WWW.NAUKA.X-PDF.RU
БЕСПЛАТНАЯ ЭЛЕКТРОННАЯ БИБЛИОТЕКА - Книги, издания, публикации
 


Pages:     | 1 |   ...   | 7 | 8 || 10 | 11 |   ...   | 12 |

«SECURITOLOGIA Nauka o bezpieczestwie czowieka i organizacji spoecznych SECURITOLOGY A security science of human beings and social organizations СЕКЮРИТОЛОГИЯ Наука о безопасности ...»

-- [ Страница 9 ] --

Pawe Boesler uywa, jak si wydaje odpowiednio do opisanych czynnikw, poj „ryzykowanie” dzielc je na zbdne, czyli ryzykanctwo oraz ryzyko konieczne601, a take wymienia pi sytuacji presji

skaniajcych ludzi do ryzyka602:

• naciski rwienikw (ktre motywuj nastoletnich kierowcw do nadmiernego ryzyka, by zaimponowa pasaerom),

• presje wspzawodnictwa (wszyscy podziwiamy ryzykowne zachowania sportowcw), Por. MANSTEAD Antony S.R. HEWSTONE Miles i inni (red.): Psychologia... op. cit. s. 518.

Por. BEGG D. DORNBUSCH R. Ekonomia. T. 1. Warszawa: PWE, 1993, s. 399.

BOESLER P.: Przeciwdziaanie sytuacjom ryzyka urazw niezamierzonych. /in:/ PRZYBYSZ P.: (red.) Edukacja wobec rnorodnoci. Gdynia: Akademia Marynarki Wojennej 2001, s. 137s. 149.

BAKER S.P.: Where have we been and where we are going with injury control? /in:/ Injury prevention and control. London and New York: Taylor & Francis, 2000, s. 23-24. /za:/ BOESLER P.: Przeciwdziaanie... op. cit. s. 148.

• presje produkcji (rolnicy spiesz si, by sprztn siano przed deszczem),

• presje ekonomiczne (ktre skaniaj ubogiego czowieka do godzenia si na ryzyko zwizane z niebezpieczn prac, by wyywi rodzin),

• presje czasu (nikt nie chce traci czasu, z tego powodu widzimy pieszych, ktrzy przecinaj jezdni w poprzek pasa ruchu i kierowcw jadcych na czerwonych wiatach, wikszo osb wybiera drog najkrtsz nawet wtedy, gdy nie jest ona najbezpieczniejsza).

Indywidualna postawa wobec ryzyka, na ktr skadaj si motywacje, wiedza i emocje, moe polega na:

• unikaniu ryzyka (asekuranctwo),

• neutralnoci wobec ryzyka,

• zamiowaniu do ryzyka (ryzykanctwo).

Postawy te warunkuj wybr metody postpowania wobec ryzyka.

Badania empiryczne wskazuj, e szacunki prawdopodobiestwa dokonywane przez ludzi s w przyblieniu trafne, ale w ocenie niektrych

zjawisk wystpuj znaczne rnice pomidzy subiektywnie szacowanym a obiektywnym prawdopodobiestwem zajcia zjawiska603:

• po pierwsze, w wikszoci nie doceniaj wysokiego ryzyka i przeceniaj mae.

• po drugie, ulegaj tendencji do uzaleniania oceny zjawiska pod wpywem jego psychologicznej dostpnoci, to znaczy do zawyania oceny powszechnoci lub prawdopodobiestwa zjawiska pod wpywem dramatycznoci i sensacyjnoci i do zaniania oceny zjawisk mniej spektakularnych.

Zob. MANSTEAD Antony S.R. HEWSTONE Miles i inni (red.): Psychologia... op. cit. s. 518.

–  –  –

Audyt bezpieczestwa pomaga zidentyfikowa rne typy ryzyk i za pomoc matrycy korelacji zbada wzajemne ich oddziaywanie, zmierzy i zgrupowa wszystkie lub wybrane rodzaje ryzyka604.

Ujcie tradycyjne uwzgldnia trzy klasy systemw pomiaru ryzyka605:

1) systemy eksperckie,

2) systemy klasyfikacyjne,

3) systemy ilociowej oceny jakoci kredytobiorcy.

Metody stosowane w praktyce mona zakwalifikowa jako:

• intuicyjne606,

• wskanikowe,

• punktowe,

• statystyczne,

• dyskryminacyjne607,

• uproszczone,

• symulacyjne.

METODY INTUICYJNE

Metody intuicyjne polegaj na ocenie ryzyka i prognozowaniu wynikw przez ekspertw. Intuicj nabywa si w drodze wieloletnich studiw i dowiadcze inteligentnego obserwatora ycia gospodarczego.

Dowiadczenie eksperta, subiektywna ocena i umiejtno waenia kluczowych czynnikw determinuj decyzj.

Liczba czynnikw, ktre moe wykorzysta ekspert, jest nieograniczona. W Stanach Zjednoczonych Ameryki (USA) eksperci podejmuWicej na ten temat: KORZENIOWSKI L.: Firma... op. cit. 2001, 2002.

SAUNDERS A.: Metody pomiaru ryzyka kredytowego. Krakw: Dom Wydawniczy ABC, 2001, s. 19.

ac. intuitio, wejrzenie. Intuicja - wyczucie, przeczucie; akt albo proces bezporedniego uzyskiwania wiedzy albo pewnoci w jakiej sprawie bez rozumowania albo wnioskowania.

KOPALISKI W.: Sownik... op. cit. s. 194.

ac. discriminatio, rozrnienie. Dyskryminacja - pozbawienie rwnouprawnienia. Ibidem, s. 108.

204 jcy decyzje kredytowe uwzgldniaj najczciej system „piciu C

kredytu”, do ktrych nale:

1. Charakter608 - ocenienie reputacji firmy, jej gotowoci do spaty kredytu oraz jej historii kredytowej. Anthony Sauders podaje, e stwierdzono empirycznie, i szczeglnie wiek jest dobrym kryterium oceny jej reputacji kredytowej609.

2. Kapita610 - udzia wacicieli w majtku firmy i stosunek tego udziau do dugu (poziom dwigni finansowej). Elementy te uwaa si za dobre wskaniki prawdopodobiestwa bankructwa firmy. Dua dwignia (may udzia kapitau wasnego w strukturze kapitaowej) sugeruje wiksze prawdopodobiestwo bankructwa ni dwignia maa.

3. Zdolno kredytowa611 - zdolno do spaty kredytu odzwierciedlajca zmienno zyskw poyczkobiorcy. Jeli umowa kredytowa przewiduje spaty rwnomiernie rozoone w czasie, a zyski poyczkobiorcy s zmienne (czyli charakteryzuj si duym odchyleniem standardowym), mog wystpi okresy, w ktrych zdolno firmy do obsugi kredytu bdzie ograniczona.

4. Zabezpieczenie612 - w razie odmowy obsugi kredytu bank wysuwa roszczenie w stosunku do zabezpieczenia udzielonego przez poyczkobiorc. Im wikszy jest priorytet tego roszczenia w stosunku do innych roszcze i im wiksza jest warto rynkowa zabezpieczenia, tym mniejsza ekspozycja kredytowa banku na ryzyko wynikajca z udzielonej poyczki.

5. Faza cyklu lub warunki ekonomiczne613 - cykl koniunkturalny jest istotnym elementem, ktry naley uwzgldni przy ocenie ekspozycji kredytowej; dotyczy to zwaszcza poyczkobiorcw z bran wraliwych na cykliczno gospodarki.

Metodami intuicyjnymi, opartymi na decyzjach eksperckich, posuguj si niektre organizacje a nawet banki i instytucje finansowe.

ang. character SAUNDERS A.: Metody... op. cit. s. 19.

–  –  –

ang. capacity ang. collateral ang. cycle, economic conditions Metody te s jednak zawodne i rodz niespjno decyzyjn. Do gwnych problemw wicych si z korzystaniem z tych metod mona

zaliczy:

• niesprawdzalno albo przynajmniej due trudnoci w przedstawieniu rozumowania stanowicego podstaw prognozowania wyniku,

• prognozy wyniku s niedokadne lub zawieraj systematyczne bdy przewidywa.

W rezultacie moe si okaza, e w podobnych warunkach i sytuacjach zostan podjte rne decyzje, niekoniecznie trafne.

METODY WSKANIKOWE

Metody wskanikowe pozwalaj oceni sukces zarzdzania firm i oceni zdolno przynoszenia zysku w przyszoci. Oceniajc ryzyko metod analizy porwnawczej naley znale poziom odniesienia, ktry bdzie podstaw porwnania i wnioskowania. Obliczone wskaniki naley porwna z obliczeniami za wczeniejsze okresy, z wynikami innych przedsibiorstw i caej brany oraz z wartociami granicznymi.

Nie ma jednak obowizku trzymania si bezkrytycznie wczeniejszych oblicze, redniej branowej lub wskanikw konkurencji. Jeeli odchylenie jest zbyt due w stosunku do przyjtego kryterium, to niezbdnym jest pogbienie analizy i ustalenie przyczyn takiej sytuacji.

Metody wskanikowe s bardzo rozbudowane, w literaturze mona spotka ponad szedziesit wskanikw ilustrujcych dziaalno przedsibiorstwa614. Wskaniki suce do oceny ryzyka powinny by okrelone precyzyjnie. Naley ograniczy si do kilku wskanikw, by nie powiksza kosztw i nie tworzy nadmiaru informacji.

W zasadzie brak jednolitej konwencji klasyfikacji wskanikw.

Ze wzgldu na przedmiot analizy wskaniki finansowe mona pogrupowa w kategorie615:

• rentownoci, Zob.: Financial Analysis and Planing. New York: Addison-Wesley Publishing Company, 1989.

/za:/ KACZMAREK T.: Zarzdzanie... op. cit. s. 192; RIEBELL V.: Die Praxis der Bilanzauswertung. Stuttgart: 1996. /za:/ ZAWADZKA Z.: Zarzdzanie ryzykiem w banku komercyjnym. Warszawa: Poltext, 1999, s. 32.

Por. klasyfikacje: KACZMAREK T.: Zarzdzanie... op. cit. s. 187; JAJUGA K. JAJUGA T.:

Inwestycje... op. cit. s. 86.

• produktywnoci,

• pynnoci,

• aktywnoci,

• zaduenia,

• wartoci rynkowej.

WSKANIKI RENTOWNOCI (zyskownoci) su do oceny wielkoci zysku osignitego z poniesionych przez firm nakadw.

Wskaniki te maj najwiksze znaczenie, jako e ostatecznym celem dziaalnoci gospodarczej jest osiganie zysku. Pomiarem zysku zajmuje si nie tylko zarzd ale take analitycy zewntrzni w stosunku do firmy.

Rentowno przedsibiorstwa charakteryzuj grupy wskanikw:

1. wskanik rentownoci majtku, odnoszcy dochody do aktyww i mierzcy efektywno wykorzystania aktyww,

2. wskanik rentownoci kapitaw, odnoszcy dochody do kapitaw wasnych i mierzcy efektywno zaangaowanych kapitaw wasnych,

3. wskanik rentownoci handlowej, odnoszcy dochody do wielkoci sprzeday i mierzcy efektywno operacyjn.

Wskanik rentownoci majtku ROA616 (wskanik zyskownoci aktyww) jest to stosunek zysku przed opodatkowaniem do aktyww ogem.

zysk przed opodatkowaniem ROA = 100% aktywa og em Wskanik ten wyraa zdolno przedsibiorstwa do efektywnego gospodarowania majtkiem tj. wszystkimi zasobami, bez wzgldu na sposb ich sfinansowania. Zdaniem Tadeusza T. Kaczmarka typowa warto mieci si w przedziale od 5 do 8%617. Poziom wskanika mwi o efektywnoci wykorzystania majtku firmy. Zbyt niski poziom wskanika wiadczy o przeinwestowaniu. Warto wskanika w przemysach ang. Return on Assets KACZMAREK T.: Zarzdzanie... op. cit. s 191.

kapitaochonnych, np. w przemyle cikim, jest niska, w handlu i usugach - relatywnie wysoka.

Wzr ten w liczniku zawiera zysk przed opodatkowaniem, co wskazuje i nie traktuje si tutaj podateku jako elementw kosztw i podnosi on warto wskanika.

Mona rwnie zastosowa w liczniku zysk operacyjny.

Wskanik rentownoci kapitau ROE618 jest najwaniejszym wskanikiem ze wzgldu na kryterium celu prowadzonej dziaalnoci gospodarczej. Informuje on o efektywnoci kapitau uytego do finansowania dziaalnoci, ktry zgodnie z reguami gospodarki rynkowej powinien by kierowany tam, gdzie mona osign najwysz stop zwrotu. Wskanik ten bywa te nazywany wskanikiem zwrotu na kapitaach wasnych lub stop zysku kapitau wasnego619. Dla wacicieli przedsibiorstwa oznacza zysk z zainwestowanego w firm kapitau.

Wskanik mona zinterpretowa jako oprocentowanie kapitau wasnego. Powinien on znaczco przekracza dugookresow stop oprocentowania, gdy zaangaowany kapita powinien przynosi wyszy zysk, ni wynosiyby odsetki bankowe. Syntetyczno wskanika rentownoci kapitau wyraa si w tym, i ukazuje on skutek wszystkich czynnoci realizowanych w przedsibiorstwie, stanowi miar skutecznoci wykorzystania kapitau wasnego.

Dziki temu wskanikowi mona zorientowa si co do oglnego sensu inwestowania w dan firm. Ocena efektywnoci zarzdzania powinna uwzgldnia porwnanie tego wskanika ze wskanikami osiganymi w firmach konkurencyjnych, a take przez porwnanie ze wskanikiem innych moliwoci inwestowania o podobnym poziomie ryzyka.

Wskanik rentownoci kapitau wasnego netto okrela si jako

stosunek zysku netto po opodatkowaniu do kapitau wasnego:

–  –  –

ang. Return on Equity Zob. NOWAK K.: Polski rynek kapitaowy. Pozna: WSB, 1997, s. 170.

Powszechnie uznaje si, e jest to najwaniejszy spord wszystkich wskanikw rentownoci, mwi bowiem wacicielom firmy, jak efektywnie „pracuje” ich kapita. Poniewa przedsibiorstwo dziaa, a przynajmniej powinno dziaa w interesie swoich wacicieli, oczywiste staje si nadrzdne znaczenie tego wskanika. Waciciele mog, analizujc warto wskanika ROE zorientowa si, czy zainwestowanie kapitau w przedsibiorstwo byo trafn decyzj, czy te moe lepiej sprzeda swoje udziay a odzyskane pienidze zaangaowa w inne, bardziej efektywne przedsiwzicia. Zarzdy spek w krajach o wysokiej kulturze korporacyjnej, gdzie waciciele s wiadomi swojej roli i interesw, analizuj wnikliwie i na bieco wskanik ROE.

Wiadomo bowiem, e nie satysfakcjonujca wacicieli warto ROE spowoduje zmiany na stanowiskach kierowniczych.

Tadeusz Kaczmarek uwaa, e typowa warto wskanika rentownoci kapitau wasnego netto waha si w przedziale od 15 do 25%620, co w warunkach gospodarki w okresie stagnacji i warunkach stosunkowo niskiej inflacji jest trudno osigalne. Warto tego wskanika ocenia si poprzez porwnanie z wartociami osiganymi przez spki konkurencyjne, ale dobrym sposobem jest porwnanie z innymi moliwociami lokowania kapitau, np. lokaty bankowe lub lokaty w obligacje. Stopa zwrotu z kapitau wasnego w dugim przedziale czasu powinna by zdecydowanie wysza od stopy inflacji, w przeciwnym razie nastpowaaby degradacja firmy.

Wskanik rentownoci kapitau wasnego brutto okrela si jako

stosunek zysku brutto przed opodatkowaniem do kapitau wasnego:

zysk netto ROEb = 100% kapita wasny Sposb liczenia rentownoci kapitau wasnego brutto umoliwia porwnanie rentownoci firm prowadzcych dziaalno gospodarcz w wielu krajach, w ktrych obowizuj rne wysokoci stp podatkowych. Mona rwnie porwna wyniki osigane w duszym przedziale czasu, gdy wystpia zmiana stp opodatkowania podatkiem dochodowym. Ponadto w polskich warunkach takie podejcie pozwala

KACZMAREK T.: Zarzdzanie... op. cit. s. 190.

oczyci warto wskanika z korzyci osiganych z tytuu ulg inwestycyjnych.

Na rentowno zaangaowanych kapitaw wpywa wiele czynnikw: efektywno operacyjna wyraana przez zyskowno sprzeday, efektywno wykorzystania aktyww oraz zaangaowanie kapitau obcego w celu zwikszenia zysku przypadajcego na jednostk kapitau wasnego (dwignia finansowa). Mona zatem wskanik ROE rozbi na

czynniki majce wpyw na jego warto w sposb nastpujcy:

zysk netto sprzeda aktywa ROE = sprzeda aktywa kapita wlasny Jest to tzw. tosamo Du Ponta, ktrej nazwa pochodzi od znanego koncernu chemicznego, w ktrym zostaa po raz pierwszy wykorzystana do celw zarzdzania finansami. Pniej zostaa powszechnie zaakceptowana przez inne przedsibiorstwa. W latach dwudziestych dwudziestego wieku firma Du Pointa po raz pierwszy zastosowaa metod kompleksowej oceny rentownoci opartej na ukadzie piramidalnym, w ktrym czoow rol odgrywaj ROE, ROA oraz rentowno netto621.

Obecnie istniej take bardziej rozbudowane systemy wskanikw oparte na tosamoci Du Ponta. Dziki rozbiciu wartoci ROE na czynniki uzyskujemy znacznie wicej informacji, moemy zidentyfikowa sabe ogniwa, co moe pomc w poprawie rentownoci zaangaowanych kapitaw.

Zob. SZCZEPANKOWSKI P.: Kontrola i controlling. /in:/ KOMISKI A.K. PIOTROWSKI W. (red.): Zarzdzanie. Teoria i praktyka. Warszawa: PWN 1999, s. 278-279.

Rys. 17. Piramidalny ukad wskanikw rentownoci wedug Du Ponta.

rdo: Finanse firmy. Warszawa: Wyd. Midzynarodowej Szkoy Zarzdzania, 1993, s. 32.

/za:/ SZCZEPANKOWSKI P.: Kontrola i controlling, s. 280. /in:/ KOMISKI A.K.

PIOTROWSKI W. (red.): Zarzdzanie. Teoria i praktyka. Warszawa: PWN 1999.

Jeeli na przykad warto ROE spada w porwnaniu z rokiem poprzednim, to mona zidentyfikowa przyczyn: moga ni by mniejsza mara na sprzeday, gorsze wykorzystanie posiadanego majtku lub zbyt niskie wykorzystanie dwigni finansowej.

Identyfikacja przyczyn pozwala na podjcie odpowiednich dziaa.

Najatwiejsze jest oddziaywanie na dwigni finansow, nazywane mnonikiem kapitaowym. Stosunkowo atwo mona bowiem zwikszy zaduenie, co pozwala na szybk i atw popraw wartoci ROE.

Sposb ten jest jednak zbyt czsto naduywany. Zarzdy niektrych firm prbuj, wykorzystujc opisywan tosamo, pj „na skrty” znacznie zwikszajc udzia dugu i zapominajc przy tym, e angaowanie kapitau obcego jest uzasadnione tylko wtedy, gdy sia zarobkowa aktyww jest wysza od kosztu (oprocentowania) dugu.

Ponadto pamita te naley o tym, e kade zwikszenie zaduenia zwiksza ryzyko utraty pynnoci i wypacalnoci przedsibiorstwa.

Wskanik zyskownoci sprzeday622 (mara, rentowno sprzeday) pokazuje, jak cz ze sprzeday stanowi zysk netto producenta (handlowca), jaka cz utargu zmienia si w zysk pozostajcy w firmie.

zysk netto WZs = 100% sprzeda oglem Zmienno tego wskanika obserwuje si w przekroju czasowym, dla rnych lat, lub w przekroju sektorowym, dla rnych przedsibiorstw tego samego sektora. Wzrost wskanika obrazuje popraw efektywnoci funkcjonowania przedsibiorstwa (ograniczenie kosztw lub szybszy wzrost cen ni kosztw).

Wskanik zysku brutto (mara zysku brutto) jest wyliczany przez podzielenie zysku brutto przed opodatkowaniem przez przychody netto ze sprzeday towarw i usug.

zysk brutto WZb = 100% sprzeda netto Wskanikiem tym mierzy si rentowno sprzeday z uwzgldnieniem wszystkich czynnikw majcych wpyw na poziom wyniku finansowego przed opodatkowaniem, w tym salda strat i zyskw nadzwyczajnych. Wskanik informuje, na ile opacalne jest prowadzenie dziaalnoci bez uwzgldnienia kosztw sprzeday, zarzdu i kosztw finansowych.

Wskanik zysku netto (mara zysku netto) jest wyliczany przez podzielenie zysku netto po opodatkowaniu przez przychody netto ze sprzeday towarw i usug.

Ang. net profit margin

–  –  –

Jest to najwaniejszy wskanik z grupy wskanikw rentownoci sprzeday. Okrela on, jaka cz przychodw netto ze sprzeday stanowi zysk po opodatkowaniu.

Wskanik zyskownoci gospodarczej623 (mara z dziaalnoci gospodarczej) jest to stosunek zysku na dziaalnoci gospodarczej do przychodw netto ze sprzeday.

zysk na dziaalnosci gospodarczej WZg = 100% sprzeda netto Wskanik ten pozwala zmierzy efektywno dziaalnoci ekonomicznej firmy z uwzgldnieniem wyniku na operacjach finansowych.

Wskanik zyskownoci operacyjnej624 (mara zysku operacyjnego) pokazuje, jaki jest udzia zysku z dziaalnoci podstawowej przedsibiorstwa w cakowitej wartoci sprzeday.

zysk z dziala ln osci operacyjnej WZo = 100% sprzeda netto Wskanik ten uwzgldnia zysk z dziaalnoci podstawowej bez obsugi zaduenia lub dochodw z papierw wartociowych, gry na giedzie itp. i suy do mierzenia efektywnoci dziaalnoci ekonomicznej firmy, wynikajcej z produkcji i sprzeday. Wskanik uwzgldnia koszty sprzeday, oglne koszty zarzdu i salda pozostaych przychodw oraz kosztw operacyjnych.

WSKANIKI PRODUKTYWNOCI pokazuj stopie wykorzystania majtku firmy, jego produktywno oraz sprawno gospodarowania skadnikami majtku obrotowego.

Ang. operating profit margin Ang. operating profit margin Wskanik produktywnoci aktyww ogem jest to stosunek przychodw ze sprzeday do wartoci aktyww ogem.

–  –  –

Wskanik ten okrela, ile zotych sprzeday osigane jest z kadej zotwki zaangaowanej w aktywa firmy, czyli jaka jest produktywno aktyww. Na tej podstawie mona wycign wnioski o zdolnoci majtku do generowania przychodw. Poniewa majtek produkcyjny

ma charakter trway, czsto waciwsza jest analiza wskanika produktywnoci odnoszcego si wycznie do aktyww trwaych:

Wskanik produktywnoci aktyww trwaych jest to stosunek przychodw ze sprzeday do wartoci aktyww trwaych przychody ze sprzeday WPao = aktywa trwale Wskanik ten informuje, ile zotych sprzeday generuje kada zotwka zaangaowana wycznie w skadniki majtku trwaego.

Obliczone wartoci wskanikw analizuje si pod ktem zmian w czasie oraz poprzez porwnanie z innymi przedsibiorstwami tej samej brany. Niska produktywno w porwnaniu z podobnymi firmami moe wiadczy o niewaciwym zarzdzaniu, przeinwestowaniu lub niewaciwej strukturze majtku. Produktywno majtku trwaego nisza ni u konkurencji nie powinna skania do dodatkowych inwestycji a raczej do poszukiwania i wykorzystania rezerw tkwicych wewntrz samego przedsibiorstwa. Dokadniejsza analiza moe wykaza, e wystpuj tzw. wskie garda i bd konieczne inwestycje dla usunicia przeszkd, tym niemniej niska produktywno wiadczy, e inne skadniki s wykorzystywane gorzej ni w firmach konkurencyjnych. Moe to prowadzi te do wnioskw co do sprzeday niektrych aktyww dla uzyskania rodkw na konieczne inwestycje.

WSKANIKI PYNNOCI mierz zdolno spki do wywizywania si z krtkoterminowych zobowiza, ilustruj stopie pokrycia zobowiza biecych aktywami (majtkiem obrotowym). Pynno finansowa to zdolno do terminowego regulowania zobowiza i oznacza zdolno do regulowania zobowiza krtkoterminowych, czyli natychmiastowego dostpu do gotwki.

Utrzymanie pynnoci finansowej naley do gwnych zada operacyjnego zarzdzania finansami w kadej firmie. Utrata pynnoci jest czsto pocztkiem drogi do bankructwa, bowiem przedsibiorstwo, ktre nie jest w stanie wywizywa si ze swoich zobowiza, traci zaufanie zarwno kontrahentw jak i bankw. Dlatego te wskaniki te bd przedmiotem szczeglnego zainteresowania analitykw kredytowych oraz kontrahentw dostarczajcych firmie towary i usugi z odroczonym terminem patnoci.

Badanie pynnoci finansowej moe zosta przeprowadzone przy

zastosowaniu:

a) podejcia statycznego,

b) podejcia dynamicznego.

Podejcie statyczne bazuje na wielkociach zasobowych, opisuje aktualny stan pokrycia zobowiza aktywami o rnym stopniu pynnoci. Wskaniki pynnoci obliczane s w wikszoci przypadkw na podstawie danych zawartych w bilansie i w zwizku z tym maj charakter statyczny, czyli informuj o stopniu pokrycia biecych zobowiza aktywami i rnym stopniu pynnoci w danym momencie konkretnie w dniu sporzdzenia bilansu.

Wskanik pynnoci biecej CR625 (wskanik pynnoci III stopnia) liczony jest jako relacja aktyww biecych (majtku obrotowego) do zobowiza krtkoterminowych (czyli przypadajcych

do zapacenia w analizowanym okresie):

–  –  –

Wskanik ten jest najczciej stosowan miar wypacalnoci krtkookresowej, poniewa informuje, w jakim stopniu zobowizania krtkookresowe pokryte s przez aktywa, ktre zgodnie z przewidywaniami w najbliszej przyszoci zostan zamienione na rodki

–  –  –

pienine. Wskanik biecej pynnoci dostarcza informacji o tym, ile razy biece aktywa pokrywaj biece zobowizania, czyli zobowizania wobec dostawcw, pracownikw, budetw, instytucji publicznoprawnych, kredyty krtkoterminowe i biec rat kredytu dugoterminowego.

Trudno o jednoznaczn ocen, jaki poziom tego wskanika uzna mona za optymalny. Naley porwna wielkoci wskanika w innych przedsibiorstwach tej samej brany oraz tego samego przedsibiorstwa w rnych latach. Oglnie biorc przyjmuje si, e powinien on zawiera si pomidzy 1 a 2626. Jednake pamita naley, e wartoci poniej 1 nie musz oznacza katastrofy finansowej a wartoci powyej 2 niekoniecznie musz oznacza niegospodarno i nieefektywno zarzdzania (ale w sytuacji duej inflacji najprawdopodobniej tak wanie bdzie.

Wskanik pynnoci podwyszonej CRq627 (wskanik pynnoci II stopnia, wskanik szybki) liczony jest jako relacja aktyww

biecych skorygowanych o zapasy i o czynne rozliczenia midzyokresowe (RMC do zobowiza krtkoterminowych:

aktywa biece zapasy RMC CR = pasywa biece Wskanik ten jest wyrazem bardziej rygorystycznego spojrzenia na pynno aktyww biecych, w szczeglnoci wyklucza on zapasy jako najmniej pynne elementy majtku obrotowego. Za bezpieczny uwaa si wskanik na poziomie 1, a w warunkach wysokiej inflacji lub przy szybkiej rotacji zapasw take poniej 1628.

Wskanik pynnoci natychmiastowej CRc629 (wskanik pynnoci I stopnia, wskanik kasowy) liczony jest jako relacja aktyww biecych o najwyszym stopniu pynnoci (papiery wartociowe do

obrotu i rodki pienine) do zobowiza biecych:

NOWAK K.: Polski rynek kapitaowy. Pozna: WSB, 1997, s. 168.

ang. Quick Ratio lub acid test Zob. NOWAK K.: Polski rynek kapitaowy. Pozna: WSB, 1997, s 169.

–  –  –

Wskanik ten uwzgldnia aktywa obrotowe o stopniu pynnoci rwnym 1 (doskonaym). W praktyce jest ograniczony do szczeglnych przypadkw, w ktrych jest on niezbdny.

Podejcie dynamiczne opiera si na historycznych lub prognozowanych przepywach pieninych i okrela pokrycie wydatkw wpywami pieninymi. Analiza dynamiczna wykorzystywana jest do celw prognozowania pynnoci finansowej i okrelania przyszej wypacalnoci firmy. Wskaniki opisujce pynno w ujciu dynamicznym s w praktyce rzadko wykorzystywane, szczeglnie w maych i rednich przedsibiorstwach, gdy niewiele podmiotw sporzdza sprawozdanie z przepyww pieninych niezbdne w dynamicznej analizie pynnoci.

W podejciu dynamicznym mona spotka wskaniki:

Wskanik struktury przepyww pieninych liczony jako relacja zysku netto do rodkw pieninych z dziaalnoci operacyjnej.

zysk netto Udzia zysku netto w przepywach pieninych = rodki pienine z dziaalnosci operacyjnej Wskanik ten pozwala na ustalenie rde pochodzenia rodkw pieninych i informuje, w jakim stopniu zysk netto wpyn na wielko operacyjnych przepyww pieninych.

Wskanik amortyzacji w przepywach pieninych liczony jako relacja amortyzacji do rodkw pieninych z dziaalnoci operacyjnej.

zysk netto Udzia zysku netto w przeplywach pieninych = rodki pienine z dziaalnosci operacyjnej Wskanik ten, podobnie jak poprzedni, pozwala na ustalenie rde pochodzenia rodkw pieninych i informuje, w jakim stopniu amortyzacja wpyna na wielko operacyjnych przepyww pieninych.

Bardzo duy udzia amortyzacji, w porwnaniu z zyskiem netto, nie jest zjawiskiem pozytywnym, gdy moe w duszej perspektywie czasowej doprowadzi do zuycia posiadanego majtku produkcyjnego, zwaszcza gdy towarzysz mu ujemne przepywy z dziaalnoci finansowej zwizane z wypat dywidendy. Sytuacja taka moe wiadczy o „przejadaniu” przez firm posiadanego majtku, a co za tym idzie, zagraa trwaoci przedsibiorstwa.

Wskanik wystarczalnoci gotwkowej liczony jako relacja rodkw pieninych z dziaalnoci operacyjnej do zakupw aktyww trwaych, spat zobowiza i wypat dywidend.

rodki pienine z dziaalnosci operacyjnej Og ln a wystarcza ln os gotwki operacyjnej = zakupy aktyww trwalych + splata zobowiza + wyplata dywidendy

–  –  –

Wskanik ten, mwi, w jakim okresie aktualne zobowizania mogyby zosta spacone z wpyww operacyjnych przedsibiorstwa.

Jeeli operujemy przepywami rocznymi, to warto 0,5 oznacza, e w cigu p roku. Warto tego wskanika mona te oblicza dla zobowiza krtkoterminowych.

Obydwa wyej przedstawione wskaniki informuj, czy rodki pienine z dziaalnoci operacyjnej s wystarczajce na pokrycie rnego rodzaju wydatkw i spat zobowiza.

Wskanik wydajnoci gotwkowej sprzeday jest to relacja rodkw pieninych z dziaalnoci operacyjnej do przychodw ze sprzeday netto.

–  –  –

Wskanik ten informuje, jaka cz obrotu danego okresu osignitego ze sprzeday w danym okresie zostaje w firmie w formie gotwkowej.

Wskanik wydajnoci gotwkowej zysku jest to relacja rodkw pieninych z dziaalnoci operacyjnej do zysku ze sprzeday.

–  –  –

Wskanik ten informuje, jaka cz zysku osignitego ze sprzeday w danym okresie zostaje w firmie w formie gotwkowej.

Pogarszajca si wydajno gotwkowa moe wiadczy o wysokim stopniu kredytowania odbiorcw lub nieefektywnej windykacji nalenoci. Sytuacja taka moe stanowi zagroenie dla przyszej pynnoci finansowej przedsibiorstwa.

WSKANIKI AKTYWNOCI (rotacji) informuj o wykorzystaniu biecych zasobw firmy i pokazuj jak szybko firma zamienia swoje zapasy i nalenoci na rachunkach na gotwk, jak szybko reguluje swoje zobowizania i jak efektywnie wykorzystuje aktywa w celu pozyskania przychodw ze sprzeday.

Wskanik rotacji aktyww ogem WRao, nazywany te wskanikiem obrotowoci aktyww, jest liczony jako stosunek przychodw z caoksztatu dziaalnoci do wartoci aktyww ogem.

–  –  –

Obydwa przedstawione wyej wskaniki dostarczaj informacji o tym, jak wielko sprzeday firma moe wygenerowa ze swoich aktyww albo ile razy w skali roku obraca swoim majtkiem. Wskanik ten powinien by jak najwyszy.

Wskanik rotacji nalenoci WRN, nazywany te wskanikiem cigania nalenoci, ilustruje sprawno, skuteczno egzekwowania nalenoci.

–  –  –

Wskanik okrela, za jaki okres czasu (ile dni) firma nie otrzymaa jeszcze zapaty w gotwce w sytuacji kredytu kupieckiego, to znaczy sprzeday z odroczonym terminem zapaty. Wskanik ten wiadczy o sytuacji finansowej; im jest niszy, tym sytuacja finansowa firmy jest lepsza. Wysoki wskanik oznacza nisk rotacj nalenoci, a to oznacza, e firma zbyt duo sprzedaje na kredyt z odroczonym terminem patnoci.

WSKANIKI ZADUENIA, nazywane take analiz struktury finansowej, oznaczaj stosunek dugu do kapitau wasnego (lub, w innej wersji, do cakowitych aktyww), pokazuj poziom i struktur zaduenia firmy oraz informuj o zdolnoci do obsugi tego dugu.

Umoliwia ocen zaduenia w kontekcie zdolnoci firmy do obsugi dugu. Potencjalni kredytodawcy oceniaj kapita wasny kredytobiorcy jako najwaniejsze zabezpieczenie dla udzielanego kredytu. Mog rwnie zaistnie sytuacje finansowania dziaalnoci firmy kapitaem obcym; odpowiednio wysokie ryzyko ponosz wwczas wierzyciele.

Wskanik zaduenia630 ogem WZo jest to stosunek zobowiza ogem do aktyww wasnych.

–  –  –

Wymienione wskaniki pokazuj, w jakim stopniu przedsibiorstwo finansuje posiadany majtek poyczonym kapitaem oraz jaka jest proporcja pomidzy kapitaami wasnymi a obcymi.

Czsto mona spotka si z opini, e warto wskanikw zaduenia powinna by jak najmniejsza, a analizujc je - za pozytywn okoliczno uznaje si spadek zaduenia i wzrost udziau kapitaw wasnych. Niski poziom zaduenia jest korzystny z punktu widzenia kredytodawcw, ktrzy nie s zainteresowani maksymalizacj rentownoci przedsibiorstwa, lecz terminowym i niezawodnym odzyskaniem zaangaowanego kapitau wraz z nalenymi odsetkami. Natomiast z punktu widzenia wacicieli lub potencjalnych inwestorw wykorzystanie kredytw ma sens ekonomiczny, jeeli aktywa, ktrych sfinansowaniu posu, wygeneruj wikszy dochd ni koszt kredytu, ktrym zostay sfinansowane. W takiej sytuacji korzystaj oni z efektu dwigni finansowej i uzyskuj z zainwestowanego kapitau wysz stop zwrotu. Ponadto odsetki stanowi koszt, co zmniejsza faktyczny koszt kredytu.

Dlatego optymalnym moe by utrzymywanie zaduenia na staym, odpowiednio skalkulowanym poziomie bez finansowania caego majtku wasnym kapitaem. W maych firmach obowizuje zazwyczaj tradycyjne podejcie do wskanikw zaduenia, co wie si take z polityk instytucji finansowych negatywnie oceniajcych kredytobiorcw, w ktrych wskanik zaduenia ogem przekracza 50%.

Ponadto firmy o wysokim wskaniku zaduenia s w wikszym stopniu naraone na ryzyko i gorzej radz sobie w przypadku pogorszenia koniunktury gospodarczej.

Zasada znana jako „zota regua bilansowa” mwi, e wasny kapita musi pokrywa co najmniej warto majtku trwaego przedsibiorstwa i cz majtku obrotowego. Im wiksza jest nadwyka kapitau wasnego nad kapitaem obcym, tym solidniejsze i pewniejsze jest przedsibiorstwo jako kredytobiorca.

Wskanik pokrycia zobowiza odsetkowych WPzo jest jednym ze wskanikw zaduenia, sucy do oceny wiarygodnoci kredytowej wnioskodawcy.

zysk operacyjny WPzo = 100% koszty finansowe ( odsetki ) Poniewa odsetki od kredytw pacone s z wypracowanego zysku operacyjnego (EBIT), nie jest dopuszczalna warto tego wskanika mniejsza od 100%, bowiem wiadczyoby to, e wypracowane zyski nie s wystarczajce do zapacenia odsetek od kredytw. Utrzymywanie si takiej sytuacji przez duszy czas wiadczy o „przejadaniu” majtku i prowadzi nieuchronnie do utraty wypacalnoci i upadoci.

Wskanik pokrycia obsugi dugu WPod jest modyfikacj poprzedniego wskanika polegajc na uwzgldnieniu amortyzacji w obsudze zaduenia.

–  –  –

Wskanik ten pokazuje zdolno przedsibiorstwa do obsugi zaduenia - spat rat kredytw wraz z odsetkami z uwzgldnieniem odpisw amortyzacyjnych jako rda spaty kredytw. Warto tego wskanika musi przekracza 100%, co wiadczy o zdolnoci do terminowej obsugi zaduenia.

Wskanik udziau jest to stosunek kapitau wasnego do kapitau cakowitego. Charakteryzuje on struktur i ilustruje stopie samofinansowania posiadanego majtku oraz zakres odpowiedzialnoci finansowej przedsibiorstwa za efekty gospodarowania.

–  –  –

Wskanik ten wskazuje na stopie pokrycia majtku przedsibiorstwa kapitaem wasnym (finansowanie aktyww z wasnych rodkw). Im wyszy jest ten wskanik, tym mniejsze ryzyko i pewniejsza stabilizacja przedsibiorstwa. Wskanik ten powinien by analizowany wraz ze wskanikami: zaduenia, rentownoci, kapitaw obcych, zdolnoci kredytowej itp.

----------------Ze wzgldu na rdo danych wskaniki mona usystematyzowa

w grupy631:

1. Wskaniki bilansowe, obliczane na podstawie danych zawartych w bilansie przedsibiorstwa (biecy wskanik pynnoci CR, wskanik podwyszonej pynnoci, wskanik pynnoci kasowy, wskanik udziau kapitaw wasnych w kapitaach ogem, wskanik zaduenia).

2. Wskaniki rachunku wynikw (wskanik zyskownoci sprzeday, wskanik zyskownoci operacyjnej).

3. Wskaniki mieszane, wyraajce stosunek wielkoci pochodzcych z rnych rodzajw sprawozda finansowych (zwrot na aktywach ROA, zwrot na kapitaach wasnych ROE, wskanik zyskownoci kredytw i poyczek, wskanik wykorzystania majtku trwaego, wskanik wykorzystania aktyww, wskanik rotacji zapasw, wskanik rotacji nalenoci, wskanik zysku netto, wskanik cena-zysk, wskanik cena-warto ksigowa, stopa dywidendy, wskanik kapitalizacji - sprzeday).

Zob. NOWAK K.: Polski... op. cit. s. 168-172.

METODY PUNKTOWE

Metody punktowe polegaj na przypisaniu okrelonym wielkociom wskanikw charakteryzujcych dziaalno podmiotw gospodarczych, okrelonych wartoci punktw (co spenia rol wag tych wskanikw)632. Procedura metody punktowej skada si z trzech etapw. W pierwszym etapie nastpuje wybr kryteriw opisujcych sytuacj ekonomiczn podmiotu633, w drugim okrelonym wielkociom wskanikw przypisuje si wielkoci punktw. W trzecim etapie punkty s sumowane i tworz ocen, ktra w sposb syntetyczny i wymierny obrazuje ryzyko. W ostatecznoci, w zalenoci od aktualnej sytuacji ekonomiczno-finansowej i liczby punktw przedsibiorca, np. starajcy si o kredyt, jest zaliczany do jednej z kategorii zdolnoci kredytowej.

Jeden z najstarszych systemw klasyfikacji punktowej dla oceny wielkoci rezerw w stosunku do rozmiarw udzielanych poyczek, zosta wypracowany przez amerykaskie Biuro Kontrolerw Waluty634.

System klasyfikacyjny OCC przewiduje podzia aktualnego portfela poyczek instytucji finansowej na pi kategorii:

–  –  –

ZAWADZKA Z.: Zarzdzanie..., op. cit. s. 40; JAWORSKI W.L. KRZYKIEWICZ Z.

KOSISKI B.: Banki, rynek, operacje, polityka. Warszawa: Poltext, 1997, s. 222.

PBK S.A. dla oceny sytuacji ekonomiczno-finansowej kredytobiorcy stosuje siedem kryteriw:

1. Rentowno (0-10 pkt), 2. Pynno finansowa (0-10 pkt), 3. Sprawno finansowa (0-8 pkt),

4. Poziom zaduenia (0-10 pkt), 5. Ocena firmy (0-6 pkt), ocena zarzdzania (0-6 pkt), ocena zabezpieczenia spaty (0-8 pkt). Zob. WIATR M.S.: Ograniczenie indywidualnego ryzyka kredytowego. /in:/ Polskie banki w drodze do Unii Europejskiej. Warszawa: Poltext, 1997.

Office of the Comptroller of the Currency, OCC

Stosowane s rwnie systemy klasyfikacyjne poyczek oparte na skali dziesiciostopniowej oraz odpowiadajcej im klasyfikacji obligacji. Klasyfikacja poyczek dobrej jakoci z klasyfikacji OCC zostaa tu podzielona na sze kategorii (ocena od 1 do 6), a czterem kategoriom gorszej jakoci odpowiadaj kategorie majce oceny od 7 do 10.

–  –  –

Identyczne lub w podobne zestawienia kodw stosuj Fitch Investors Service, Canadian Bond Rating Service, Duff & Phelps Credit rating Co., Mikuni Co., Ltd., International Bank Credit Analysis (IBCA), Thomson Bank Watch - BREE, A. M. Best Company i arodkowoeuropejski

Centrum Ratingu i Analiz S.A. CERA. Por. Dictionary of Financial Risk Management. New York:

1996, s. 249.

–  –  –

Metoda punktowa jest stosowana przez banki do oceny zdolnoci

kredytowej, uwzgldniajcej636:

• Ocen sytuacji ekonomiczno-finansowej kredytobiorcy, opierajcej si na nastpujcych kryteriach kwalifikowanych punktowo:

1) rentowno (aktyww, kapitau)

2) pynno finansowa

3) sprawno zarzdzania

4) poziom zaduenia

5) ocena firmy

6) ocena zarzdzania firm

7) ocena zabezpieczenia (ryzyko odzyskania nalenoci w wyniku egzekucji). 0-8.

Przykad Powszechnego Banku Kredytowego S.A. podany za: WIATR M.S.: Ograniczenie

indywidualnego ryzyka kredytowego. /in:/ Polskie banki w drodze do Unii Europejskiej. Warszawa:

Poltext, 1997, s. 262.

• Ocen terminowoci regulowania w przeszoci przez kredytobiorc nalenoci bankowych, ujt opisowo:

- nalenoci normalne

- nalenoci poniej standardu

- nalenoci wtpliwe

- nalenoci utracone

Matryca klasyfikacyjna zawiera w kolumnach pionowych przedziay oceny sytuacji ekonomiczno-finansowej (zdolnoci kredytowej), a w wierszach poziomych - przedziay oceny regulowania w przeszoci przez kredytobiorc nalenoci bankowych.

–  –  –

W przyjtym modelu klasyfikacyjnym poszczeglne grupy oznaczaj klientw obcionych ryzykiem:

IA, IIA, IIIA - nie wymagajcym tworzenia rezerw celowych, (decyzja: kredyt dostpny).

IB, IIB, IIIB, IVA - wymagajcym utworzenia 20% rezerw celowych, (decyzja: kredyt dostpny dla dotychczasowych klientw banku pod okrelonymi warunkami).

IC, IIC, IIIC, IVB, IVC - wymagajcym utworzenia co najmniej 50% rezerw celowych, (decyzja: kredyt niedostpny).

ID, IID, IIID, IVD, VC, VD, VIA, VIB, VIC, VID wymagajcym utworzenia co najmniej 100% rezerw celowych, (decyzja: kredyt niedostpny).

Co kwarta banki dokonuj przegldu kredytw, gwarancji i porcze spaty klasyfikujc je wedug stopnia ryzyka do jednej

z kategorii637:

• nalenoci normalne

• nalenoci poniej standardu

• nalenoci wtpliwe

• nalenoci utracone

METODY STATYSTYCZNE

Metody statystyczne (statystyczno-matematyczne, empirycznoindukcyjne), polegaj na ocenie cech i zachowa podmiotu na podstawie cech zbioru, do ktrego naley dany podmiot oraz wczeniejszych zachowa tego podmiotu. Dobr poszczeglnych wskanikw nastpuje na podstawie bada empirycznych danych sprawozdawczych duej liczby przedsibiorstw, obejmujcych jednostki o zadowalajcej pynnoci oraz zagroone upadoci638.

Na podstawie analizy dokumentw identyfikacyjnych, dokumentacji finansowej oraz informacji dotyczcej planowanego przedsiwzicia ocenia si stopie ryzyka i wynikajce std konieczne zabezpieczenia. Na przykad gwarancj spaty kredytu jest dobra sytuacja finansowa kredytobiorcy i dotychczasowe wywizywanie si z zobowiza639 oraz prawne zabezpieczenia osobiste i rzeczowe.

Stosowane zabezpieczenia osobiste polegaj na odpowiedzialnoci osobistej osoby dajcej zabezpieczenie (porczenie, awal czyli porczenie wekslowe, gwarancja bankowa, przelew wierzytelnoci), natomiast zabezpieczenia rzeczowe – na odpowiedzialno z majtku osoby dajcej zabezpieczenie (zastaw rzeczowy, przewaszczenie na zabezpieczenie, hipoteka, blokada rodkw na rachunku bankowym).

Opierajc si na danych zgromadzonych przez Standard & Poor's, Moody's, KMV i inne firmy specjalizujce si w analizie danych historycznych o obligacjach (czyli poyczkach) podlegajcych obrotowi publicznemu, mona oszacowa prawdopodobiestwo, czy poyczkobiorca zaliczany do kategorii BBB utrzyma si w niej przez najbliszy Zarzdzenie nr 13/94 Prezesa NBP z dnia 10 grudnia 1994 r.

ZAWADZKA Z.: Zarzdzanie... op. cit. s. 46.

Naley pamita o moliwoci odtworzenia historii kredytowej potencjalnego kredytobiorcy poprzez zakup informacji z Biura Informacji Kredytowej S.A.

rok - wynosi ono 86,93 %640. Istnieje rwnie pewne prawdopodobiestwo, e jego klasyfikacj si poprawi (np. poyczkobiorca przejdzie do kategorii A) albo si pogorszy (np. przejdzie do kategorii CCC lub nawet D - niewypacalno). Moliwe jest osiem migracji klasyfikacji poyczkobiorcy w cigu najbliszego roku, a wic tyle, ile

jest klas poyczkobiorcw:

–  –  –

METODY DYSKRYMINACYJNE

Metody dyskryminacyjne po raz pierwszy znalazy zastosowanie w Stanach Zjednoczonych w psychologii i biologii, a pniej w zarzdzaniu finansami. Jednym z powodw stosowania analizy dyskryminacyjnej bya dua zawodno analizy wskanikowej w prognozowaniu przyszej kondycji finansowej i zdolnoci kredytowej firmy.

Analiza dyskryminacyjna umoliwia zbudowanie systemu wczesnego ostrzegania, ktry czy tradycyjn analiz wskanikow z ekonometri641.

W przypadku metod wskanikowych wystpuje zazwyczaj trudno w interpretacji wynikw, gdy niektre wskaniki oceniane s jako dobre a inne jako ze. Jaka bdzie ocena firmy, gdy ma ona dobr pynno ale z struktur kapitau?

SAUNDERS A.: Metody... op. cit. s. 49.

KACZMAREK T.: Zarzdzanie... op. cit. s. 207.

Metoda analizy dyskryminacyjnej moe czy tradycyjn analiz wskanikw finansowych z metod statystyczn okrelan jako wielowymiarowa analiza dyskryminacyjna.

Jeeli warto wskanika jest mniejsza od pewnej wartoci krytycznej, to poyczkobiorca jest klasyfikowany jako zy i wniosek kredytowy zostaje odrzucony. Wyliczony t metod wskanik moe by stosowany w stosunku do jednej firmy jak i do grupy przedsibiorstw.

Moe zosta wykorzystany do zbadania ewentualnoci bankructwa oraz zagroenia dla innej, zwizanej z zagroonym przedsibiorstwem, firmy (dostawcy, odbiorcy, poyczkodawcy). Wskanik ten umoliwia stosunkowo trafn i dokadn prognoz wejcia firmy na drog rosncych trudnoci finansowych. W takiej sytuacji waciciel lub wsplnicy mog podj okrelone rodki i zaradzi krytycznej sytuacji.

Metoda ta nie jest wystarczajco uzasadniona teoretycznie i wykazuje braki praktyczne. Droga do bankructwa niekoniecznie musi by liniowa, dane ksigowe historyczne niekoniecznie tak samo musz wyglda w przyszoci, a zoone i konkurencyjne otoczenie stwarza cigle inne, odmienne od przeszoci warunki.

Metoda analizy dyskryminacyjnej w formie znanej jako model Altmana642 i podanej przez T. Kaczmarka, czy tradycyjn analiz wskanikw finansowych z metod statystyczn okrelan jako wielowymiarowa analiza dyskryminacyjna. W praktyce metoda polega na nadawaniu wag wskanikom finansowym w celu umoliwienia najlepszego rozrnienia pomidzy przedsibiorstwami, ktre przetrway i przedsibiorstwami, ktre upady. Po zbadaniu ponad dwudziestu

wskanikw ostatecznie w modelu pozostao 5 wskanikw:

Z = 0,012 A + 0,014 B + 0,033C + 0,006 D + 0,999 E

gdzie:

Z = wskanik Altmana w wersji podanej przez T. Kaczmarka, A = kapita obrotowy netto/aktywa, B = zysk zatrzymany/aktywa, C = EBIT (zysk przed opodatkowaniem + odsetki zapacone)/aktywa, D = rynkowa warto kapitau akcyjnego/aktywa,

Edward I. Altman (ur. 1941), profesor finansw na Uniwersytecie Nowojorskim. Zob. te:

ALTMAN E.I.: Financial Ratios, Discriminant Analysis and the Prediction of Corporate Bankruptcy. "Journal of Finance", September 1968, p. 589-609.

E = sprzeda/aktywa.

Wedug pierwotnej interpretacji swojego modelu Altman uwaa, e spka zbankrutuje, jeeli wskanik Z osignie warto mniejsz od 2,675. Obecnie mona spotka inne interpretacje wskanika Z, przy czym precyzyjne obliczenia wcale nie musz prowadzi do precyzyjnych wnioskw. Uwaa si, e wskanik Z umoliwia wskazanie 90% trafnych prognoz upadku spki w okresie najbliszego roku i ok.

80% trafnych prognoz w sytuacji dwuletniego wyprzedzenia643.

Co ciekawsze, przywoujcy to samo rdo644 Anthony Sauders podaje model Altmana w nieco innej postaci, rnicej si praktycznie jedynie wag dla wspczynnika X5:

Z = 1,2 X 1 + 1,4 X 2 + 3,3 X 3 + 0,6 X 4 + 1,0 X 5

gdzie:

Z = wskanik Altmana, X1 = stosunek wielkoci kapitau obrotowego do wielkoci aktyww ogem, X2 = stosunek wielkoci zyskw niepodzielonych do wielkoci aktyww ogem, X3 = stosunek wielkoci zyskw, bez uwzgldnienia kosztw odsetkowych i przed opodatkowaniem, do wielkoci aktyww ogem, X4 = stosunek wartoci rynkowej kapitau wasnego do wartoci ksigowej zobowiza ogem, X5 = stosunek wielkoci sprzeday do wielkoci aktyww ogem.

Jeeli warto wskanika jest mniejsza od pewnej wartoci krytycznej (Anthony Sauders podaje, e w swej pierwotnej pracy Altman przyj warto krytyczn na poziomie 1,81)646, poyczkobiorca jest klasyfikowany jako zy i wniosek kredytowy zostaje odrzucony.

Spotyka si take posta:

–  –  –

A = majtek obrotowy/aktywa ogem B = zysk netto/aktywa ogem C = EBIT/aktywa ogem D = kapitalizacja rynkowa spki/zobowizania ogem E = przychody netto ze sprzeday/aktywa ogem Z duym prawdopodobiestwem (70-80%) mona stwierdzi, e firma, dla ktrej mona ustali warto rynkow, przy uzyskaniu

wskanika Z:

• powyej 2,99 - ma dobr sytuacj finansow a ryzyko bankructwa jest niewielkie,

• poniej 1,81 - ma trudn sytuacj finansow a ryzyko bankructwa jest bardzo prawdopodobne.

Do kadego z zaprezentowanych wskanikw skadowych przypisany jest pewien stay mnonik. Ostateczn warto wskanika otrzymujemy przez zsumowanie wskanikw skadowych. Wskanik ten w sposb syntetyczny okrela aktualn kondycj finansow firmy, odnoszc j do zaproponowanych przez Altmana wartoci krytycznych.

Naley jednak pamieta, e analiza metod Altmana moe mie tylko i wycznie charakter orientacyjny, dlatego musi by uzupeniona wielowymiarow analiz finansow. Warto wskanika Altmana dla danego roku moe mie charakter przypadkowy, dlatego warto przeprowadzi wyliczenia dla kilku lub kilkunastu lat, by ustali tendencj zmiany. Poza tym pojedynczy wskanik Z odnoszcy si do danego przedsibiorstwa musi by porwnany z wartociami rednimi uzyskanymi przez dan bran lub przecitnymi dla danego rodzaju dziaalnoci.

Wskanik Z Altmana umoliwia podjcie rodkw zaradczych np.

ograniczenie inwestycji, zmian rde finansowania, obnienie dywidendy. Z samego modelu wynika dominujce znaczenie zwikszenia poziomu wskanika rotacji aktyww.

METODY UPROSZCZONE

Metody uproszczone stosowane s w rozlicznych wariantach, maj jednak t wad, e s zbyt syntetyczne i nie pozwalaj na wyciganie jednoznacznych wnioskw. Ponadto dla stosowania tych metod niezbdna jest wycena rynkowa wartoci przedsibiorstwa, co jest moliwe praktycznie wycznie w stosunku do spek giedowych. Znane s metody647: Williama Blaszka, Model CA-Score Uniwersytetu Quebecu w Montrealu w Kanadzie, Metoda Fulmera, Metoda Springate'a, Model Quick test i inne.

METODA SYMULACYJNA MONTE CARLO

Metoda symulacyjna Monte Carlo648 naley do zaawansowanych metod analizy ryzaka i po raz pierwszy zostaa uyta do analizy ryzyka przedsiwzi inwestycyjnych w 1964 roku przez D.B. Hertza649. Jako kryterium decyzyjne su najczciej korzyci netto obliczone metod wartoci zaktualizowanej netto650, a zatem zmiennymi modelu symulacyjnego s czynniki determinujce te korzyci (np. przychody ze sprzeday, koszty operacyjne, cakowite nakady inwestycyjne).

Cykl symulacyjny w analizie Monte Carlo skada si z piciu

podstawowych etapw651:

1. Konstrukcji modelu finansowego przedsiwzicia inwestycyjnego, w ktrym definiowane s zmienne zdeterminowane i losowe (pewne i obarczone ryzykiem), nastpnie okrelane s zalenoci i wzajemne powizania pomidzy zmiennymi losowymi i przedsiwzicia.

2. Ustalenia hipotetycznego rozkadu prawdopodobiestwa wartoci dla kadej zmiennej losowej (obarczonej ryzykiem).

3. Losowego wyboru wartoci z hipotetycznego rozkadu danej zmiennej losowej i oszacowanie dla niej wartoci zmiennej objaniajcej.

4. Przeprowadzenia okrelonej serii symulacji w celu uzyskania jak najwikszej iloci rnych wartoci zmiennej objaniajcej.

5. Wyznaczenia empirycznego rozkadu wartoci zmiennej objaniajcej otrzymanego w wyniku powtrze symulacji i estymacja tego rozkadu.

KACZMAREK T.: Zarzdzanie... op. cit. s. 210-211.

Ang. Monte Carlo simulation.

Leksykon zarzdzania. Warszawa: Difin, 2004, s. 33.

Ang. Net Prezent Value, NPV Leksykon zarzdzania. Warszawa: Difin, 2004, s. 33.

4.3. Metody i modele zarzdzania bezpieczestwem Menederowie powicaj cz posiadanych zasobw swoich firm, by zmniejszy ryzyko, czyli na przyszo ograniczy niebezpieczestwo poniesienia straty. W zamian za uzyskany wzrost poziomu bezpieczestwa ponosz koszty, dziel si z innymi czci dochodu lub nawet rezygnuj z okrelonej dziaalnoci. Rwnoczenie za ryzyko przedsibiorca otrzymuje zysk - wynagrodzenie za przedsibiorczo i prowadzenie dziaalnoci gospodarczej. Ryzyko i rentowno s podstaw wszelkiej dziaalnoci gospodarczej: im wysze ryzyko zwizane z dan dziaalnoci, tym wysza rentowno przedsiwzicia;



Pages:     | 1 |   ...   | 7 | 8 || 10 | 11 |   ...   | 12 |

Похожие работы:

«Открытое акционерное общество «Российский концерн по производству электрической и тепловой энергии на атомных станциях» (ОАО «Концерн Росэнергоатом») Филиал ОАО «Концерн Росэнергоатом» «Балаковская атомная станция» (Балаковская АЭС) ОТЧЕТ по экологической безопасности за 2014 год Отчет по экологической безопасности по итогам 2014 года СОДЕРЖАНИЕ 1. Общая характеристика и основная деятельность Балаковской АЭС..3 2. Экологическая политика Балаковской АЭС 3. Системы экологического менеджмента,...»

«ВЫПУСК №2 Уважаемые коллеги! Продолжаем знакомиться с новым взглядом на здоровье. Наш апрельский номер электронной газеты «КУБАНЬ-КРАЙ ЗДОРОВЫХ ДЕТЕЙ» посвящен ВСЕМИРНОМУ ДНЮ ЗДОРОВЬЯ. По календарю Всемирной организации здравоохранения (ВОЗ) этот день ежегодно отмечается 7 апреля, в день вступления в силу Устава ВОЗ. Всемирный день здоровья в 2015 году пройдет под девизом «БЕЗОПАСНОСТЬ ПИЩЕВЫХ ПРОДУКТОВ». ВОЗ занимается этим вопросом глобально, контролирует соответствие продуктов международным...»

«ЕЖЕКВАРТАЛЬНЫЙ ИНФОРМАЦИОННЫЙ БЮЛЛЕТЕНЬ НАСАО /октябрь 2014/ ВЫПУСК № 12 СОДЕРЖАНИЕ: НОВОСТИ НАСАО _ 2 НОВОСТИ АТОМНОЙ ОТРАСЛИ В РОССИИ _ 06 НОВОСТИ АТОМНОЙ ОТРАСЛИ В МИРЕ _ 21 ОБ ИЗДАНИИ _ 44 октябрь 2014 СТАТЬИ: НОВОСТИ НАСАО Семинар «Противопожарная безопасность атомных электрических станций», Великобритания С 30 июня по 4 июля 2014 года прошёл научно-практический семинар специалистов технических департаментов ядерных страховых пулов на тему «Противопожарная безопасность атомных...»

«УТВЕРЖДЕНО на совместном заседании Совета учебно-методического объединения основного общего образования Белгородской области и Совета учебно-методического объединения среднего общего образования Белгородской области Протокол от 4 июня 2014 г. № 2 Департамент образования Белгородской области Областное государственное автономное образовательное учреждение дополнительного профессионального образования «Белгородский институт развития образования» Инструктивно-методическое письмо «О преподавании...»

«Эрнест Кочетов Меморандум! – Воззвание! – Набат!: Бакинское движение за мир и безопасность 1 (Проект 2) От редакции: Ранее мы информировали наших читателей3 о Бакинском международном гуманитарном форуме (Азербайджан, г. Баку, 4-5 октября 2012 г.) событии мирового масштаба. Зародилась интеллектуальная площадка высочайшего уровня. Среди участников форума, число которых около 700 человек из 70 стран, в том числе из России, 11 лауреатов Нобелевской премии, 10 бывших глав государств, представители...»

«Главное управление МЧС России по г. Санкт-Петербургу Территориальный отдел по Выборгскому району АНАЛИЗ по итогам служебной деятельности Территориального отдела по Выборгскому району Управления гражданской защиты Главного управления МЧС России по г. Санкт-Петербургу за 2012 год Содержание Общие положения 1. 3-5 Оперативная обстановка. 2. 5-8 Выполнение функций по управлению гражданской обороной. 3. 9-14 Состояние и готовность системы управления, связи и оповещения 15-17 4. к выполнению задачи...»

«Каф. Машиноведения академический бакалавриат «Управление на автомобильном транспорте» Внимание!!! Для РУПа из списка основной литературы нужно выбрать от 1 до 5 названий. Дополнительная литература до 10 названий. Если Вы обнаружите, что подобранная литература не соответствует содержанию дисциплины, обязательно сообщите в библиотеку по тел. 62-16или электронной почте. Мы внесём изменения Безопасность жизнедеятельности Безопасность транспортного процесса Введение в специальность Городские...»

«« В3ГЛЯД В БУДУЩЕЕ»РОСНЕФТЬ ГОДОВОЙ ОТЧЕТ Наименования НК «Роснефть», «Роснефть», Компания подразумевают либо ОАО «НК «Роснефть», либо ОАО «НК «Роснефть» и ее дочерние и зависимые общества в зависимости от контекста. В3ГЛЯД В БУДУЩЕЕ Содержание 006 Обращение Председателя Совета директоров ОАО «НК «Роснефть» 008 Обращение Президента ОАО «НК «Роснефть» 010 Ключевые события 2011 г. 012 РЕСУРСНЫЙ ПОТЕНЦИАЛ ЗАЛОГ ДОЛГОСРОЧНОГО РОСТА 024 География деятельности 026 Ключевые показатели 028 ОБЗОР...»

«Ю. И. Головин НАНОМИР БЕЗ ФОРМУЛ Ю. И. Головин НАНОМИР БЕЗ ФОРМУЛ Под редакцией профессора Л. Н. Патрикеева 2-е издание (электронное) Москва БИНОМ. Лаборатория знаний УДК 60 ББК 20 Г60 Головин Ю. И.Г60 Наномир без формул [Электронный ресурс] / Ю. И. Головин ; под ред. проф. Л. Н. Патрикеева. — 2-е изд. (эл.). — М. : БИНОМ. Лаборатория знаний, 2013. — 543 с. : ил. ISBN 978-5-9963-2260-2 Основные идеи и принципы нанонауки и нанотехнологий изложены в этой книге доступно для понимания школьников,...»

«ДАЙДЖЕСТ ВЕЧЕРНИХ НОВОСТЕЙ 06.09.2015 НОВОСТИ КАЗАХСТАНА Аким СКО призвал аграриев региона ускорить темпы уборочной кампании. 2 В ЗКО предприниматели произвели продукции на 200 млрд тенге Курсанты Военного института Нацгвардии РК приняли присягу (ФОТО). 3 НОВОСТИ СНГ Медведев отметил значимость нефтегазопромышленности для экономики РФ. 3 Порошенко отметил роль предпринимателей в укреплении экономики страны. 4 Лукашенко: книга и искреннее слово писателя остаются востребованными современным...»

«НАУЧНО-ТЕХНИЧЕСКИЙ ЦЕНТР ИССЛЕДОВАНИЙ ПРОБЛЕМ ПРОМЫШЛЕННОЙ БЕЗОПАСНОСТИ (ЗАО НТЦ ПБ) Совершенствование методического обеспечения анализа риска в целях декларирования и обоснования промышленной безопасности опасных производственных объектов. Новые методики оценки риска аварий Директор центра анализа риска ЗАО НТЦ ПБ, д.т.н., Лисанов Михаил Вячеславович. тел. +7 495 620 47 48, e-mail: risk@safety.ru Семинар «Об опыте декларирования.» Моск. обл., п. Клязьма, 06.10.201 safety.ru Основные темы...»

«Восточная Европа РЕГИОНАЛЬНЫЙ и Центральная БРИФИНГ Азия Рабочие и меньшинства принимают на себя удар нарушений Бизнес и права человека в Восточной Европе и Центральной Азии Май 2014 Краткое содержание Введение 1.2. Ключевые проблемы 2.1. Техника безопасности и гигиена труда 2.2. Принудительный труд и прожиточный минимум 2.3. Дискриминация 2.4. Влияние загрязнения на здоровье 2.5. Опасения, связанные с проектами, финансируемыми банками развития 2.6. Руководящие принципы предпринимательской...»

«Научно-исследовательский институт пожарной безопасности и проблем чрезвычайных ситуаций Министерства по чрезвычайным ситуациям Республики Беларусь ИНФОРМАЦИОННЫЙ МАТЕРИАЛ СЕТИ ИНТЕРНЕТ ПО ВОПРОСАМ ПРЕДУПРЕЖДЕНИЯ И ЛИКВИДАЦИИ ЧРЕЗВЫЧАЙНЫХ СИТУАЦИЙ 18.09.2015 ВСТРЕЧИ И ВЫСТУПЛЕНИЯ ГЛАВЫ ГОСУДАРСТВА Рабочая поездка в Минскую область Реализация проекта по строительству Нежинского горно-обогатительного комплекса имеет общегосударственное значение и позволит полностью обновить социальную...»

«Центр анализа общественных проблем UNDP Regional Bureau for Europe and the CIS ДОКЛАД по Казахстану для отчета ООН «Региональное сотрудничество в целях человеческого развития и безопасности в Центральной Азии» АЛМАТЫ 200 Public Policy Research Center Работа выполнена командой экспертов Центра анализа общественных проблем в составе: М. М. Махмутова (Руководитель), введение, глава 2 параграф 2.1, Глава 5 параграф 5.1, Глава 6, свод и редактирование отчета Е.А. Есентугелов – Глава 1, параграфы...»

«Организация Объединенных Наций A/69/783–S/2015/ Генеральная Ассамблея Distr.: General 18 February Совет Безопасности Russian Original: French Генеральная Ассамблея Совет Безопасности Шестьдесят девятая сессия Семидесятый год Пункт 97(h) повестки дня Обзор и осуществление Заключительного документа двенадцатой специальной сессии Генеральной Ассамблеи: меры укрепления доверия на региональном уровне: деятельность Постоянного консультативного комитета Организации Объединенных Наций по вопросам...»

«ЭКОЛОГИЧЕСКИЙ ОТЧЕТ 200 ЭКОЛОГИЧЕСКИЙ ОТЧЕТ 2006 СОДЕРЖАНИЕ Приоритеты Газпрома в области рационального природопользования, охраны окружающей среды, безопасности и здоровья работников Основные документы, регулирующие природоохранную деятельность Газпрома Реализация экологической политики Газпрома Экологические аспекты производственной деятельности Газпрома в 2006 г Затраты на охрану окружающей среды и экологические платежи Природоохранная деятельность дочерних обществ Газпрома в 2006 г....»

«Секция 3 ЭНЕРГЕТИКА: ЭФФЕКТИВНОСТЬ, НАДЕЖНОСТЬ, БЕЗОПАСНОСТЬ Энергетическая безопасность и Секция 3 энергосбережение Клиентоориентированный подход к обеспечению надежности электроснабжения Васильева М.В. Новосибирский государственный технический университет, Россия, г. Новосибирск vas-mv@yandex.ru Рассмотрение текущей ситуации в области обеспечения надежности электроснабжения в РФ естественно распадается на три аспекта: социопсихологический; технико-технологический;...»

«Аннотация учебной дисциплины «Безопасность жизнедеятельности» Направление подготовки: 42.03.01 Реклама и связи с общественностью Профиль подготовки: Реклама и связи с общественностью Форма обучения: очная Курс: 1 1. Дисциплина «Безопасность жизнедеятельности» относится к дисциплинам базовой части профессионального цикла.2. Целями освоения дисциплины «Безопасность жизнедеятельности» являются:ознакомление слушателей с основами безопасного взаимодействия человека со средой обитания (природной,...»

«Аннотация В дипломной работе представлен анализ функциональных возможностей и способы защиты информации в технологии DVB, определены особенности стандартов цифрового телевидения и необходимость защиты информации в них. Исходя из мощностных характеристик телевизионного передатчика и чувствительности абонентского оборудования произведен расчет радиуса действия телевизионного передатчика стандарта DVB-Т для города Алматы, определена мощность принимаемого сигнала в зоне покрытия передатчика в...»

«Аннотация В дипломном проекте на тему «Определение электрических параметров и расчет системы электроснабжения района с коммунально – бытовой нагрузкой» были проанализированы потери в распределительных электрических сетях 6/0,4 кВ на примере РЭС – 6, ПС – 5. Были произведены расчеты режимов работы существующей сети и с учетом перспективных нагрузок, так же проведен выбор мощностей и места установки компенсирующих устройств. В тоже время в работе были освещены вопросы по разделам: «Эконома» и...»








 
2016 www.nauka.x-pdf.ru - «Бесплатная электронная библиотека - Книги, издания, публикации»

Материалы этого сайта размещены для ознакомления, все права принадлежат их авторам.
Если Вы не согласны с тем, что Ваш материал размещён на этом сайте, пожалуйста, напишите нам, мы в течении 1-2 рабочих дней удалим его.