WWW.NAUKA.X-PDF.RU
БЕСПЛАТНАЯ ЭЛЕКТРОННАЯ БИБЛИОТЕКА - Книги, издания, публикации
 


Pages:     | 1 | 2 || 4 |

«ЕЖЕГОДНИК Бишкек 2013 УДК 327 ББК 66. E 3 Издано при поддержке Фонда Конрада Аденауэра Рекомендовано к изданию Ученым Советом Дипломатической Академии Министерства иностранных дел ...»

-- [ Страница 3 ] --

9 октября 2013 г. Дипломатическую академию МИД КР им. Казы Дикамбаева посетила делегация Исламской Республики Иран во главе с Послом ИРИ в КР г-ном Али Наджафи и Д-ром Хади Сулейманпуром, исполнительным директором Центра Международных Исследований и Образования при МИД ИРИ. Д-р Хади Сулейманпур провел открытую лекцию об особенностях внешней политики ИРИ в регионе и ответил на вопросы студентов и магистрантов.

Раздел I. Общие сведения о Дипломатической академии МИД Кыргызской Республики им. Казы Дикамбаева

---------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------октября 2013 г.состоялась лекция экс посла Японии в Узбекистане и Таджикистане г-на Кавато Акио на тему: "Япония, возрождающаяся после крупного стихийного бедствия 2011 года: ее роль в Азии». Г-н Кавато является представителем японского фонда "Japan - World Trends". На презентации присутствовал посол Японии в Кыргызской Республике г-н Коикэ Такаюки.

28 октября 2013 г. в Дипломатической академии МИД КР им. К. Дикамбаева состоялась конференция на тему: «Перспективы развития кыргызско– китайских отношений на современном этапе» при поддержке Института Конфуция при БГУ им.К.Карасаева.

В работе конференции приняли участие временный поверенный в делах Посольства КНР в КР г-н Жэнь Ши. Также на конференции с докладом выступили экс-посол КР в КНР Саралинов Марат Уразалиевич; директор Института Конфуция в КР Субай Анарбек; представители Посольства Китайской Народной Республики в Кыргызской Республике, профессорскопреподавательский состав, магистранты и студенты Дипломатической академии МИД КР им.К.Дикамбаева.

Ежегодник Дипломатической академии МИД КР им. К. Дикамбаева 2013 г. 67

---------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ноября 2013 г. состоялась международная научно-практическая конференция на тему: «Дипломатия Кыргызстана: становление и развитие», посвященная 100-летию видного государственного деятеля, первого наркома иностранных дел Казы Дикамбаева, имя которого носит Дипакадемия с 2013 г. В работе конференции приняли участие заведующий международным отделом Аппарата Президента КР С. Исаков, заместитель министра иностранных дел С. Адамкулова, ветераны дипкорпуса Кыргызстана, представители Дипломатической академии МИД России, вузов республики, родственники Казы Дикамбаева. Конференция проведена при партнерской поддержке Фонда Аденауэра.

Раздел I. Общие сведения о Дипломатической академии МИД Кыргызской Республики им. Казы Дикамбаева

---------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ноября 2013 г. для бакалавров и магистрантов Дипломатической академии гостевые лекции прочитал заместитель директора института актуальных международных проблем Дипломатической академии МИД России, профессор МГИМО, главный редактор журнала "Большая игра в Центральной Азии" Сафранчук Иван Алексеевич. Лекции были посвящены теоретическим основам безопасности, вопросам геополитического и экономического соперничества в Центральной Азии.

Ежегодник Дипломатической академии МИД КР им. К. Дикамбаева 2013 г. 69

---------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ноября 2013 г. в Дипломатической академии МИД КР им.К.Дикамбаева состоялся Первый спич-конкурс на знание китайского языка при поддержке Института Конфуция. Конкурс состоялся из двух частей: выразительный рассказ и викторина. В конкурсе приняли студенты из вузов Кыргызстана.

Победители конкурса были награждены почетными грамотами от Института Конфуция и Дипломатической академии, а также денежными призами.

–  –  –

МИД Кыргызской Республики им. Казы Дикамбаева

---------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------Коллектив Дипломатической академии поздравил Чрезвычайного и Полномочного Посла Индии в Кыргызской Республике г-на Жаянт Кхобрагади по случаю вручения верительной грамоты главе государства. Г-н Жаянт Кхобрагади с сентября 2013 года преподает в Дипакадемии по языку хинди.

26 ноября 2013 года в Дипломатической академии МИД КР были презентованы результаты исследования «Позиции стран Центральной Азии по вопросу использования трансграничных водных ресурсов». В работе Круглого стола приняли участие представители государственного сектора, научного и экспертного сообщества: ректор Дипакадемии Н.Айтмурзаев, ЧПП КР Аламанов С.К., заместитель директора НИСИ КР Чинара Эсенгул и др.

эксперты в этой области.

Ежегодник Дипломатической академии МИД КР им. К. Дикамбаева 2013 г. 71

---------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------декабря 2013 г. в Дипломатической академии в сотрудничестве с ОО «Дипломаты Кыргызстана» (руководитель ЧПП Кемелбаев Н.К.) и факультетом международных отношений ИИМОП КНУ им. Ж. Баласагына (декан ФМО Бейбутова Ы.А.) состоялась научно-практическая конференция «Роль дипломатии в истории Кыргызов», в работе которой приняли участие ученые – историки и ветераны дипкорпуса Кыргызской Республики.

72 Раздел II. Жизнь и деятельность Казы Дикамбаева (выдержки и извлечения из СМИ)

-------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------

<

Раздел II. Жизнь и деятельность КазыДикамбаева (выдержки и извлечения из СМИ)

2.1. Постановление Правительства КР «Об увековечении памяти Дикамбаева Казы Дикамбаевича»

Ежегодник Дипломатической академии МИД КР им. К. Дикамбаева 2013 г. 73

---------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- ---------

<

2.2. Выдержки из книги Т. Иязалиева «мрбелестери» (Бишкек, 2003)

... шатыратып срттй келгенде анын мамлекеттик деээлдеги жетекчилик дарамети канчалык кчт, акылы канчалык тунук жана тере экенине та калбай коё албайсы. Кезинде ал, биз жогоруда айткандай, И.Раззаков, ошондой эле Т.Кулатов, Б.Мамбетов, А.Суйеркулов жана башка элибиздин мыкты уулдары менен узак жылдар канатташ иштеген. Кз ткн ошол маркумдарды агайыбыз дайыма урматтоо, таазим кылуу менен оозунан тшрбй келет.

Казы аксакалыбыз II, III, IV жана V шайланган СССР Жогорку Советинин, II, III жана V шайланган Кыргыз ССР Жогорку Советинин депутаты болгон. КПССтин ХIХ-XXI жана Кыргызстан Компартиясыньш V-XI жана XV-XVIII съезддерине делегат болуп шайланган. Эки Ленин ордени, I даражадагы Ата Мекендик Согуш ордени, Эмгек Кызыл Туу жана III даражадагы Манас ордендери, 74 Раздел II. Жизнь и деятельность Казы Дикамбаева (выдержки и извлечения из СМИ)

-------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------кптгн медалдар, республикабыздын Жогорку Советинин Ардак грамоталары менен сыйланган, алгачкылардан болуп «Кыргыз ССРинин Эмгек синирген экономист» деген ардактуу наамга татыган. 1979-жылы "Отличник народно-хозяйственного планирования СССР» деген тш белги менен сыйланган.

Агайыбыз Эл чарба институтун (Ташкен-Самаркан) бтргн со, з менен бирге окуган Капитолина Львовна Григорьева менен баш кошкой. Эк 65 жылдан бери кол кармашып, куттуу чо йблнн мээримд кучагында. Кыздары Людмила менен Марта, уулу Асанкул кп эмгек тгн адамдар. Марта Казиевна Кыргыз Республикасынын Эмгек синирген врачы. Неберелери менен чбрлр да эмгекчил. Эми кыбыраларын ктп турган кез.

Бардыгына бакыт-таалай, айды келечек тилейбиз!

Казы Дикамбаевичтин з али кл-кчт. Токсон жашты тооруп, Жз жашты кездеп турган чагы. Кутман карыябызга чынден соолук, узак мр, ооматтуу карылык каалайбыз!

... китепте эзелки бабаларыбыздан тарта кылымдар бою тптлп жана жршн улантып келаткан Улуу Кыргыз Кчнн соку советтик жана андан кийинки жаылануу кездерине здрнн кыйла лштрн кошушканы белгил кыргыз уулкыздары жннд сз болот. Кыргыз Кч доорлорду карытып алгалай берсин!

Токтосун Иязалиев, Кыргыз Республикасынын маданиятка эмгек синирген ишмери

УЧКАН УЯМ

Адам улгайган сайын башынан ткн турмуш элестери улам блблдп, тумандап, унутула берет турбайбы. Сйнчт да, кйнчт. Да окуялардын айрымдары гана эсте калат экен.

Жарым кылымдан ашык экономикалык, чарбачылык иштер менен алектенип жрп, эскер жазуу жннд дегеле ойлонбоптурмун.

Анан калса менин шыбагама республикабыздын тагдырындагы Ежегодник Дипломатической академии МИД КР им. К. Дикамбаева 2013 г. 75

---------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- ---------згч татаал жана оор мезгилдер туш келип, жктлгн милдеттеримдин жооптуулугунан, кызмат убактысынын тардыгынан эс алуу, адабий нрчлкк кл бл дегенди капарга алчу да эмесмин. Жалындуу жаштык курак жалан аткарган иштерге гана багытталчу. Ошентсе да, ушул чакан китепте инибиз Токтосун Иязалиевдин акниеттик жардамы менен кээбир урунттуу мр белестери учкай узул-кесил баяндалды. Кемчиликтерин окуурман кечирээр.

Мен Клдн ккргндг Тп районунун Талдысуу кытагында 1913-жылы кз жарып, ч жашка чыгып-чыкпай коогаландуу ркн окуясына туш келдим. Орто Азия менен Казакстандагы жергиликт калктын 19дан 43 жашка чейинки эркектерин ошол кезде жрп жаткан империалистик согуштун аскердик-оорук жумуштарына алуу жнндг падышалык кмттн 1916-жылдын 25-июнундагы указы, жергиликт эл балдарыбызды жибербейбиз деп, киши берг каршы чыккандык чн Туркстанда 1916-жылдын 17-июлунда аскердик абалдын киргизилиши июль-октябрь айларында кыйналып турган калкты улуттук-боштондук ктрлшк чыгууга аргасыз кылды.

Падышалык бийлик Россиянын туш тарабынан жазалоочу отряддарды жиберип, Кыргызстанда курал-жараксыз момун калкты канга боёй баштаганда, эл, анын ичинде менин ата-энем, бардык урук-туугандарыбыз жан соогалап Текес менен Кулжаны карай качышты. Адам чыдагыс кырсыктарга, жазалоочу отряддар жаадырган окко, лм-житим моюн бербей, лдм-талдым менен эптеп ал жерлерге жеттик. Бир кесим нан чн эртеден кечке андагы байыраак адамдардын малын багып, жерин айдап, арыктарын чаап, зордук-зомбулугуна чыдап, лбстн кнн крдк. 1917-жылы Россияда болгон Октябрь революциясынын кабарын, совет бийлиги орногонун уккан сон, ошол качып баргандардын кб 1918-жылы тобокелдикке салып, Клд карай жншт. Унаасы жок, жок калган бечаралардын бир канчасы жолдо ачкачылыктан, жокчулуктан, оору-сыркоодон, октон кырылып, сктр бткн жерде кала берди. Беш жашар мени, 76 Раздел II. Жизнь и деятельность Казы Дикамбаева (выдержки и извлечения из СМИ)

-------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------агамды энем, тууган-туушкандарыбыз алмак-салмак ктрп, нечендеген белестерди ж ашып, сууларды кечип келатканда, Казакстандын Чолок деген жеринде ачкачылыктан, алы-кчнн тайгандан байкуш атам Кочкорбаев Дикамбай жарык дйн менен кош айтышып, бардыгыбызды оор кайгы басты. Жанга кч келгенде адам чыдайт турбайбы. Жздгн километр ошол аралыкты миндеген бала-бакыралар, кемпир-чалдар, алы-кч кеткен, ооруган адамдар канчалык кыйынчылык менен басып ткнн элестет т кыйын, т аянычтуу, ал кыйналып жатып уктаганда кргн ашкере жаман тшк окшоп кетет.

рккн эл кайра Клг келсе жакшы сугат жерлерди, айылкыштактарды, анын ичинде Талдысууну да Тптг орус кулактары менен помещиктери эчак ээлеп алышыптыр. Совет бийлиги ал кыштактарды кайра мурдагы ээлерине кайтарып, муктаж й-бллрг соко, кч унаа, шайман сатып алууга каражат берип, калк бир аз жандана тшт. Жаш-кары дебей жер айдап, эгин сээп, орок оруп, чп чаап, балдар соко аттарына минип турмуш кызый баштады.

1921-23-жылдары 1920-жылдан тарта партиянын мчс, ошол кезде арабча окуй-жаза билген бирден-бир сабаттуу адам Жамбоев Мусажандын демилгеси менен Талдысууда башталгыч мектеп ачылып, ал киши менин биринчи мугалимим болуп калган. 1926жылы, жаы эле 14 жашка аяк басканымда шаарда окуганды эсеп, айылдаш балдар менен Караколго келип мектепке кирдим. Кийинки 1927-жылдын кзнд энем Умсунай катуу ооруп калды.

Балдарынын э кенжеси, 15-баласы болгондуктан мени згч жакшы крр эле. Келсем "Казыга кол тийгизбегиле, урупсокпогула, таарынтпагыла, окуусун бтсн" деп агаларыма эмнегедир кайра-кайра эскертти. Крс акыркы керезин айтып жаткан экен байкуш энем. Кп узабай эле 54 жашында акка моюн сунду. Атам кенедейимде кз жуумуп аны билбей калыптырмын, энеме т кайгырдым, мрмд андай кйтк баткан эмесмин!

Ежегодник Дипломатической академии МИД КР им. К. Дикамбаева 2013 г. 77

---------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- ---------Энесиз жетим эрке жетим, атасыз жетим арсыз жетим" демекчи, эми чыныгы тоголок жетим болуп калдым.

БИШКЕК

Ошентип жрп, 1928-29-окуу жьшында Караколдогу В.И Ленин атындагы кыргыз-орус мектебинин 4-класын бтрдм.

Агыча болбой Бишкекте курстар ачылып, балдарды кабыл алып жатыптыр деген кашаар таралып, бир нече бала менен Бишкекке келдик. Орус тилин билбегендиктен, т жаш болгондуктан кп кыйынчылыктар менен догурунуп жатып, бештей бала жогорку окуу жайларына даярдоо курсуна ттк. Окуу рабфактын программасы боюнча жргн себепт биз чн т оор болду.

Жатакана, тамак-аш мамлекеттин эсебинен эле. Шаарда ылайыктуу жай болбогондуктан курстагылар кмттн буйругу боюнча шаардын так борборундагы жаы эле курулуп бткн эки кабат кмт йнн (азыркы "Алатоо" кинотеатрынын батышындагы Достук й орношкон эки кабат имарат) подвалында жайгаштырылып, сабак да ошондо ткрлч, жатаканабыз да ошол подвал эле. Ал кездеги э чо, э кооз, зангырап, кз жоосун алган жападан жалгыз сонун й ошол болчу. Анын тндгндг азыркы Дубовый парк чени ээн жатчу, айланасында жепирейген бир кабат йлр тураар эле. Кийин, 1954-60-жылдары анда Илимдер академиясы жайгашкан. Кптн бери аны Достук й, улуттук маданий борборлор ээлейт.

Ошол имаратта Кыргыз АССРинин Эл Комисарлар Совета жана бардык эл комисариаттары турчу. Экинчи кабатындагы чакан залда тркн массалык ишчаралар: чогулуштар, митингдер ж.б.

ткрлчу. Кп учурлары бизди (курсанттарды) да ал жыйындарга чакырып калышчу. Ошол учурларда Кыргыз АССРинин Борбордук Аткаруу Комитетинин Председатели Абдыкадыр Орозбеков, Эл Комисарлар Советинин Председатели Жусуп Абдракманов жана Баялы Исакеев, Эркинбек Эсенаманов, дагы башкалар келип катышчу. СССРдин мамлекеттик заёмун чыгарууга жана ткрг арналган бир митингде Ж.Абдракманов орусча доклад жасап, 78 Раздел II. Жизнь и деятельность Казы Дикамбаева (выдержки и извлечения из СМИ)

-------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------знн сабаттуулугу жана нукура чечендиги менен отургандарды та калтырганы эсимде. Жатаканабыз да, окуганыбыз да ал йдн подвалы болгондуктан эрте менен жана кечкисин республиканын жетекчилери келип-кеткендерин крп калчубуз. Машина жок болгон себепт алар ишке ат минип же трт дглкт жеил арабага (тачанка дечбз) тшп келишээр эле. Имараттын чыгыш жагында ат сарай жайгашып, анда жетекчилер минч жакшы аттар багылчу.

Ошол жаы курулган кмт йнд иштешкен республикабыздын алгачкы жетекчилери кийин, 1937-38-жылдары эч айыпсыз эле атылып кетти. Небир мыкты, з камынан эл камын артык кргн, нагыз патриот, чыгаан азаматтар клгндй жапжаш кездеринде, 30-45 жаш курагында жарык дйн менен кош айтышты.

"лгндрд сыйламайын, тирлр данкталбайт" дейт эмеспи.

Жаш мамлекетибиздин Президента Аскар Акаевдин демилгеси боюнча 1991-жылы 30-августа саясий террордун курмандыктары болгон 138 адамдын, анын ичинде Жусуп Абдракманов, Иманаалы Айдарбеков, Тркул Айтматов, Азиз Алиев, Баялы Исакеев, Абдракман Булатов, Асанбай Жамансариев, Кожокан Шооруков, Эркинбек Эсенаманов, Осмонкул Алиев, Хасан Жээнбаев, Касым Тыныстанов ж.б. сктр Бишкектин тштк жагындагы Чоташтагы Атабейитте кайрадан чо шаан-шкт ыраазычылык менен Жер Эненин койнуна тапшырылды. Алардын кбн мурда билип-крп да калгам. Эгер ошол жапжаш патриоттор аман турганда элибизге канчалык кп эмгек сидиришмек эле!

Маркумдардын жаркын элесине болочок муундар ар дайым ыраазычылык менен таазим этээрине шек жок!

Кндр-тндр окуу менен алектенип жрп, убакыттын кандай ткн билинбей да калыптыр. Кийинки 1930-жылы биздин тобубузду мнтнн мурда бткршт. Бардыгыбыз лкнн ар кайсы шаарларындагы: Ташкендеги, Алматыдагы, Ашхабаддагы окуу жайларына блштрлп, мен Ашхабадга бармак болдум.

1930-жылдын декабрында Кыргызстандан барып Ашхабаддагы Ежегодник Дипломатической академии МИД КР им. К. Дикамбаева 2013 г. 79

---------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- ---------Орто Азия зооветеринариялык институтунда окуп жргн Зинин деген (ал кийин окуусун бтрп келгенде Талас облусунун Киров районунда райком партиянын катчысы болуп иштеген) институттун тапшыруусу менен келип биздин 15 баладан турган тобубузду жана Кыргыз айыл чарба техникумунун 2-курсунда окуп жаткан дагы 10 баланы, алардын ичинде Тглбай Сыдыкбековду (бир жылдан со ал кетип калды, крс анын шыгы башкада экен) Ашхабадга алып барды. Техникумдан баргандар институттун биринчи курсуна кабыл алынып, ал эми биздин тобубузду начар даярдалган делип даярдоо курсуна киргизишти. Биз ага эч капа болбостон, эми жакшылап окуйт экенбиз деп кайра сйндк. 1931жылы июлда даярдоо курсун бтрп, каникулга Талдысууга келсем, уялашым Калык каза болуп, йдглр кайгыда экен. Эс алуунун ордуна кайгынын кучагында калдым.

БАСМАЧЫЛАР МЕНЕН САЛГЫЛАШ

1931-жылы август айында кайра Ашхабадга барып, окуй баштадым. Айдын аяк ченинде бардык коммунисттерди жана комсомолецтерди жалпы шаардык партиялык-комсомолдук активге чакырып калышты. Келсек эл кп экен. Туркменистан КП (б) БКнын катчысы Черавеликов деген доклад жасап: 1929-1930жылдардагы коллективдештирнн учурунда Иран менен Афганис¬тана качып кетишкен бир нече миндей туркмндр ал жактан басмачылардын отряддарын курап, 1931-жылдын жайында Туркменстандын аймагына кирип келишкенин, айрым райондорду, Ашхабад-Красноводск темир жолун бойлото жаткан станцияларды басып ала баштаганын, колхоздор менен совхоздордун жетекчилерин лтрп, аялдарды зордуктап, адамдарды алып кетип жатканын айтты. Басмачылар англиялык кптгн курал-жарак менен куралданып, англиялык офицерлердин башчылыгы астында, жер-жерлердеги кулактардын колдоосу менен Туркменстандын аймагын, Ашхабадды да басып алууга, совет бийлигин жоготууга аракеттенип жатканын жана басмачыларга каршы Туркменстан менен збекстандагы Кызыл Армиянын блктр, Ташкендеги 80 Раздел II. Жизнь и деятельность Казы Дикамбаева (выдержки и извлечения из СМИ)

-------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------офицерлер мектебинин курсанттары салгылашып жатканын билдирди. Басмачылардын негизги кчтрн Кызыл Армиянын аскерлери жок кылганын, бирок аман калгандары калк аз жерлерде, Каракум члнд чачыранды болуп жргнн, алар басып алган райондор менен айыл-кыштактарды бошотуу чн Кызыл Армиянын блктрн жардам крст максатында коммунисттер менен комсомолецтерден, жумушчулар менен кызматчылардан, студеттерден ыктыярдуу коммунисттик отряддар тзлп жатканын, каалагандарды партия ошол отряддарга жазылууга ндрн айтты. Кийинки кн биздин институтта да актив болуп, кббз жазылдык. Бат эле товардык поезд менен Красноводск жакка алып барды. Андан жктрбз менен Борбордук Каракум члндг Чаглы, Даглы, Ата-Кел, Агламыш, Ак-Кл деген ж.б. кудуктарга 200ге жакын адам тг минип, зч бир "тп кавалериясын" тзп, 4-кн ара жеттик. Биз кудуктарды кайтарып калдык, аскерлер качкан басмачыларды кууп кетишти.

Какыраган эрме члд кудуктар кимдин колунда болсо анын кучкубаты ошончолук артыкчылык кылат. Кудуктардын стратегиялык чо мааниси бар. Кудукту ээлеп алсак, суусуз калган кээ бир басмачылардын тобу здр келип колго тшп беришч. Кудуктар бири-биринен 30-40 км алыстыкта бирин-серин болуп кездешет.

Красноводск облусунун "Барса келбес" деген жагында андан да сейрек. Кудуктарды кайтарып отуруп уйку да качкан. Азык-тлк бтп, басмачылар таштап кеткен бири-серин тлрд же аттарды кармап же атып, туркмен балдар анын этин знн ширесине эптеп куурушат да, хурма (же куурма, биздин куурдакка окшош) жасашат, ал кпк сакталат, бир аз эле жесе узакка курсагын ачпайт.

Саксаалдын отуна э таттуу чурек (лепешка) жасашат. Басмачылар менен анда-санда кармаша калып жрп, 6 айдай убакыт тп кетти.

1931-жылдын сонунда басмачылардын кол салуулары басылып калган кезде тынчый тштк. 1932-жылдын январь айынын аяк ченинде 85-дивизиянын командованиеси, анын ичинде биздин Ежегодник Дипломатической академии МИД КР им. К. Дикамбаева 2013 г. 81

---------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- ---------атчан чалгынчылар взводу Ашхабадга келг буйрук алып, студенттер Ашхабаддагы збздн Орто Азия зооветеринариялык институтубузга кайта келдик. Ага чейин сабактар кп тлп, биз абдан артта калыптырбыз. Кыйналдык. Агыча Туркменстан КП(б) Борбордук Комитета басмачылар болгон жерлердеги айыл калкынын арасында саясий-массалык иштерди кчт чн биз¬дин институттан саясий жактан сабаттуу жолдоштордун тобун жер-жерлерге жнткл дептир. Сунуш кылышканда мен макул болдум. Окууну жаы окуу жылынан тарта улантасыар дешти.

Кийинки кн партиянын Борбордук Комитетинин гт-насыят блмнн башчысы кабыл алып, райондордогу МТСтердин саясий блмдрн (политотделдерге) барасыар деп жолдомо берди.

Калктын арасында совет бийлигинин саясатынын тууралы¬п айтып бересиздер, басмачылар менен кулактар тараткан чагымчылыктын бетин ачасыздар; айылдарда кулактар: колхозго кирбегиле, малдарды, й оокатыдарды алат, жалпы й-бл кулайт, бир казандан тамак ичесиздер, бир тшкк жатасыдар, аялыар орток болот, балдарыар кимдики экенин билбей каласыдар деген сымал ушактарды таратууда, - деди. Кыскасы, партиянын саясатын туура тшндрбз керек эле. Бир нече колхоздо болуп, ат менен айылдарды кыдырып, коллективдештирнн артыкчылыгы тууралу кптгн агемелерди ткрдк. Айрымдар колхоз деген эмне экенин билбей, анын келечегин тшнбй эле, кыстоо менен колхозго киришкенин да крдк. Колдон келген аракетибизди аяган жокпуз.

Май айынын аяк ченинде мнтбз бткн со МТСтин политотдели аткарган ишибизге жакшы мнздм берип, ыракматын айтып жнтт. Ашхабадга келип, Туркменстан КП(б) Бор¬бордук Комитетинин гт-насыят блмн отчетубузду берип, тапшырмасын толук аткарганыбыз чн андан алкыш алдык.

Институтка келечек сабактан т артта калыптырбыз. Окууну эми жаы окуу жылынан баштабасадар болбойт деп, отпуска беришти.

Сагынып калыптырмын, Ысыкклг, айлыма келип, ч айдай жргн со, 1932-жылдын 20-августунда кайра Ашхабадга келдим.

82 Раздел II. Жизнь и деятельность Казы Дикамбаева (выдержки и извлечения из СМИ)

-------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------Комсомол комитетине кирсем институттун алдында жаы, келечеги чо пландоо-экономика факультета ачылганы жатат дешти.

Биринчи курсту бт элек болчумун. Жаы факультетке кирсем деле эч нерсе жоготпойт элем. Окуу блмнд агемелешдн ткн со жаы факультетке кабыл алышты.

Бирок бир нече кндн кийин институттун ректору Теонский келип, бул жаы факультет чн адис мугалимдер, окуу китептери жетишпей жатат, ошондуктан силердин топту з каалоолор боюнча же Москвадагы Плеханов атындагы пландоо институтуна же Ташкендеги В.В.Куйбышев атындагы пландоо-экономикалык институтуна которобуз деди.

Баарыбыз Москвага баралык деп чуркурап жибердик эле, ал жактан кабыл алуу жннд али макулдук жок, Ташкен кабыл алууга сз берди деген со, биздин топ бир вагонго тшп алып Ташкенге келдик. Мен Орто Азия пландоо-экономика институтунун нр жайын пландаштыруу факультетине кирдим. Биринчи курста окуу оор болду. 10-классты узул-кесил гана окугандыктан жана орус тилин билбегендиктен кыйналдым. Бирок баш ктрбй, башотум менен киришип, абдан тырыштым. 3- жана 4-курстарда отличник болуп калдым, коомдук иштерге дилгир катышып, факультеттин комсомол уюмунун катчылыгына, институттун комсомол комитетинин бюросунун мчлгн шайландым.

Кзнд "Пахта чн крш, социализм чн крш!" деген ураан астында жыл сайын жер-жерлерге барып, 1-13 айдан пахта теребиз.

Биздин топ алдынды катарга чыгып, мен кн сайын 1,5 - 2 нормадан аткарчу болдум. Мага колхоз сыйлык кылып бир жылы бир бут ун, экинчи жылы 10 кг бал берди. 1932-34-жылдарда ачарчылык каптап, колхоздор али начар кезде, кулактар терс ушак-айындарды таратып, колхоздошууга бут тосуп, колхозго бергенден кр малдарды здр союп жегиле деп, ишти ого бетер татаалдантып жаткан тапта, шаарда ар бир бой жеткен адамга ара гана 600 граммдан нан берип аткан чакта мага берген бир бут ун, 10 кг бал чо, кмк болду.

Ежегодник Дипломатической академии МИД КР им. К. Дикамбаева 2013 г. 83

---------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- ---------жылы биздин институт окуу-тарбиялык иштерди лгл жргзгндг чн кп суммадагы акчалай сыйлык алып, аны экскурсияга баруу учун жумшады. 17 отличник студент, анын ичинде мен да 45 кн бою Советтер Союзунун шаарларын кыдырып, Красноводск, Баку, Тбилиси, Батуми, Севастополь, Симферополь, Ялта, Одесса, Киев, Минск, Ленинград, Москва шаарларында болуп кайттык. Киев, Ленинград жана Москва шаарлары унутулгус элес калтырды.

Ошол эле 1935-жылы Озбекстан КП(б) Борбордук Комитети жана збекстан Эл Комисарлар Совета биздин институттун атын В.В.Куйбышев атындагы збек эл чарба институту деп згртг жана аны Самаркан шаарына которууга чечим чыгарды. Имишимишке Караганда келечекте Самарканды збекстандын борборуна айландыруу, ишти биздин институтту кчрп баруудан баш-тоо тууралуу сз болуп жаткандай нднд.

1937-жылы окуубуз бтйн деп калды. Мурдагыдай дипломдук практикалык ишти тапшыруунун ордуна, лкд биринчи ирет мамлекеттик экзамен болот, аны республикалык кмттк комиссия кабыл алат, ошондуктан жакшылап даярдануу чн окуу мнт дагы 6 айга-узартылат деп кабарлады институттун директору Кавалевский. Кыргызстандан барган биздин топ Бишкекке практикага келдик. Бишкекке, Пржевальскиге, Ошко блштрлдк. Мен Бишкекте республикалык Мампланда, биринчи ирет Кыргыз ССРинин 1937-жылга эл чарбасын нктр планынын жана 1938-42-жылдарга учунчу беш жылдык пландын долбоорун иштеп чыгууга аралашып калдым. Анда иштеп жаткандардын кб Ташкендеги биздин институтту бтп келишкендер экен, алар бизге жардам беришти. Практикада 1936жылдын апрелинен октябрына чейин 6 ай болуп, жакшы мнздм менен кайра Самарканга келдик. Мамлекеттик экзаменге катуу даярдана баштадык.

Ошентип, экзамен да кирип келди. Сынактан т баштадык.

Студенттер комиссияга дурустап кийинип баруу керек дегендиктен бири-бирибиздин киймибизди кезектешип кийип жаттык. Мен 84 Раздел II. Жизнь и деятельность Казы Дикамбаева (выдержки и извлечения из СМИ)

-------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------бирнн кйнгн кийип, галстугун тагынып, башка бирнн шымын кийип бардым, комиссиянын алдында белеттин суроолоруна жакшы эле жооп бергендей болдум. 1937-жылдын апрелинин сонунда Самаркандын борбордук кооз паркында институтту бтр кечеси болуп, чай-чуй уюштурулду. Трагалык кылган директорубуз ктсздн эле "бтрчлрдн атынан сз Дикамбаевге берилет" дегенде а-та кала тштм да, боюмду жыйнап, уялганымды билгизбей, президиумдун жанына барып, инсти¬туттун дирекциясына, бардык окутуучуларга, мамлекеттик коми¬сиянын мчрн бизди жакшылап окутуп чыгарганы чн студенттердин атынан ыракмат айттым, эми мындан аркы ишибизде сиздердин берген билим-илимииздерди толук колдонобуз, силерди уятка калтырбайбыз, кмт менен партияга, элибизге талбай эмгек тйбз деп, сзмд бтрдм. Ушунчалык элдин алдында биринчи ирет чыгып сйлгн ошондогу сзмд, жолдошторум кубаттап кчакташканы кн бгнкдй эсимде!

АЛГАЧКЫ ЭМГЕК ЖОЛУМ

Ошентип, кптн бери кксгн институтту ийгиликт аяктап, диплом алып, мурда Фрунзеде практикадан ткн кыргызстандык 11 бала кайра Фрунзеге туруктуу ишт чн жолдомо алып биротоло келдик. Мен Кыргыз ССРинин Пландоо комитетинде 1937-жылдын 1-майынан тарта Союздук-республикалык жана республикалык нр жай тобунун экономистигине дайындалдым.

Мени республикалык Мамлекеттик пландын председателинин орунбасары, ВКП(б) БКнын алдындагы нр жай академиясын бтрп келген З.М.Боркум кабыл алды. Кийинчерээк аны менен бир нече жыл чогуу иштеп калдым. Пландаштыруу ишин мыкты билчи, уюштуруучулук жндм артык, ишке берилген, зн да, айланасындагыларга да талапты катуу койгон, ошол эле учурда ар бирибизге жылуу, камкор мамиле жасаган чыныгы большевик эле.

Андан кп нерселерди йрнп, кадимкидей таалим алдым. Ал Ежегодник Дипломатической академии МИД КР им. К. Дикамбаева 2013 г. 85

---------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- ---------такай Мамлекеттик пландын председателинин биринчи орунбасары болуп иштеп жрп, 1948-жылы кайтыш болду.

Ишке кириш менен эле 1938-жылдын планынын долбоорун тзг катыша баштадым. Жумушчу кн алты саатка созулчу.

Дйндг э кыска жумуш кн биздин лкд деп мактана турганбыз. Жумушчулар, кызматчылар ишке эрте мененки саат 9да келип, саат 15те йлрн кетишч. Бирок Мамлекеттик пландагылар жумуштун кптгнн дагы 2-3 саат иштг кнп калышкан. Кызматка жаы алынган биз нд жаш адистер убакытка карабай, баш-отубуз менен берилип, чымырканып иштээр элек. Ошол эле учурда коллективибиздеги жана шаардагы коомдуксаясий ишчараларга да дилгир катышчубуз. Кыскасы, колубуз бошочу да эмес.

1937-жылдын сонунда Кыргызстан Комсомолунун Борбордук Комитетте 1937-жылдын ноябрында ткрлч СССР Жогорку Советине шайлоого даярдык кр жагынан Ташкмр райондук комсомол уюмуна жардам бересиер деп ошол жакка жнтп, биз алыскы айыл-кыштактардагы сабатсыз, гезит окуй албаган адамдардын арасында комсомолецтердин, мектеп окуучуларынын кч менен гт иштерин жргздк, ар бир шайлоочуга бюллетен деген эмне, аны кандайча толтуруу керек экенин тшндрдк.

Ошондо мен СССР Жогорку Советинин Союз Советине депутаттыкка кандидат болуп крстлп жаткан Трбай Кулатов менен Ташкмр шаарындагы шахтёр-шайлоочулардын жыйынында алгачкы ирет жолугушуп тааныштым. Ал кезде Трбай Кулатович Кызылкыя кмр кенинин башкаруучусунун орунбасары эле. Жапжаш, сулуусымал, ала чапанчан, тлк тебетейчен, салабаттуу жигит болчу. Кыргызча, бирок кээде збекче сздрд кошуп суйлд. Эл кол чаап жылуу узатышты. Шайлоодо ал киши шайлоочулардын дээрлик 100% добушун алган. Мен бул адам менен ондогон жылдар бою знглш болоорумду ошондо кайдан билиптирмин!

86 Раздел II. Жизнь и деятельность Казы Дикамбаева (выдержки и извлечения из СМИ)

-------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------КААРДУУ ЖЫЛДАР 1937-38-жылдары лкбздн экономикасы менен маданияты, элдин турмушу бир аз оолоюн деп келатканда коомубуздагы саясий кырдаал уламдан улам татаалданып, оордоп баратканы сезилди. Республиканын Мамлекеттик планында иштеген кызматкерлер бткл лкбзд, анын ичинде биздин Кыргызстанды да кайгылуу окуя каптай баштаганын алгачкылардан болуп байкашты. Агыча болбой "жети баштуу желмогуз" кирип да келди. Эки жылдын ичинде Мамлекеттик пландын бир нече председатели алмашылды: мен келээрден бир аз эле мурда Мамлекеттик пландын председатели Л. А.Авербург иштен четтетилип, камакка алынды; аны ВКП (б) Москва обкомунун айыл чарба блмнн башчысы болуп туруп бизге жиберилген Т.Р.Ворошилов алмаштырды. Республиканын Мамлекеттик планынын кээ бир блм башчылары М.П.Кайдан, А.И.Воробьев, Л.А.Самарин, кызматкерлери Т.Абдракманов (Жусуп Абдракмановдун бир тууганы), НД.Глоба ж.б. камалды. Бирок иш токтолбой жрп жатты. Мамлекеттик пландын жетекчилери Эл Комисарлар Советинин Председатели Баялы Исакеевге, анын орунбасары Л.Д.Щербаковго 1938-жылдын планы кандай иштелип жатканын билдирип турду.

Кыргыз ССР Борбордук Аткаруу Комитетинин Председатели А.Орозбеков, андан мурдараак Кыргызстан КП (б) БКнын бирин¬чи катчысы М.Л.Белоцкий, кийинчерээк Кыргызстан КП (б) БКнын катчылары Х.Жээнбаев жана К.Клбаев камалганын уктук.

Округдук, райондук партиялык-советтик, чарбалык кызматкерлер да тузакка алынды. Бийликке жаы келишкен Кыргызстан КП (б) БКнын биринчи катчысы М.К.Амосов, Кыргыз ССР Эл Комисарлар Советинин Председатели М.Салихов 6-7 ай иштегенден кийин алар да камалды. Мамлекеттик пландын кызматкерлери эрте менен кызматка келишкенде эле "дагы кимдерди алып кетиптир?" деген суроолорду бири-бирине шыбырашып, бардыгынын сабыры сз, бардыгы кабатыр бири-бирине ишенбеечлк км срп, бириЕжегодник Дипломатической академии МИД КР им. К. Дикамбаева 2013 г. 87

---------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- ---------бири менен ачык сйлш жоголуп, бири-биринен кооптонуучулук кчп, абал т курчуп кетти.

Жаы эле окууну бтп келген, советтик патриотизм духунда тарбияланган биз чн мындай абал эки эсе оор болду. Гезиттерде партиялык-мамлекеттик аппаратты башкарууга эл душмандары кирип алып, зыянкечтик менен блндрп жатат деген кабарлар тараганда кедей-дыйкандардын й-блснд туулуп скн большевиктер кантип ушундай зыяндуу аракеттерге барды? де¬ген шектенлр туулду... Буга деле карабай иш жр берди.

1938-жылдын планынын долбоору з убагында тзлп, Кыргыз ССР Эл Комисарлар Совети жана Кыргызстан КП (б) БК тарабынан жактырылган сон, бекит чн з убагында СССР Мамлекеттик планына берилди. Долбоорду жактатуу чн Москвага барган Мамлекеттик пландын председатели Т.Р.Ворошилов (жогоруда айтканбыз) ошол эле Москвада камакка алынып, ишке кайра келбей калды.

1956-жылы болуп ткн, мен зм да делегат болуп катышкан КПССтин XX съезди жеке адамга сыйынуучулукту жана анын кесепеттерин жоюу жннд маселе карап, анын натыйжасында лк боюнча репрессияга дуушар болгон бардык адамдар, анын ичинде жогоруда аталган республикабыздын крнкт жетекчилери да биротоло акталды (келгенден кийин) жана адилеттик жеип чыкты.

1938-жылдын июнь айынан тарта ВКП (б) БК атайын жиберген В.В.Гопко республикалык Мамлекеттик пландын председатели болуп иштей баштады. Анын жетекчилиги астында 1938-1942жылдарда Кыргыз ССРинин эл чарбасын нктрнн чнч беш жылдык планынын долбоорун, аны менен катар 1939-жылдын планынын долбоорун иштеп чыгууга кириштик. Бул ишке бардык эл комисариаттарынын, ведомстволордун жана жергиликт советтердин аткаруу комитеттеринин кызматкерлери да катыштырылды.

Мамлекеттик пландын кызматкерлери чн э башкы маселе комплекст, з ара байланыштуу, балансташтырылган, реалдуу 88 Раздел II. Жизнь и деятельность Казы Дикамбаева (выдержки и извлечения из СМИ)

-------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------пландын долбоорун иштеп чыгуу. План эл чарбасынын бардык тармактарындагы эмгекчилерди мобилизациялай турган тыкыр жана ошол эле учурда аткарыла турган болуу керек. План згрлбс догма эмес, ал алдыга коюлган максаттарды аткарууну кездеген массанын чыгармачылык аракети болуп саналат.

1938-жылдын сентябрында республиканын эл чарбасын нктрнн чнч беш жылдык планынын долбоору иштелип бтп, жактырылган. Ошол кездери жетекчиликке жаы адамдар келишти: Кыргызстан КП (б) БКнын биринчи катчысы А.В.Багов, экинчи катчысы К.Жаналиев, Эл Комисарлар Советинин Председатели Т.Кулатов, Эл Комисарлар Советинин Председателинин биринчи орунбасары И.П.Ребров болуп иштей баштаган.

чнч беш жылдык пландын долбоорун иштеп чыгууну ийгиликт аяктагандык, бул ишти аткарууга дилгир катышкандык чн" биз, жаш адистер Мамлекеттик пландын жетекчисинен алкыш алдык. “Впрок” долбоорду Москвадан жактап кел керек эле. 1938-жылы Мамлекеттик пландын жетекчилери менен кошо биринчи ирет мени да Москвага жнтшт. Мен союздукреспубликалык министрликтердин жана жергиликт нр жай министрлигинин пландарын далилдеп кабылдатышым керек эле.

Союздук Мамлекеттик пландын кызматкерлери жылуу тосуп алышты, жакшы мамиле жасашты. Биздин пландарды кунт коюп карап, кп маселелер боюнча тшнк берн жана далилдерди талап кылышты, талаштар да болбой койгон жок, кайсы бир цифраларды ондоого туура келди. Союздук Мамлекеттик пландын т тажрыйбалуу кызматкерлери менен баарлашуу, цифраларды талкуулоо, далилд аракеттери мен чн т пайдалуу болду.

Крс биз, жаш адистер теориялык жактан дурус даярдалганыбыз менен, иш жзн келгенде али кп нерселерди биле элек экенбиз.

1939-жылдын планынын жана беш жылдык пландын долбоорлорун борбордук Мамлекеттик пландын блмдрнд ынандырып далилдг, макулдашууга дилгир катышканым зм чн чо абак Ежегодник Дипломатической академии МИД КР им. К. Дикамбаева 2013 г. 89

---------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- ---------болду, кийинки жаштардагы ишимде керекке жарады. Ошентип, пландарыбызды макулдашып, жактап келдик.

Биринчи жана экинчи беш жылдыктардын ичинде, ошондой эле чнч беш жылдыктын ч жылында бткл СССР боюнча да жана республикабызда да кп о жылыштар болду. Кыргызстан знн экономикалык жана социалдык нгш жагынан таанылгыс болуп згрд, алга карай чо кадам шилтеди.

Ал жннд айта кетелик. ВКП (б)нын XV съездинин корстмлрнн негизинде тзлгн жана Советтердин V съездинде бекитилген 1928-1932-жылдардагы биринчи беш жылдык план социалисттик экономиканын пайдувалын куруунун беш жылдыгы деп аталган. План артта калган улуттук чет жактардын жана артта калган аймактардын экономикасы менен маданиятын ктр, алардын артта калуусун бара-бара жоюу, алардын нгшн тздт маселелерине згч кл блгн. Биринчи беш жылдык план бткл лкдгдй эле Кыргызстанда да мнтнн мурда - трт жыл ч айда аткарылды.

ВКП (б)нын 1932-жылкы он жетинчи конференциясы жана ВКП (б)нын 1934-жылкы XVII съезди лкнн эл чарбасын нктрнн 1933-1937-жж. экинчи беш жылдык планын карап чыгып, негизги саясий милдет - капиталисттик элементтерди жана адам адамды эксплуатациялашын, экономикадагы жана адамдардын а сезиминдеги эски калдыктарды жоюу, ал эми экономикалык жактан - бткл эл чарбасын реконструкциялоону аяктоо, эл чарбасынын бардык тармактары чн э жаы техникалык база тз маселелерин алдыга койду. Кыргызстанда болсо падышалыкколониялык эздн мураска калган экономикалык жана маданий артта калуучулукту тезинен жою милдети коюлду. Экинчи беш жылдык план лк боюнча жана Кыргызстанда да ийгиликт аткарылды. Натыйжада республикада нр жай продукциясын чыгаруунун клм 1937-жылы 1932-жылга Караганда 2,2 эсе ст.

Айыл чарбасын социалисттик реконструкциялоонун ийгиликтери кчмн калкыбызды отурукташтыруу маселесин да чечти, коллективдештир негизинен дурус аяктап, айдоо аянттары, 90 Раздел II. Жизнь и деятельность Казы Дикамбаева (выдержки и извлечения из СМИ)

-------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------тшмдлк ст, малдын башы кбйд. Элдин маданияты да жогорулады. Жалпыга милдетт башталгыч билим алуу, калктын сабатсыздыгын жоюу, ошондой эле орто жана жогорку окуу жайларынын тармагын арттыруу иштери мурдагы кчмндр чн билим-илимге карай кеири жол ачты.

Социалисттик индустриялаштыруунун жана айыл чарбасын коллективдештирнн ийгиликт ишке ашышы СССРде жашаган бардык элдердин экономикасын жана маданиятын андан ары нктр чн кеири блг тзд. Бул абал 1936-жьшы 5декабрдагы Советтердин чукул чакырышкан VIII съездинде кабыл алынган СССРдин жаы Конституциясында айкын чагылдырылды.

Анын натыйжасында Кыргыз АССРи Кыргыз ССРи болуп тзлп, ошол кездеги он биринчи союздук республикага айланды.

Биринчи жана экинчи беш жылдыктарда жетишилген ийгиликтерден улам ВКП (б)нын 1939-жылкы XVIII съезди чнч беш жылдыкта Советтер Союзу тапсыз социалисттик коомду курууну аяктоо жана социализмден бара-бара коммунизмге т мезгилине кирди деп жар салды. нг темптерин окурман таасын элестетсин чн 1939-жылдын 17-январында Кыргызстан КП (б) БК жана Кыргыз ССР Эл Комисарлар Совета бекиткен нр жайынын д продукциясын ндр жана капиталдык курулуш боюнча крсткчтрд келтирг болот.

СОГУШ АЛДЫНДА

III беш жылдык пландын крсткчтр тынчтык кезде республикабыздын чарбасын нктрнн кандай тез темптери белгиленгенин айкын элестетет. 1938-40-жылдары тст металлургия жана энергетика продукция чыгарууну 2 эседен ашык, ал эми нефть нр жайы ошол эле эки жылдын ичинде 13 эсе арттырды. Кмр ндр, металлургия, жеил, тамак-аш тармактары да продукцияларын алда канча кбйт. 1938-жылдын 1-январынан 1941-жылдын 1-майына чейин нг жайына чыгымдалган капиталдык салымдар II беш жылдыктагыга Ежегодник Дипломатической академии МИД КР им. К. Дикамбаева 2013 г. 91

---------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- ---------Караганда дээрлик 2 эсе ст. 1939-жылы 539 километрге созулган Фрунзе-Рыбачье-Торугарт (Кытайдын чегине чейин) автожолу, ал эми 1942-жылы Кант-Быстровка темир жол тармагы курулду.

Экинчи беш жылдыкта, б.а. 1934-35-жылдары Чй суусунда Чмш плотинасы, Атбашы каналын курулду, Карадарыя, Куршаб, Кгарт, Алабука дарыялар системасындагы каналдар ондолду жана калыбына келтирилди. Натыйжада 1940-жылы эле республикабыздагы сугат жерлердин аянты 723 ми гектарга, ал эми жалпы айдоо аянты 1055 ми гектарга жетти.

1940-жылы СССР Эл Комисарлар Совет жана ВКП (б) БК токтом кабыл алып, анда "Сугат айдоо аянттарын 80 ми гектарга, анын ичинде Кыргыз ССРинде 70 ми, Казак ССРинде 10 ми гектарга кбйтг ммкндк бере турган Ортотокой суу сактагычын жана Чо Чуй каналын куруу жнндг Кыргыз ССР, Эл Комисарлар Совета менен Кыргызстан КП (б) БКнын сунушу жактырылсын" деп айтышкан, ал чн кп каражат жана материалдык ресурстар блнгн. 1941-жылы Чй рннд Чо Чй каналынын батыш блг жана тштктг Отузадыр каналы курула баштады. Чо Чй каналынын 174 км батыш блгн курууга 35 миден ашык, Отузадыр каналын курууга 20 миге жакын адам катышты. Бардык жумуштар кол менен бткрлд.

Техни¬ка жок эле. Бирок эл жан аябай, ынтызаарлык менен иштеди.

1939-жылы 13-февралда партиянын мчлгн мени кандидат кылышып кабыл алышты. Ал эми апрелде мени Кыргыз ССРинин Мамлекеттик планынын председателинин орун басарлыгына бекитишти. Чынымды айтайын, т кооптондум. Институтту бткнм эки эле жыл болсо, кантип иштей алам дегенде

Борбордук Комитет¬тин бюроосун башкарып отурган Вагов:

"бардыгы ззг жараша болот, билимииз бар, ушул отурган бардыгыбыз эле иш стнд кнккнбз, йрнгнбз, машыгып кетесиз, ишке тезинен киришииз" деп маселени кабыргасынан койду. Иштеп калдым.

1939-жылы 21-ноябрда Фрунзе, Ош, Жалалабат, Ысыккл жана Талас облустарын тз жннд СССР Жогорку Советинин 92 Раздел II. Жизнь и деятельность Казы Дикамбаева (выдержки и извлечения из СМИ)

-------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------Президиумунун Указы чыгып, кийинки эле кн мени Чй облустук аткаруу комитетинин председателинин орун басарлыгына жана Чуй облусунун Обл.планынын председателдигине бекитишти. Кыска убакыттын ичинде 1939-жылга Чй облусунун (Чй жана Талас рндр кирч) эл чарбасын нктр планынын долбоорун иштеп чыгып, 1940-жылдын планынын долбоорун тзг кириштик. Бир аздан со Фрунзе Обл.советинин депутаттыгына шайландым. Кийинки 1940-жылы май айында партиянын мчлгн кабыл алындым. Айтор турмушумда кп згрлр келип чыкты. Жоопкерчиликти сезип, мурдагыдан да чымырканып иштей баштадым.

1940-жылы батыш жакта кара туман каптап, согуш алоолонуп жаткан. Фашисттик Германия эч жолтоосуз эле улам бир лкн басып ала берди. Дйн жзнд кооптонуулар кчп, адамдар тынчсыздана баштады. Совет эли 1937-1938-жылдардагы массалык репрессиянын кесепеттерин унутта калтырып, эки эселенип кч менен эмгектене берди. Турмуш бир топ жакшырып, элдин курсагы тоюп, дкндрд, базарларда товар, азык-тлк жетишт болуп калды.

Фрунзе шаарынын базарларында 1 кг эт 3 сом турса, кызылча эккен колхоздордун колхозчулары кантты мшктп, килограммын 50 тыйындан, ал эми мамлекеттик дкндрд 70 тыйындан сатып жатышты. Базарларда жашылча, жемиш, коондарбыз жайнап турду. Колхоз-совхоздордо, ишканаларда улам бири демилге ктрп, эмгек жеиштери р тарта улана берди. Донбасста забойщик Алексей Стаханов (1905-1977) 1935-жылы кмр казууда рекорддук жеишке жетишип, бир сменада (5 саат 45 мнтт) 102 т. кмр казып, 14 норма аткарды. Анын ысмы менен бткл лк боюнча "Стахановчулар кыймылы" кулач жайды, аны жолдоп жумушчулар менен колхозчулар бир нечеден норма аткарып, туш тарапта эмгек кайнады. Ошол эле Донбасста СССРде аялдардын э биринчи атайын трактордук бригадасын уюштурган Ангелина Прасковья Никитичнанын (1913-1959) демилгеси лкд бткл аялдар менен кыздарды кызуу эмгекке шыктандырды.

Ежегодник Дипломатической академии МИД КР им. К. Дикамбаева 2013 г. 93

---------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- ---------Республикабыздын Чй облусундагы кызылчачылардын арасында да мелдеш кчп, атактуу кызылчачы Зууракан Кайназарованын (1902-1982) звеносу гектарынан 900-1000 центнерден тшм алып, рекорддук керсткчк жетишти. Кызылчанын канттуулугу 18ке жетти. Бул болсо ар бир гектар аянттан 45-50 центнерден таза кант алуу дегендикке жатат. Демек, бул СССРде гана эмес, бткл дйндг э чо рекорд болгон. Ошентип, эмгек ыргагына жык толгон ошол 1940-жыл лк боюнча да, республика боюнча да эмгектик жеиштердин жьшы болду.

1940-жылдын ноябрынын башында Кыргызстан КП (б) БКнын катчысы И.А.Соболев чакырып алып, облустун ал жайын сураган со, капысынан эле "Сизди Кыргыз ССР Эл Комисарлар Советинин Председателинин орунбасарлыгына ктрл деп жатабыз", жакында Москвага ВКП (б) БКга агемелешг барасыз, даяр болууз деп калды. Агыча болбой Москванын знн да чакырык алып, андагы "сынактан" тп келдим. 1940-жылдын 7-декабрында Кыргыз ССР Жогорку Советинин Президиумунун Указы менен Эл Комисарлар Советинин Предедателинин орунбасарлыгына дайындалдым. Албетте, бул тшм да кирбеген окуя эле. Эл Комисарлар Советинин Председатели Т.Кулатов кабыл алып, мени жаы ишим менен куттуктады да, тезинен ишке киришииз деди. 8декабрдан тарта милдетимди аткара баштадым. Андан бир ай т электе Кыргызстан КП (б) БКнын биринчи катчысы А.В.Вагов чакырып калды. Жылуу кабыл алып, абалды сураган со, союздук республикаларда жаы Мамлекеттик контроль эл комисариаттары тзлп жатат, бизде да уюштурулат, бул ишке Сиздин кандидатураызды ылайык крдк. Албетте, иш оор, т жооптуу.

Комисариат бардык эл комисариаттарынын, бткл уюмдар менен мекемелердин ишин контролдойт, бардыгынан мыйзамдарды так аткарууну, тартипти сактоону талап кылат. Тезинен Москвага, ВКП (б) БКга, СССР Мамлекеттик Контроль Эл Комисариатына жннуз, агемелешдн тп келииз, эч чоочулабаыз, ззд токтоо, салабаттуу кармаыз деп улуулук акылын айткан болду.

Бирок, ичимде эмки аткарар милдетим мен чн белгисиз да, т 94 Раздел II. Жизнь и деятельность Казы Дикамбаева (выдержки и извлечения из СМИ)

-------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------жооптуу да экенин сездим. Москвага барып, ВКП (б) БКда, Мамлекеттик Контроль Эл Комисариатында агемелешдн ткн со, бардык союздук республикалардан келишкен мамлекеттик контроль эл комисарлары чн атайын тааныштыруу жыйынын ткршт, болгон акыл-насааттарын айтышты. 1940-жылдын 6сентябрындагы "СССР Мамлекеттик Контроль Эл Комисариатын тз жнндг" СССР Жогорку Советинин Президиумунун Указын жакшылап окугула, анда СССР Мамлекеттик Контроль Эл Комисариатынын жана союздук республикалардын мамлекеттик контроль эл комиссариаттарынын милдеттери айтылган, билип алгыла, силерге чо ишеним арта деп талапты катуу коюшту.

Силерге: Эл Комиссарлар Советине караштуу бардык эл комиссариаттары жана жергиликт органдар чн, ошондой эле бткл мамлекеттик, кооперативдик жана коомдук ишканалар, мекемелер менен уюмдар чн алар аткарууга милдетт крстмлрд берг, Мамлекеттик контролдун милдетине кирген маселелер боюнча алардан тийишт отчетторду, маалыматтарды, тшндрмлрд жана башка материалдарды талап кылып алууга укук берилет, кемчиликтерди да крстг, жоюуга, керек болсо чара крг милдетт дешти.

Андан мурда ВЦСПСтин тнч боюнча СССР Жогорку Советинин Президиумунун Указы менен "Сегиз саатык жумуш кнн, жети кндк иш жумалыгына т жана жумушчулар менен кызматчылардын ишканалардан, мекемелер каалаганындай кете берлрн тыюу салуу белгиленген эле. Жуманын жетинчи кн эс алуу деп жарыяланган. Кыскасы тар чындоо, продукциянын сапатын жакшыртуу, жоопкерчиликти кчт, бардык нерселерди нмд маселеси курч коюлду. Бткл ушул маселелер боюнча кулагыбызга куюшту. Жыйындын соунда СССР Мамлекеттик контроль эл комисары Л.Ч.Мехлис бир-бирден кабыл алып, калган каткан акыл-насаат айтып, ийгилик каалады. Фрунзеге келсем, 1941-жылдын 21-январында Кыргыз ССР Жогорку Советинин Президиумунун "Кыргыз ССР мамлекеттик контроль эл Ежегодник Дипломатической академии МИД КР им. К. Дикамбаева 2013 г. 95

---------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- ---------комиссариатын тз жана К.Дикамбаевди Кыргыз ССР мамлекеттик контроль эл комиссардыгына дайындоо жннд указы чыгып калыптыр.



Pages:     | 1 | 2 || 4 |

Похожие работы:

«СОДЕРЖАНИЕ Общая характеристика ФГУП «Атомфлот» Экологическая политика ФГУП «Атомфлот» Основная деятельность ФГУП «Атомфлот» Основные документы, регулирующие природоохранную деятельность предприятия Система экологического менеджмента Производственный экологический контроль Лаборатория дозиметрии внешней среды 6.1 12 Лаборатория химического водного контроля 6.2 13 Экологическая группа 6.3 13 Воздействие на окружающую среду Водопотребление и сброс загрязняющих веществ в открытую 7.1 13...»

«Лекции по курсу «Бухгалтерский учет» Тема 1. Бухгалтерский учет как информационная система Бухгалтерский учет – это упорядоченная система сбора, регистрации и обобщения в денежном выражении информации об имуществе предприятия, его обязательствах и их движении путем сплошного непрерывного и документального учета всех хозяйственных операций. Организация бухгалтерского учета КР предусматривает 4 уровневую систему документов, регулирующих и регламентирующих учет: 1 уровень – закон КР «О...»

«Протокол № 1 очередного заседания комиссии по делам несовершеннолетних и защите их прав при Правительстве Ставропольского края Дата проведения: 06 февраля2015 г., 11.00 Место проведения: г. Ставрополь, пл. Ленина, д. 1; зал заседаний № 5 здания Правительства Ставропольского края Председательствовал: Кувалдина Ирина Владимировна – заместитель председателя Правительства Ставропольского края, председатель комиссии; Ответственный Береговая Елена Николаевна – консультант секретарь: министерства...»

«КОМИТЕТ ГРАЖДАНСКИХ ИНИЦИАТИВ Аналитический доклад № 2 по долгосрочному наблюдению выборов 13.09.201 ОСОБЕННОСТИ ПРЕДВАРИТЕЛЬНОГО ОТБОРА КАНДИДАТОВ И ПРЕДВАРИТЕЛЬНАЯ АГИТАЦИЯ В ХОДЕ КАМПАНИИ ПО ВЫБОРАМ 13 СЕНТЯБРЯ ГОДА В рамках проекта мониторинга избирательной кампании по региональным и местным выборам, назначенным на 13 сентября 2015 года, экспертами Комитета гражданских инициатив (КГИ) подготовлен аналитический обзор основных тенденций данной избирательной кампании, связанных с особенностями...»

«1'2013 БУХГА Л ТЕРСКИЙ УЧЕТ И НАЛОГИ В ГОСУДАРСТВЕННЫХ И МУНИЦИПАЛЬНЫХ УЧРЕЖ ДЕНИЯХ: автономных, бюджетных, казенных 16+ № январь-февраль 2013 СОДЕРЖАНИЕ БУХГАЛТЕРСКИЙ УЧЕТ.................................... 5 Изменения правил бухгалтерского (бюджетного) учета ОТЧЕТНОСТЬ............................................ 22 Особенности формирования показателей годовой бухгалтерской (бюджетной) отчетности НАЛОГИ........»

«КАРИМ ВОСТОК – КОНСОРЦИУМ ПРИКЛАДНЫХ ИССЛЕДОВАНИЙ ПО МЕЖДУНАРОДНОЙ МИГРАЦИИ Финансируется совместно с Европейским Союзом Реплика на научно-исследовательский отчет «Влияние трудовой миграции на Беларусь: демографическая перспектива» Елисеев Андрей Аналитические и Обобщающие Записки 2012/1 © 2012. Все права защищены. Ни одна из частей данного документа не может быть распространена, цитирована или воспроизведена в какой либо форме без разрешения проекта Карим Восток. КАРИМ-Восток Создание...»

«ИТОГОВЫЙ ДОКЛАД О РЕЗУЛЬТАТАХ ЭКСПЕРТНОЙ РАБОТЫ ПО АКТУАЛЬНЫМ ПРОБЛЕМАМ СОЦИАЛЬНО-ЭКОНОМИЧЕСКОЙ СТРАТЕГИИ РОССИИ НА ПЕРИОД ДО 2020 Г Стратегия-2020: Новая модель роста – новая социальная политика Предисловие. Новая модель роста — новая социальная политика Раздел I. Новая модель роста Глава 1. Новая модель экономического роста. Обеспечение макроэкономической и социальной стабильности Глава 2. Стратегии улучшения делового климата и повышения инвестиционной привлекательности в целях перехода к...»

«рязан Опыт региональных партийных школ федерального партийного проекта «Гражданский университет» Москва 2014 «Рязанская партийная школа» (Рязанское региональное отделение Партии) Основой партийно-политической учебы Рязанского регионального отделения с 2014 учебного года стала Региональная партийная школа, работающая на базе Рязанского государственного университета имени С.А.Есенина. Финансирование осуществляется за счет Рязанского регионального фонда поддержки Партии «ЕДИНАЯ РОССИЯ». Отбор...»

«Энергетический бюллетень Тема выпуска: Климатическая политика в России и мире Ежемесячное издание Выпуск № 13, май 201 ЭНЕРГЕТИЧЕСКИЙ БЮЛЛЕТЕНЬ Выпуск № 13, май 2014 Содержание выпуска Вступительный комментарий Ключевая статистика 4 По теме выпуска Климатическая политика России: план действий Контуры новой климатической политики ЕС 1 Обсуждение Стимулирование добычи «трудной» нефти 20 Рынок СПГ: почему он не растет? 25 Обзор новостей 2 Выпуск подготовлен авторским коллективом под руководством...»

«THE CASPIAN REGION: Politics, Economics, Culture Policy and Society ПОЛИТИЧЕСКАЯ ИНСТИТУЦИОНАЛИЗАЦИЯ СОЦИАЛЬНЫХ СЕТЕЙ В РОССИЙСКИХ РЕГИОНАХ (НА ПРИМЕРЕ НКО) Мирошниченко Инна Валерьевна, кандидат политических наук, доцент Кубанский государственный университет 350040, Российская Федерация, г. Краснодар, ул. Ставропольская, 149 E-mail: mirinna78@mail.ru Гнедаш Анна Александровна, кандидат политических наук, доцент Кубанский государственный университет 350040, Российская Федерация, г. Краснодар,...»

«ФЕДЕРАЛЬНОЕ ГОСУДАРСТВЕННОЕ УНИТАРНОЕ ПРЕДПРИЯТИЕ «НАУЧНО-ИССЛЕДОВАТЕЛЬСКИЙ ИНСТИТУТ НАУЧНО-ПРОИЗВОДСТВЕННОЕ ОБЪЕДИНЕНИЕ «ЛУЧ» (ФГУП «НИИ НПО «ЛУЧ») ОТЧЕТ ПО ЭКОЛОГИЧЕСКОЙ БЕЗОПАСНОСТИ за 2012 год СОДЕРЖАНИЕ Общая характеристика ФГУП «НИИ НПО «ЛУЧ».. Экологическая политика ФГУП «НИИ НПО «ЛУЧ».. Основная деятельность ФГУП «НИИ НПО «ЛУЧ».. Основные документы, регламентирующие природоохранную деятельность ФГУП «НИИ НПО «ЛУЧ».. Системы экологического менеджмента и менеджмента качества....»

«ДЕТИ В ТРУДНОЙ ЖИЗНЕННОЙ СИТУАЦИИ: НА ПУТИ ПЕРЕМЕН Москва, 2014 г. Сокращение социального неблагополучия детей является приоритетом деятельности Фонда поддержки детей, находящихся в трудной жизненной ситуации. Фонд работает для того, чтобы таких детей стало как можно меньше, развивая и поддерживая в субъектах Российской Федерации практики социальной работы, способствующие достижению целей государственной политики в интересах детей. В последнее десятилетие в России идет интенсивный процесс...»

«Доклад Новосибирской области «О результатах реализации Национальной образовательной инициативы «Наша новая школа» за 2012 год Часть I. Переход на новые образовательные стандарты 1. Информация о выполнении плана первоочередных действий по реализации национальной образовательной инициативы «Наша новая школа» в2012 году. В качестве одной из приоритетных задач министерства образования, науки и инновационной политики Новосибирской области с 2011 года является обеспечение координации деятельности...»

«Из решения Коллегии Счетной палаты Российской Федерации от 13 марта 2015 года № 8К (1019) «О результатах экспертно-аналитического мероприятия «Анализ исполнения поручений Президента Российской Федерации и реализации законодательства Российской Федерации по вопросам совершенствования государственной политики в сфере защиты детей-сирот и детей, оставшихся без попечения родителей»: Утвердить отчет о результатах экспертно-аналитического мероприятия. Направить информационное письмо с приложением...»

«План действий бюджетного сообщества PEMPAL на 2016 финансовый год В Плане действий БС на 2016 финансовый год описываются направления деятельности, которые сообщество планирует осуществить в период с начала июля 2015 г. по конец июня 2016 г. Эти направления деятельности увязаны со стратегией PEMPAL на 2012-2017 гг. Инициативы по совершенствованию деятельности PEMPAL также будут учитываться, исходя из результатов среднесрочной оценки хода реализации стратегии PEMPAL на 2012-2017 гг. Результаты...»

«Министерство образования и молодежной политики Чувашской Республики АНАЛИЗ РЕЗУЛЬТАТОВ ЕДИНОГО ГОСУДАРСТВЕННОГО ЭКЗАМЕНА И ОСНОВНОГО ГОСУДАРСТВЕННОГО ЭКЗАМЕНА ПО МАТЕМАТИКЕ И ФИЗИКЕ В ЧУВАШСКОЙ РЕСПУБЛИКЕ В 2015 ГОДУ: дидактический и статистический аспекты Чебоксары – 2015 Министерство образования и молодежной политики Чувашской Республики АНАЛИЗ РЕЗУЛЬТАТОВ ЕДИНОГО ГОСУДАРСТВЕННОГО ЭКЗАМЕНА И ОСНОВНОГО ГОСУДАРСТВЕННОГО ЭКЗАМЕНА ПО МАТЕМАТИКЕ И ФИЗИКЕ В ЧУВАШСКОЙ РЕСПУБЛИКЕ В 2015 ГОДУ:...»

«Управление по конкурентной политике Разъяснения по вопросам внедрения Стандарта развития конкуренции в субъектах Российской Федерации Информационная записка июль 2014 ИНФОРМАЦИОННАЯ ЗАПИСКА Разъяснения по вопросам внедрения Стандарта развития конкуренции в субъектах Российской Федерации Согласно поручению Первого заместителя Председателя Правительства Российской Федерации И.И. Шувалова от апреля 2014 г. № ИШ-П13-2189 пилотными регионами внедрения Стандарта развития конкуренции в субъектах...»

«Содержание: ДАЙДЖЕСТ ПРЕССЫ №15 1. СМИ о Бауманском университете. ИЗДАТЕЛЬ 2. Пресса о высшем образовании в УПРАВЛЕНИЕ ПО СВЯЗЯМ России. С ОБЩЕСТВЕННОСТЬЮ 2.1. Власть и образование.стр.18 МГТУ ИМЕНИ Н.Э. БАУМАНА 2.2. Модернизация высшего образования РУКОВОДИТЕЛЬ ПРОЕКТА АНДРЕЙ ВОЛОХОВ 2.3. Национальный проект «Образование».стр.38 ГЛАВНЫЙ РЕДАКТОР 2.4. Наука и инновации СВЕТЛАНА ВОЛКОВА 2.5. Бизнес и образование.стр.49 2.6. Молодежная политика, РЕДАКЦИОННЫЙ СОВЕТ ИГОРЬ БУЛАНОВ воспитание. ОЛЕГ...»

«ПРОБЛЕМЫ НАЦИОНАЛЬНОЙ СТРАТЕГИИ № 1 (28) 2015 УДК 327.82(510) ББК 66.4(5Кит) Комиссина Ирина Николаевна*, старший научный сотрудник Центра Азии и Ближнего Востока РИСИ. Арктический вектор внешней политики Китая Многие учёные связывают будущее планеты с Арктическим регионом в первую очередь из-за огромных запасов полезных ископаемых. По оценкам Геологической службы США, потенциальные неразведанные запасы нефти, природного газа и сжиженного углеводородного газа там составляют, соответственно, 13,...»

«Дайджест космических новостей №180 Московский космический Институт космической клуб политики (21.03.2011-31.03.2011) 31.03.2011 Ответственность за эффект Пионера возложили на геометрию аппаратов 2 Космический грузовик HTV-3 успешно пережил землетрясение в Японии 2 Глонасс-М в 2009 г дал сбой из-за радиоэлемента, заявил глава ИСС 3 30.03.2011 Планы по использованию космодрома «Восточный» 3 На строительство космодрома в 2011 году будет выделено 3,6 млрд рублей 4 Российские космонавты готовы...»








 
2016 www.nauka.x-pdf.ru - «Бесплатная электронная библиотека - Книги, издания, публикации»

Материалы этого сайта размещены для ознакомления, все права принадлежат их авторам.
Если Вы не согласны с тем, что Ваш материал размещён на этом сайте, пожалуйста, напишите нам, мы в течении 1-2 рабочих дней удалим его.