczne rodki zabezpieczajce, klucze i szyfry utajnienia maj jednak ograniczon odporno na zamanie579. Maszyny szyfrujce s wykorzystywane nie tylko przez Przykadem jest zamanie przez polskich kryptoanalitykw tajemnic systemu szyfrowego niemieckiej maszyny "Enigma", w przekonaniu Niemcw doskonaej. Naley podkreli, e przez cay czas pracy, tj. od 1928 do 1944 r. tajemnica rozpracowania niemieckiego systemu bya chroniona skutecznie. Niemcy dugo po zakoczeniu wojny byli przekonani o niezawodnoci "Enigmy". Zob. PECIAK J.: O utajnianiu... op. cit. s. 197-204.

agencje wywiadu wewntrznego (kontrwywiad) i zewntrznego (wywiad) poszczeglnych pastw, ale take przez organizacje gospodarcze (banki, towarzystwa ubezpieczeniowe, agencje maklerskie, przedsibiorstwa naftowe i kopalnie, instytuty bada chemicznych itp). Znane s take prywatne systemy kryptografii.

STUDIUM PRZYPADKU. Kolejna afera ze zgub na Wyspach580.

Gdyby informacje z tej pamici USB trafiy do hakera, 12 milionw Brytyjczykw mogaby czeka niemia niespodzianka. Pracownik firmy informtycznej pracujcej dla brytyjskiego rzdu zgubi przed pubem pami z hasami i innymi danymi podatnikw, ktrzy rozliczaj si przez internet. Witryn w internecie zamknito.

To kolejna afera ze zgubieniem tajnych danych na Wyspach. W cigu ostatniego roku ju osiem razy Bryjczykami wstrzsay informacja o lekkomylnoci urzdnikw. Ostatnio kilka tygodni temu pyt z danymi 100 tysicy onierzy zgubi minister obrony.

Tym razem winny jest 29-letni pracownik firmy informatycznej Atos Origin.

Daniel Harrington zgubi przed pubem The Orbital w miejscowoci Cannock pami USB z poufnymi danymi 12 mln Brytyjczykw.

Atos Origin od p roku zajmowaa si obsug strony internetowej Government Gateway. Dziki niej mona firmy i zwykli Brytyjczycy mog m.in. rozlicza si z podatkw, wystpowa o zasiki oraz emerytury bez wychodzenia z domu. W tym roku prawie 2 mln Brytyjczykw rozliczyo si z podatkw przez interent.

eby korzysta z moliwoci witryny trzeba poda imi, nazwisko, adres, numer identyfikacji podatkowej, dane karty kredytowej oraz haso do swojego konta.

Te wszystkie dane byy na noniku. Ale nie tylko. Na pamici USB zgrano take kod rdowy caego systemu z instrukcj, jak si po nim porusza.(...) Pami znaleziono dwa tygodnie temu. Potem trafia do gazety Daily Mail, ktra przekazaa j policji. Kiedy tylko trafia w rce mundurowych, rzd zamkn stron. Firma, ktrej pracownik zgubi nonik zajmuje si nie tylko stron Government Gateway ale rwnie odpowiada za system informatyczny Igrzysk Olimpijskich w Londynie w 2012 roku. WYSOCKI P.: Kolejna... op. cit.

   

Kady czowiek, a take kady przedsibiorca, dc do osignicia przyjtych celw, podejmuje mnstwo decyzji. Dotycz one przyszoci, ktra nigdy nie jest pewna, o ile nie liczy takich zdarze, jak mier i podatki. Przedsibiorca, niezalenie od swojej woli, nigdy nie jest pewien wynikw swoich decyzji. Oglnie biorc, warunki podejmowania decyzji mieszcz si w granicach pomidzy niepewnoci, poprzez ryzyko, a pewnoci.

Do niedawna, przynajmniej w Polsce, nie koncentrowano uwagi na rozlegej problematyce ryzyka, ktre moe wystpowa i wystpuje w gospodarce rynkowej. Poziom wspczesnych stosunkw spoecznoekonomicznych wymusza gruntowne poznanie ryzyka i bogatej skali jego rodzajw: ryzyk osobowych, organizacyjnych, prawnych, ekonomicznych, technicznych eby poprzesta na takich tylko egzemplifikacjach. O konkretnym i ostatecznym ksztacie skali rodzajw ryzyk decydowa bd indywidualne okolicznoci oraz zasoby i otoczenie systemu.

Pojcie ryzyka wystpuje na terenie wielu nauk i znane jest od pradziejw. Jak zauwaa Jzef Lipiec, w niektrych dziedzinach ma ono rang kategorii pierwszoplanowej (tak jest na przykad w naukach ekonomicznych), gdzie indziej jest tylko narzdziem pomocniczym, czsto schowanym za innymi terminami, czasem wrcz nieobecne w postaci wyeksplikowanej581. Mona wnioskowa, e std wanie cz analitykw bdnie utosamia ryzyko i niepewno lub uwaa ryzyko za form zagroenia.

LIPIEC J.: (pol.) Ontologia ryzyka. s. 13. /in:/ STACHARSKA-TARGOSZ J.: (red.) Ryzyko w dziaalnoci bankw komercyjnych. Pozna: WSB 2000, s. 13-27.

Alan Willet w 1901 r. definiowa, e Ryzyko jest zobiektywizowan niepewnoci wystpienia niepodanego zdarzenia. Ryzyko zmienia si wraz z niepewnoci, nie za ze stopniem prawdopodobiestwa582.

Joseph Sinkey okrela ryzyko jako niepewno zwizan z jakim zdarzeniem lub dochodem w przyszoci. Niepewno za jest wedug niego odzwierciedlona przez nieoczekiwane zmiany wydarze583. W.A.

Rowe twierdzi, e Ryzyko jest moliwoci urzeczywistnienia si czego niepodanego, negatywn konsekwencj pewnego zdarzenia584. Frank Reilly definiuje ryzyko jako niepewno, czy inwestycja przyniesie oczekiwan stop zwrotu585. Wedug L.N Tepmana ryzyko

- to moliwo zaistnienia niekorzystnej sytuacji podczas realizacji planw i wykonywania budetw przedsibiorstwa586. Autor ten podkrela, e ryzyko jest kategori, ktr naley rozumie jako potencjalna moliwo prawdopodobiestwo utraty zasobw lub nieuzyskania dochodw w porwnaniu z wariantem uwzgldniajcym racjonalne wykorzystanie zasobw w okrelonym czasie dziaalnoci gospodarczej. Inaczej mwic, ryzyko jest tu rozumiane przez autora jako niebezpieczestwo tego, e przedsibiorca poniesie straty w zasobach lub uzyska dochody mniejsze od tych, na ktre liczy587. William F. Samuelson i Stephen G. Marks twierdz, e niepewno (lub inaczej ryzyko) wystpuje wwczas, gdy istnieje wicej ni jeden moliwy wynik naszej decyzji. Autorzy ci pojcia ryzyko i niepewno uywaj zamiennie588. Take w polskiej literaturze mona te spotka rozumienie ryzyka jako postaci niepowodzenia, straty, ktrej nie mona przewidzie ani zapobiec. Tadeusz T. Kaczmarek twierdzi, e Ryzyko jest definiowane jako moliwo niepowodzenia, a w szczeglWILLET A.H.: (ang.) The Economic Theory of Risk Insurance. Filadelfia: 1951, s. 6. Powouj si te na t definicj: DZIAWGO D.: Credit-rating. Warszawa: PWN 1998, s. 13; KACZMAREK T.: Zarzdzanie ryzykiem handlowym i finansowym dla praktykw. Gdask: Orodek Doradztwa i Doskonalenia Kadr 1999, s. 11.

SINKEY J.F.: (ang.) Commercial Bank Financial Management. New York: Macmillan Publishing Co. 1992, s. 391.

ROWE W.A.: (ang.) An Anatomy of Risk. Nowy York 1977, s. 24.

REILLY F.K.: Investments. London: The Dryden Press, InternationalEdition, Collins 1988, s. 463-464.

TEPMAN L.N. (ros.) ..: . : - 2002, s. 8.

Zob. TEPMAN L.N. (ros.) ..: ... op. cit. s. 11.

SAMUELSON W.F. MARKS S.G.: Ekonomia... op. cit. s. 323.

noci moliwo zaistnienia zdarze niezalenych od dziaajcego podmiotu, ktrych nie moe on dokadnie przewidzie i nie moe w peni im zapobiec, a ktre - przez zmniejszenie wynikw uytecznych i/lub przez zwikszenie nakadw - odbieraj dziaaniu zupenie lub czciowo cech skutecznoci, korzystnoci lub ekonomicznoci589.

Podobnie Maria Sierpiska i Tomasz Jachna podkrelaj, e ryzyko definiuje si zazwyczaj jako niebezpieczestwo poniesienia straty590.

Urlich Beck przez spoeczestwo ryzyka rozumie spoeczestwo zagroone skutkami ubocznymi rozwoju naukowo-technicznego.

Rwnoczenie wida wyranie, o co waciwie chodzi w publicznym sporze o definicj ryzyka: idzie nie tylko o konsekwencje zdrowotne dla czowieka i natury, lecz take o spoeczne, gospodarcze, polityczne konsekwencje skutkw ubocznych tych skutkw ubocznych; nale do nich: zaamanie rynku, dewaluacja kapitau, biurokratyczne kontrole decyzji przedsibiorstw, otwarcie nowych rynkw, gigantyczne koszty, procesy sdowe, utrata twarzy. W spoeczestwie ryzyka, stopniowo albo skokowo przez alarm ostrzegajcy przed smogiem, wypadek z trujc substancj itd. powstaje polityczny potencja katastrof. (...) Spoeczestwo ryzyka jest spoeczestwem katastrof. Zagraa mu to, e stany wyjtkowe staj si normalnymi591.

Rwnoczenie z przedstawionymi pogldami, uksztatoway si koncepcje dotyczce istoty ryzyka i niepewnoci wyranie wskazujce na konkretno i mierzalno ryzyka i traktujce za tym ryzyko jako miar zagroenia, wyraajce niebezpieczestwo potencjalne. Takie podejcie daje moliwo zarzdzania ryzykiem. Jn Mikolaj pisze, e Ryzyko z reguy definiuje si jako co niestaego, nieokrelonego, co wie si z przebiegiem zjawiska a co narusza jego celowe sprawstwo i podkrela, e ryzyko, niepewno i nieokrelono s elementem dziaania czowieka w okrelonym rodowisku. Ryzyko jest zwizane z dziaaniem czowieka, niepewno za ze stanem rodowiska lub z ograniczonoci systemu otoczenia592. Ladislav imak ryzyko definiuje jako ilociowe i jakociowe wyraenie zagroenia, stopie KACZMAREK T.: Zarzdzanie... op. cit. s. 11.

SIERPISKA M. JACHNA T.: Ocena przedsibiorstwa. Warszawa: PWN, 1998, s. 232.

BECK U.: Spoeczestwo... op. cit. s. 33.

MIKOLAJ J.: (slo.) Rizikov... op. cit. s. 17.

lub miara zagroenia. Jest to prawdopodobiestwo powstania negatywnego zjawiska i jego skutkw593.

Holenderski inynier i psycholog spoeczny Geert Hofstede odwoujc si do przedstawiania ryzyka jako stopnia prawdopodobiestwa, e dane zajcie czy sytuacja bd miay miejsce podkrela, e nie naley myli unikania niepewnoci z awersj do podejmowania ryzyka594. Niepewno ma si do ryzyka tak, jak niepokj do strachu.

Strach i ryzyko s nakierowane na co konkretnego: przedmiot lub osob w przypadku strachu lub jakie wydarzenie w przypadku ryzyka, natomiast niepokj i niepewno s uczuciami mao sprecyzowanymi.

Niepokj jest bezprzedmiotowy, a niepewno nie ma przypisanego prawdopodobiestwa. Jest to sytuacja, w ktrej wszystko moe si zdarzy i nie mamy pojcia, co to moe by. Gdy tylko sprowadzi si niepewno do postaci konkretnie istniejcego ryzyka, to przestaje ona by rdem niepokoju. Ryzyko moe wtedy co prawda sta si przyczyn strachu, ale najczciej zostaje zaakceptowane jako cz rutyny, na przykad jazdy samochodem, uprawiania sportu, sprawowania funkcji menederskich.

Odnoszc si do przedstawionych pogldw naley za waciwe uzna rozumienie terminu niepewno jako stanu, w ktrym moliwe alternatywy i szanse ich wystpienia nie s znane595.

Natomiast termin ryzyko powinno by konsekwentnie stosowane, gdy:

rezultat moliwy do osignicia w przyszoci jest przewidywalny oraz,

prawdopodobiestwo wystpienia okrelonego wyniku jest znane lub moliwe do oszacowania.

Ryzyko mona wic zdefiniowa jako iloczyn prawdopodobiestwa p wystpienia negatywnego zjawiska lub wyniku i oraz negatywnej wartoci lub uytecznoci tego zjawiska bd wyniku ui.

Jeeli negatywne zjawisko opisywane jest przez wiele negatywnych konsekwencji, to ryzyko moe by zdefiniowane jako suma iloczynu pi oraz ui596.

IMK L.: (slo.) Krzov... op. cit. s. 39.

HOFSTEDE G.: Kultury... op. cit. s. 184.

Por. DZIAWGO D.: Zarzdzanie... op. cit. s. 351.

MANSTEAD Antony S.R. HEWSTONE Miles i inni (red.): Psychologia... op. cit. s. 518.

200

Tatiana Varcholova rozrnia597:

ryzyko czyste ktre oznacza moliwo otrzymania ujemnego lub zerowego rezultatu,

ryzyko przedsibiorcy (spekulacyjne) ktre oznacza moliwoci otrzymania zarwno pozytywnego jak i negatywnego rezultatu.

Wzr na ryzyko przedsibiorcy598:

   

Prawdopodobiestwo jakiego zdarzenia (wyniku) to szansa wystpienia tego zdarzenia (wyniku). Zwykle mwimy, e prawdopodobiestwo zawiera si w przedziale od 0 do 1. Zdarzenie, ktremu przypisujemy prawdopodobiestwo rwne 1, oznacza cakowit pewno; zdarzenie o prawdopodobiestwie rwnym 0 jest uznawane za niemoliwe.

Niezalenie od tego, ile wynosi prawdopodobiestwo, podstawowe pytanie brzmi: na czym opiera si ocena prawdopodobiestwa? Mog istnie obiektywne podstawy takiej oceny, ktrymi np. bdzie czsto wystpienia danego zdarzenia w dugim okresie, lub ocena moe by subiektywna, wynikajca z przekonania osoby podejmujcej decyzj o szansie wystpienia zdarzenia.

Co do oglnej definicji w zasadzie panuje w literaturze zgodno, natomiast w poszczeglnych dyscyplinach naukowych lub dziedzinach gospodarczych akcentuje si rne jej skadniki. Na przykad w literaturze ekonomicznej ryzyko oznacza najczciej okolicznoci, w ktrych zyski nie s pewne, w medycynie mianem ryzyka okrela si moliwo wystpienia pewnych niekorzystnych zjawisk jak zgon lub VARCHOLOV T. DUBOVICK L.: (slo.) Nov... op. cit. s. 19. Zob. take: TEPMAN L.N.

(ros.) ..: ... op. cit. s. 33.

VARCHOLOV T. DUBOVICK L.: (slo.) Nov... op. cit. s. 16.

zachorowanie, w przemysowym zastosowaniu energii atomowej jako prawdopodobiestwo zwikszenia liczby zgonw powodowanych dziaaniem reaktora w jednym roku599.

Wydaje si jednak, e naley odrzuci zdarzenia zaliczane do kategorii niepewnoci a uwzgldnia przewidywalno rezultatu (czyli okrelenie moliwej, chociaby mao prawdopodobnej wersji przyszego zdarzenia) oraz mierzalno (moliwo poznania prawdopodobiestwa wystpienia tego zdarzenia). Wydaje si uzasadnionym, e

co najmniej mog zosta wzite pod uwag:

kryterium organizacyjne, zwizane z dziaalnoci czowieka,

kryterium finansowe, zwizane z rezultatem finansowym lub dajcym si przeliczy na pienidze.

Ryzyko towarzyszy wszystkim dziaaniom poszczeglnych ludzi i kadego przedsibiorcy. Na decyzje dotyczce dziaalnoci obarczonej

ryzykiem bd miay wpyw dwa czynniki:

przyjemno towarzyszca dziaaniu ryzykownemu,

przymus podjcia dziaalnoci ryzykownej, Te to dwa czynniki, cznie rozpatrywane, w jzyku ekonomicznym nazywane s kracow uytecznoci danego dobra600. Za czynnik obojtny uzna naley dobrowolno podjcia ryzyka.



Pages:     | 1 |   ...   | 6 | 7 || 9 | 10 |   ...   | 12 |

:

2014 2015 2017 2014 . 2015 . .... I. 2014 .... 1. , ...

: , , , .. 66. : .. , .. , .. , ...

, 201 , , 2010 . 2013 . ...

S/2015/203 Distr.: General 23 March 2015 Russian Original: English C I. , 2014 , 1. 22 2106 (2013) , 1820 (2008), 1888 (2009) 1960 (2010) ...

1. .. 3 2. ..5 3. , , .. 8 4. .. 9 5. ..11 6. ..13 7. .. 15 8. .. 19 9. .. 21 10. ...

- 02.10.2015 70- ! ! 70 , ...

, 1. 2016 Systems of Control, Communication and Security sccs.intelgr.com 622.232.8:621.384.3.01:531.714.2 - . . - (), , . ...

, , 2014-2015 . .. , , . 1. 2. 3. 4. 5. : ...

Ȼ .., .. 20 . , , ...

2015 . 7 4 . 951969 : 519.876.2 : . . , , 125040, . , , . 3/5 E-mail: vshum59@yandex.ru 20 2015 . , , ...

: 14 (498) 14 (498) 23 2013 - ...

, - 2013 201 621.039 31.4 11 . 2013 ..: 11 , 2014.86 .:. - , - ...

߻ 2014 / 2015 . 1. 2. 3. 4. . . 5....

- 12.06.2015 - . ...

2014 . : 1. 2. 2014 3. 4. 5. 6. 7. ...

Non multa, sed multum 3 (69), 200 . . . . . . . . ISSN 1026 3 (69), 200 1994 . ...

CNS/6RM/2014/11_Final 6- 24 4 2014 , - - , - , - , , 4 2014 CNS/6RM/2014/11_Final . 1. 6- () 20 24...

: . , . : , , , ...

: , , 2008 . - - .. - .. .. - .. / , . ...

- , - , , , ...








 
<<     |    
2016 www.nauka.x-pdf.ru - - , ,

, .
, , , , 1-2 .