WWW.NAUKA.X-PDF.RU
- , ,
 


 >>  - , , .
Pages:   || 2 | 3 | 4 |

: 060402 : : , , ...

-- [ 1 ] --

: 060402

: :

, ,

.. ..

: ,

..

- 2015

3 I . 9

1.1. v onun mhiyyti 9

1.2. Auditin mqsdi liyy hesbt informsiysnn istifadilri n zruriliyi

1.3. uditin nvlri 16 II . R 23

2.1. 23

2.2. 36 II . R - 51

3.1. 51

3.2. - 67

3.3. 90 . , , . , , , .

. - , , .

, , , , , - , , , , , - .

: - . 90- , , , - , , .

, ( ), , .

, , () , , . , , , , .

, , , ( ) . () : , , , . , . .

, , . , - , , - . , : - , ; ; ; ; .

, , , . , - , .

. , - . , () ( ) - . , , , ( ) , , - . . , .

. .., .., .., .., .., .., .., .., .., .., .., .. . ., .., .., .., .., .. . , .

. .

:

- , , ;

- ;

- ;

- - ;

- .

. , , . - .

. , .

:

- , ;

- ;

- , , , ;

- - ;

- , .

. , , .

, , , .

. , , .

.

   

udit ktivl rin, hd likl rin, xsusi v sitl rin v mliyy n tic l rinin dzgn, btv v d qiq ks etdirilm sini m yy nl dirm k m qs dil iqtisdi subyektl rin qvv d oln qnunvericiliy uyun sur td t rtib etdikl ri mliyy hesbtlrnn mst qil yoxlnlmsn n z rd tutur. uditin ssn dvl tin, t s rrfat subyektinin v onun mlkiyy til rinin qrlql mr t kil edir.

Bir sr lk l rd udit dedikd, m ssis nin mst qil yoxlnlms v onun mliyy hesbt hqqnd fikir bildirilm si b dlr.

Britniy udit Prktiks Komit sinin 1989-cu ild verdiyi t rif gr, Byk Britniydudit qvv d oln qnunvericilikl m yy nl dirilmi btn qydlr riy t olunmql, m ssis nin mhsibt hesbt br d pe kr fikir ifd etm k m qs dil h min hesbtn xsusi t yin edilmiuditor t r find n mst qil yr nilm si dem kdir.

Qnun ss n, B-d s hml ri qiym tli kzlr birjsnd qiym tl ndirilm y burxln btn s hmdr c miyy tl rinin mliyy f liyy ti uditd n kem lidir. Bundn lv, s hmdrlmm iri c miyy tl rin, m hdud m suliyy tli c miyy tl rin v il firmlrnn, hbel bir shib m xsus firmlrn ks riyy ti yoxlnlr.

B-da udit veril n n m qbul t rifl rd n birin gr, udit (auditing) el bir prosesdir ki, onun vasit sil s lahiyy tli s rb st ii k miyy tc qiym tl ndiril bil n v spesifik t s rrfat sistemin aid olan informasiyann m yy n edilmi meyarlara uyunluq d r c sini m yy nl dirm k v bunu z r yind ifd etm k n h min informsiy hqqnd sbutlr toplyr v onlr qiym tl ndirir.

M yy n dilfiloloji inc likl ri il (lkin mhiyy tc yox) f rql n n bel t rifl r ngilt r, vstrliy, lmniy, Frns, spniy v bq lk l rd udit br d n r edilmi xsusi d biyytd rst g lirik.

Amerika Mhasibat i Assosiasiyasnn auditin sas prinsipl ri zr komit si auditin aadak t rifini vermidir: Audit - iqtisadi h r k tl r v hadis l r haqqnda obyektiv m lumatlar alnmasnn v qiym tl ndirilm sinin, onlarn m yy n meyara uyunluu s viyy sinin m yy nl dirilm sinin v n tic l rin laq dar istifad il r verilm sinin sistemli prosesidir.Amerika mt x ssisl rinin qeyd etdikl ri kimi, audit iqtisadi obyektin (mst qil t s rrfat blm sinin) f aliyy tin v v ziyy tin dair faktlarn v ya bu cr f aliyy t v v ziyy t bar d informasiyann toplanmasndan v qiym tl ndirilm sind n ibar t olan v m yy n edilmi meyarlar sasnda h min f aliyy t keyfiyy t c h td n r y ver c k s lahiyy tli s rb st xs t r find n h yata keiril n f aliyy t nvdr. Dem li, audit dedikd, maliyy hesabatnn mst qil yoxlanlmas v bu bar d fikir ifad olunmas baa dlr.

Auditin kifay t q d r byk tarixi var v mxt lif t rcm l rd o, dinl yir v ya dinl yici m nalarn verir.

Auditin meydana g lm si bilavasit irk tl ri idar ed nl rin (mdiriyy t, menecer) v onlarn f aliyy tin pul qoyanlarn (mlkiyy til r, s hmdarlar, investorlar) m nafel rinin ayrlmas il baldr. Sonuncular yalnz t kilatlarn r hb rl rinin v onlarn tabeliyind ki mhasibl rin t qdim etdikl ri maliyy informasiyasna etibar ed bilm zl r v etibar etm k ist mirl r. Mxt lif irk tl rin tez-tez mflisl m si, mdiriyy t t r find n aldadlma hallar maliyy qoyulular riskini xeyli artrr. S hmdarlar min olmaq ist rdil r ki, onlar aldatmrlar, mdiriyy tin t qdim etdiyi hesabat irk tin h qiqi maliyy v ziyy tini tam ks etdirir. Maliyy informasiyasnn dzgnlyn yoxlamaq v maliyy hesabatn t sdiq etm k n auditorlar d v t olunur. S hmdarlarn fikrinc, onlara etibar etm k olar.

Bel bir fakt ox h miyy tlidir ki, m ssis nin, t kilatn hesabatnn dzgnlynn, qvv d olan qanunvericiliy m l edilm sinin yoxlanlmas v bu m s l zr auditor r yinin t rtib edilm si mst qil (k nar) auditor t r find n yerin yetirilir.

Auditorlarn f aliyy tin dair aadak qaydalar mvcuddur:

- t s rrfat subyektinin auditoru (auditor t kiltn) s rb st sem si;

- auditor (auditor t kilt) il sifarii arasnda mqavil mnasib tl ri; bu mnasib tl r auditora z sifariisini znn sem sin v h r hans k nar t sirl rd n asl olmamasna imkan yaradr;

- sifarii il qohumluq v ya igzar laq l r olduqda, auditor yoxlamas aparlmasnn qeyri-mmknly;

- audit, m sl h t xidm tl ri v qanunvericilikl icaz verilmi dig r xidm tl r gst rilm si il laq dar olmayan t s rrfat, kommersiya v maliyy f aliyy ti il m ul olman auditorlara qadaan edilm si.

Auditin mahiyy tinin, h miyy tinin v v zif l rinin t hlili gst rir ki, bu, mr kk b, sosial c h td n neytral iqtisadi al tdir. Masir auditin coun inkiaf onunla izah edilir ki, yeni raitd mlkiyy t v onun idar olunmas il bal mnasib tl r sistemi mhm, sasl d yiiklikl r m ruz qalmdr, o

cml d n:

- halinin mlaka gr diferensiasiyas, habel saxta kapitaln inkiaf investorlarn t rkibind prinsipial ir lil yi s b b olmudur;

- qeyri-obyektiv informasiyaya saslanan t s rrfat q rarlarnn q bul edilm si ox zaman m nfi iqtisadi n tic l r, t s rrfat subyektl rinin mflisl m sin g tirib xarmdr;

- hesabatlarn dzgnly haqqnda pe kar mhakim yrtm k qabiliyy ti olan adamlar n xsusi bilikl r t l b olunmudur;

- mlkiyy til rin saynn xeyli artmas il laq dar m ssis l rin mdiriyy tinin (icra mdiriyy tinin) bilavasit mlkiyy til rd n ciddi sur td aralanmas ba vermidir;

- kapitaln h r k tinin masir formas kimi, fond bazarnn t kkl v inkiaf balanmdr.

z rbycn Respubliksnn qvv d oln qnunvericiliyind uditin v uditor xidm tinin konkret t fsiri verilmidir.

uditor xidm ti hqqndz rbycn Respubliksnn 1994-c il 16 sentyabr tarixli 882 nmr li Qnununun 2-ci mdd sind m yy nl dirilmidir ki, udit mt istehsl v st, xidm t gst rilm si v i grlm si il m ul oln t s rrft subyektl rind mhsibt uotunun d qiq v dzgn prlmsnn, mhsibt v mliyy hesbtlrnn mst qil yoxlnlmsdr.

H min Qnunun 3-c mdd sind uditor xidm ti t s rrft subyektl rind mqvil ssnd mliyy -t s rrft f liyy ti sh sind yoxlm, ekspertiz, t hlil prlms v yzl r y verilm si, mhsibt uotunun qurulms, hesbt gst ricil rinin drstlynn t sdiq edilm si v uditorun pe f liyy tin (uditor t kiltnn nizmnm m qs dl rin ) uyun olrq mliyy -t s rrft mnsib tl ri sh sind dig r xidm tl r gst rilm si kimi m yy nl dirilmidir.

1.2. Auditin m qs di liyy hesbt informsiysnn istifad il ri n z ruriliyi Auditor f aliyy tinin sas m qs di t s rrft subyektl rinin mhasibat (maliyy ) hesabatlarnn dzgnlyn v onlarn apardqlar maliyy v t s rrfat m liyyatlarnn normativ aktlara uyunluunu m yy n etm kdir.

Dem li, auditin t yin edilm si aadak m qs dl maliyy hesabatlarnn yoxlanlmas dem kdir:

- hesabatlarn dzgnlynn t sdiqi v ya qeyri-dzgn olmasnn m yy n edilm si;

- yoxlanlan dvrd m sr fl rin, g lirl rin v f aliyy tin maliyy n tic l rinin uotda v hesabatda dolun, dzgn v d qiq ks etdirilm sinin yoxlanlmas;

- uotun aparlmas v hesabatlarn t rtib edilm si qaydalarn t nziml y n qanunvericiliy v normativ s n dl r, aktivl rin, hd likl rin v xsusi kapitaln qiym tl ndirilm si metodologiyasna m l olunmasna n zar t;

- sas v xsusi dvriyy v saitl rind n, maliyy ehtiyatlarndan v borc m nb l rind n daha yax istifad imkanlarnn z xarlmas.

uditin ss m qs din sifrii il mqvil ssnd rtl dirilmi

v zif l r:

mliyy ehtiytlrndn dh yx istifd edilm si imknlrnn z xrlms, vergil rin dzgn hesblnmsnn t hlili, m ssis l rin mliyy v ziyy tini yxldrmq, m sr fl ri v f liyy tin n tic l rini, g lirl ri v x rcl ri optimlldrmq n t dbirl r hzrlnms v zif l ri d lv olun bil r.

uditor yoxlmsnd blnsn, m nf t v z r r hqqnd hesbtn t rtib olunmsnn dzgnly, izht m ktubundk m lumtlrn doruluu

m yy n edilir. Bu zmn dklra xsusi diqq t yetirilir:

a) hesbtd btn ktivl r v pssivl r ks etdirilmidirmi;

b) mlkn qiym tl ndirilm sinin fktiki metodiks m ssis nin uot siys ti m yy nl diril rk n q bul olunmu metodikdn n q d r f rql nir.

uditor m nf t v z r r hqqnd hesbt blns m nf tinin v vergi tutuln m nf tin hesblnmsnn dzgnlyn m yy nl dirm k n yoxlyr.

Btvlkd uditor dklr yoxlmldr:

- nizmnm kpitl h cminin d yidirilm si hqqnd m ssis mlkiyy til rinin q rrlrnn btnlkl yerin yetirilm sini;

- blnsn ktivinin v pssivinin hesblr zr sintetik v nlitik uot m lumtlrnn eyniliyini;

- debitor v kreditor borclrnn hesbtd btnlkl ks etdirilm sini.

R y verm k n uditor dk m s l l r zr yet rinc aydn v

d qiq t s vvrl r malik olmaldr:

- btvlkd hesbt on veril n btn t l bl r uyun g lirmi v ord ziddiyy tli informsiy yoxdur ki;

- hesbtd gst ril n m bl l rin or dxil edilm sin sslr vrm;

- lzm oln m bl l rin hms hesbt dxil edilibmi, ktivl rin v pssivl rin hmsm irk t m xsusdur;

- kteqoriylrn hms dzgn qiym tl ndirilibmi v s hvsiz hesblnbm;

- m bl i onun yzld hesb id etm k n sslr vrm;

- blnsn t rtibi trixind n bir z vv l v y bilvsit ondn sonr prln m liyytlr onlrn keirildiyi dvr id edilibmi;

- yr-yr m liyytlrn m bl l ri nlitik uot kitbnd v jurnallrnd gst ril n m lumtlr uyundurmu, onlr dzgn yekunldrlbm, yekun m bl l ri b kitbd gst ril n m lumtlr uyun g lirmi;

- kteqoriylrn hms mliyy hesbtn dxil edilibmi, hesbtlrd v onlr lv l rd dzgn ks etdirilibmi.

uditin blc v zif l rini sivil bzr m yy nl dirir. Btvlkd audit hesbtd h miyy tli t hrifl rin, xsus n mdiriyy t t r find n sui-istifd l rin olmmsn zl ri n son d r c z ruri syn mlkiyy til rin m nfeyinin mdfi si, t s rrft subyektl rinin d rc etdikl ri hesbtn dig r istifad il ri n informsiy riskinin m qbul s viyy y d k zldlms prosesi kimi bxlms ox vcibdir. Eyni zamanda, uditorlr (uditor t kiltlr) z f liyy tl ri prosesind uditor xidm ti gst rilm si il bl dk bir sr v zif l ri d

h ll edirl r:

- mhsibt uotunun prlmsnn v hesbtn t rtib edilm sinin, t s rrft m liyytlrnn qnuniliyinin yoxlnlms;

- mhsibt uotunun t kilind km k gst rilm si;

- mhsibt uotunun b rpsnd km k gst rilm si;

- uotun b rpsnd v prlmsnd, mhsibt (mliyy ) hesbtnn t rtibind km k gst rilm si;

- vergil rin plnldrlmsn v hesblnmsn km k gst rilm si;

- uotun prlmsnn v hesbtn t rtibinin yr-yr m s l l ri zr m sl h tl r verilm si;

- ekspert qiym tl ndirm si v t s rrft f liyy tinin n tic l rinin t hlili;

- mliyy v hquq m s l l rinin geni dir si, mrketinq, menecment, texnoloji v ekoloji m s l l r zr m sl h tl r verilm si;

- t sis s n dl rinin v bq s n dl rin hzrlnms;

- g l c k t r fdlr hqqnd informsiy verilm si;

- sifriil r informsiy xidm ti;

- dig r xidm tl r.

uditorun xidm tin t l bt dk hllrl lq dr olaraq yrnmdr:

1) Mdiriyy tl informsiy istifad il ri (mlkiyy til r, investorlr, kreditorlr) rsnd ixtilf olduu hllrd mdiriyy t t r find n qeyri-obyektiv informsiy verilm si ehtiml;

2) Q bul edilmi q rrlrn n tic l rinin, - bunlr is ox ciddi ol bil r, informsiynn keyfiyy tind n sll;

3) nformsiyn yoxlmq n xsusi bilikl rin t l b olunms;

4) ox zmn informsiy istifad il rinin onun keyfiyy tini qiym tl ndirm k imknnn olmms.

Btn bu ilkin rtl r mvfiq hzrl, ixtiss, t crb si v bu cr xidm tl r gst rm y icz si oln mst qil ekspertl rin (uditorlrn) xidm tl rin ictimi t l btn yrnmsn g tirib xrmdr.uditor xidm tl ri mliyy informsiysnn dzgnlyn m yy nl dir n vsit il rin xidm tl ridir.

Dzgn informsiynn olms kpitl bzrnn f liyy tinin s m r liliyini yks ltm y v mxt lif iqtisdi t dbirl rin n tic l rini proqnozldrm imkn verir.

Bzr iqtisadiyyat ritind t s rrft subyektl ri mlkdn v pul v sitind n istifd edilm si, kommersiy m liyytlrnn prlms v investisiylr qoyulms sh sind mqvil mnsib tl rin girirl r. Bu mnsib tl rin etibrll mqvil nin btn itirklr n dzgn mliyy informsiys lmn v istifd etm yin mmknly il mhk ml ndirilm lidir. nformsiynn dzgn lyn is uditor t sdiq edir.

M ssis nin b z n son d r c mr kk b oln btn ox syl m liyytlrnn qnuniliyin v hesbtd dzgn ks etdirildiyin mlkiyy til r v n vv l, kollektiv mlkiyy til r s hmdrlr, paylr, hbel kreditorlr mst qil sur td min olmq imknndn m hrumdurlr, nki, d t n, mlkiyy til r uot qeyd l rini yoxlm burxlmr v onlrn mvfiq t crb si d yoxdur, bun gr d uditor xidm tin ehtiyclr olur.

M ssis l rin f liyy tinin n tic l ri hqqnd informsiynn v onlrn qnunvericiliy m l etm sinin mst qil t sdiqi dvl t iqtisdiyyt v vergitutm sh sind q rrlr q bul etm k n g r kdir. Habel bnk v y hkimiyy t orqn lrnn uditor t kiltlrnn sifriisi oln m ssis ni d m qbiliyy ti olmyn eln etm k fikrin g ldiyi hllrd, yaxud m ssis bq s b bl r gr f liyy tini dyndrdqd, uditor yoxlamalarna z rur t duyulur. mumilikd uditor yoxlmlr dvl t orqnlrn, m hk m l r, prokurorlu v dig r s lahiyy tli orqanlara onlr mrqlndrn mliyy hesbtnn dzgnlyn t sdiq etm k n lzmdr.

uditor xidm tl rini, bir qyd olrq, t s rrft subyektl rinin mdiriyy ti sifri verir, lkin bu funksiydn istifd ed nl r dh oxdur. Onlr dklr dxildir:

- m kdlr;

- vergi orqnlr;

- bnklr v dig r mliyy t sistlr;

- potensil investorlr;

- fktik v potensil ticr t t r fdlr v bqlr.

uditor yoxlamas uditorlardan xsusi bilik, t crb v pe v rdil ri t l b edir. Bu keyfiyy tl rin mvcudluu udit prln obyektin mhsibt hesbt istifad isinin (o cml d n nc xsl rin) uditorlrn t sdiqetm xidm tl rin mrn dh d rtrr.

   

M cburi v knll (t bbsl ) udit uditor xidm ti hqqndz rbycn Respubliksnn Qnunund gst rilir ki, uditor yoxlms m cburi v y knll (t s rrft subyektinin z t bbs il ) ol bil r. Qnuna gr z mliyy hesbtlrn d rc etdirm li oln t s rrft subyektl ri n, hbel qnunla bilvsit n z rd tutulmu hllrd h yt keirilm li olan udit m cburi, dig r hllrd is knlldr.

Mvcud qnunvericiliy gr, bnklr v dig r kredit t kiltlr, s hmdr c miyy tl ri, sort t kiltlr v c miyy tl ri, m hdud m suliyy tli c miyy tl r, investisiy fondlr, mliyy -s nye qruplr, fondlar v birjalar, qiym tli kazlarn emitentl ri, bdc d nk nar ictimai h miyy tli qurumlar, b l diyy m ssis l ri, birl dirilmi (konsolid edilmi v icmal) hesabat t qdim ed n hquqi xsl r (hol dinql r), t bii inhisar f aliyy ti subyektl ri v qeyri-hkum t t kilatlar zr udit m cburidir.

M cburi uditin h cmi v keirilm si qyds qnunvericilik normlr il t nziml nir.

M cburi uditin ktulln s hmdr c miyy tl rinin timslnd ydn grm k olr.

S hmdr c miyy tl ri n m cburi udit d gst ril n bir sr hllrd z ruridir:

- illik mhsibt uotunun dzgnlynn t sdiqi n;

- s hmdr c miyy tl rinin qiym tli kzlrnn emissiys prospektin lv olunn s n dl rin t sdiqi n;

- s hmdr c miyy tl rinin qiym tli kzlr zr illik hesbtn t sdiqi n;

- v bq hllrd.

z rbycn Respubliksnn Mlki M c ll sin (99.2-ci mdd ) uyun olrq, aq s hmdr c miyy ti illik hesbtn v mhsibt blnsn hmnn tn ol bilm si n h r il d rc etm lidir. Mlki M c ll nin 107.6-c mdd sin ss n, bu s n dl rin d rci zmn s hmdr c miyy ti illik mliyy hesbtnn dzgnlynn yoxlnlms n mlk m nfel ri il c miyy t v y onun itirklrn bl olmyn pe kr uditoru c lb etm y borcludur.

Bunlrdn lv, nizamnam kapitalnda m cmu pay on faiz v ya daha ox olan s hmdarlarn t l bi il s hmdar c miyy tinin f aliyy tinin auditor yoxlamas h r bir vaxt keirilm lidir.S hmdar c miyy tinin f aliyy tinin auditor yoxlamasnn keirilm si qaydas qanunvericilik v c miyy tin nizamnam si il m yy nl dirilir.

H minin, s hmdar c miyy tinin adi s hminin sahibi olan s hmdarnn qanunvericilikl m yy n edilmi qaydada, c miyy tin f aliyy tin dair m lumatlar almaq, ild bir d f onun illik hesabat v mhasibat balans il tan olmaq, c miyy tin f aliyy tinin t fti komissiyas v ya auditor t r find n yoxlanlmasn t l b etm k kimi hquqlar da vardr.

Knll (t bbsl ) udit iqtisdi subyektin q rr zr, uditor (uditor t kilat) il mqvil ssnd h yt keirilir. Bel yoxlmnn xrkterini v miqysn sifrii m yy n edir.

Knll udit, d t n, sifriinin q rr il prlr. H m d knll uditin m qs dl ri n mxt lif ol bil r: btvlkd v y yr-yr blm l r zr mhsibt uotun n zr t v onun v ziyy tinin t hlili; mliyy hesbt v ziyy tinin z xrlms; mhsibt uotu zr krgzrln t kili; uotun vtomtldrlmsnn t tbiq olunn vsit v metodlrnn qiym tl ndirilm si;

vergiqoym zr hesblmlrn v ziyy tinin qiym tl ndirilm si.

Kompleks udit sayln m cburi uditd n f rqli olrq, knll udit h m kompleks, h m d temtik ol bil r, y ni bu hld uotun ylnz yr-yr blm v sh l ri n zr t v t hlil m ruz qlr.

Yoxlmnn d rinliyi d mxt lif ol bil r: ilkin s n dl rd n blyrq, uot m lumtlrnn tm v bdn-b yoxlnlms, ktivl rin v hd likl rin inventrizasiyasnn keirilm si, ilkin uot m lumtlrnn v y ylnz uot registrl rind v hesbtd gst ril n m lumtlrn sem qydsnd yoxlnlms.

Dxili v k nr udit Dxili udit idr etm n zr tinin yrlmz v mhm elementidir. Dxili udit t l bt onunl lq dr yrnr ki, r hb rliyin yuxr pill si t kiltn v idr etm strukturlrnn f liyy tin gnd lik n zr tl m ul olmur. Dxili udit bu f liyy t br d informsiy verir v menecerl rin hesbtlrnn dzgnlyn t sdiql yir. Dxili udit, blc olrq, ehtiytlrn itkisinin qrsn lmq v m ssis dxilind z ruri d yiiklikl r prmq n lzmdr.

K nr udit t s rrft subyektinin mhsibt uotunun v mliyy hesbtnn dzgnlyn obyektiv qiym tl ndirm k m qs dil uditor t kilatlr v s rb st uditorlr t r find n mqvil ssnd prlr. S rb st uditorun mst qilliyi h m qnunvericilik, h m d etik normlrl m yy nl dirilir.

T s rrft f liyy tinin uditi uditin bu nv t kiltn t s rrft f liyy tinin m yy n m qs dl r n mnt z m prln t hlilini n z rd tutur. T s rrft subyektinin uditini b z n iin v y inzibti idr etm nin s m r liliyinin uditi dlndrrlr. T s rrft f liyy tinin uditind m yy n f liyy t nvl rinin obyektiv t dqiqi, h rt r fli t hlili n z rd tutulur.

uditin bu nv m qs d dyr:

- idr etm nin s m r liliyinin qiym tl ndirilm si;

- t s rrft f liyy tini yxldrmq imknlrnn kr xrlms;

- f liyy tin yxldrlmsn v y g l c k il r dir tvsiy l rin verilm si.

T s rrft f liyy tinin uditi h m mdiriyy tin sifrii il, h m d nc t r fin, o cml d n dvl t orqnlrnn t l bi il keiril bil r.

Uyunluq uditi Bu udit subyektin m yy n mliyy v y t s rrft f liyy tinin qoyulmu rtl r, qydlr v y qnunlr uyunluunu m yy nl dirm k m qs dil h min f liyy ti t hlil etm kd n ibr tdir. g r bel rtl r, m s l n, dxili n zr t qydlr mdiriyy t t r find n m yy n olunmudurs, uditin bu nvn dxili uditor funksiysn yerin yetir n m ssis m kdlr h yt keirirl r. rtl r kreditorlr t r find n qoyulmudurs (m s l n, dvriyy kpitl il qsmdd tli hd likl r rsnd m yy n nisb tin gzl nilm si t l bi), h min rtl rin yerin yetirilm si ox zmn irk tin mliyy hesbtlrnd z ksini tpdn gr, uditin bu nv mliyy hesbtlrnn uditi il birg prlr.

Dvl t ktlr il m yy nl dirilmi t l bl r uyunluq uditini bu ktlrn icrsn n zr t ed n dvl t orqnnd il y n mf ttil r v y bu cr n zr tin tprld k nr uditorlr prrlr. uditin n tic l ri hqqnd mvfiq dvl t orqnn m lumt verilir.

Mliyy hesbtnn uditi v xsusi udit Mliyy hesbtnn uditi subyektin hesbtnn m yy nl dirilmi meyrlr v mhsibt uotunun hmlql q bul edilmi qydlrn uyunluu hqqnd r y verm k m qs dil h min hesbt yoxlmqdn ibr tdir. H min udit he sbtlr yoxlnln irk tin d v t etdiyi k nr uditorlr t r find n prlr.

d t n, meyr olrq hmlql q bul edilmi mhsibt prinsipl ri gtrlr. Mliyy hesbtn n mumi hld mhsibt blns, m nf t v z r r hqqnd hesbt, pul v sitl rinin h r k ti hqqnd hesbt v hesbtlrd isnd edil n lv s n dl r dxildir.

Mliyy hesbt uditinin n tic l ri d rc olunrq, istifad il rin geni dir sin :

- s hml rin shibl rin, kreditorlr, dvl t t nziml m orqnlrn v bqlrn gnd rilir.

Mliyy hesbtnn uditi bel bir mlhiz y sslnr ki, ondn mxt lif qruplr mxt lif m qs dl r n istifd ed c kl r.

Dem li, bir uditorun udit prms v btn istifad il rin etibr ed bil c yi r y verilm si vrint h r bir istifad inin znn yrlqd udit prms vrintndn dh s m r lidir.

Xsusi udit t s rrft subyektinin f liyy tind m yy n prosedurlr, normlr v qydlr m l olunmsnn konkret m s l l rinin yoxlnlmasdr v d t n, mdiriyy tin f liyy tinin qnuniliyini, dzgnlyn v s m r liliyini, vergi hesbtlrnn t rtibinin, sosil fondlrdn istifd nin dzgnlyn v sir ni t sdiql m k m qs di dyr.

m liyyt uditi m liyyt uditi m hsuldrl v s m r liliyi qiym tl ndirm k m qs dil t s rrft sisteminin f liyy t prosedurlr v metodlrnn h r hns bir hiss sinin yoxlnlmsdr. Bu udit b tdqdn sonr, d t n, menecer m liyytlr t kmill dirm y dir tvsiy l r verilir.

m liyyt uditind yoxlmlr mhsibt uotu il m hdudlmr. Yoxlmlr t kilt strukturunun, kompter m liyytlrnn, istehsl metodlrnn, mrketinqin v uditorun ixtissl olduu h r hns bq sh nin qiym tl ndirilm sini ht ed bil r.

m liyyt uditinin yerin yetirilm si v onun n tic l ri hqqnd m lumt bq nv uditl rd olduu q d r sn m yy nl dirilmir. m liyytlrn s m r liliyinin obyektiv qiym tl ndirilm si onlrn t limtlr uyunluunu v y hmlql q bul edilmi mhsibt prinsipl rin zidd olmyn mliyy hesbtlrn qiym tl ndirm kd n xeyli tindir; h r bir konkret uditd informsiyn qiym tl ndirm k n m yy nl dirilmi meyrlr is son d r c subyektivdir. Bu m nd, m liyyt uditi di uditd n dh ox mdiriyy tin konsltinqin b nz yir.

uditor xidm tl rinin bq nvl ri uditorlr (uditor t kiltlr) uditor yoxlmlr keirm kl yn, t s rrft subyektl rin, shibkrlr v fiziki xsl r t s rrfat-maliyy m s l l rinin geni dir si zr m sl h tl r verilm si klind xidm tl r gst r bil rl r.

M sl h tl rin keirilm si prktiks gst rir ki, uditorlr mrci t olunn m s l l rin oxu vergi qnunverciliyi il bldr: vergi d yicil ri uditorlr vergil rin hesblnmsnn minimlldrlmsnd, bq szl, verginin m bl ini zltmn qnuni yollrn xtrb tpmqd km k gst rm k xhii il mrci t edirl r.

Bu d ox vcibdir ki, sifriiy mumi, yyn m sl h tl r deyil, qvv d oln normtiv s n d isnd etm kl, konkret m sl h tl r verilm lidir.

uditor vergi plnldrm m s l l ri zr m sl h tl r ver rk n vv lc m s l h t n mrci t etmi sifriinin t s rrft f liyy tinin strukturunun xsusiyy tl rini yxc yr nm li v ylnz bundn sonr vergiqoymy dir mvcud normtiv s n dl r ssnd vergi d m l rinin plnldrlms m rh l sind onlrn hesblnmsn km k etm lidir.

Hquqi m s l l r zr m sl h tl r verilm si uditor xidm tl rinin xsusi nvdr. Bu cr xidm tl ri, bir qyd olrq, ttnd hquqns-m sl h til r v yhquq struktur blm l ri (qruplr, b l ri) oln uditor t kilatlr gst r bil rl r. Bel uditor t kilatlrnn i prktiks gst rir ki, n ox m sl h t m s sis l rin v vergi orqnlrnn qrlql mnsib tl ri il, vergi orqnlrnn prdqlr yoxlmlrdn sonr onlrn h r k tl rind n m ssis l rin m nfeyinin hquqi mdfi si il bldr.

Hquqi m sl h tin dig r nvl ri z rbycn Respubliksnn Mlki M c ll sinin v m k M c ll sinin, bq hquqi ktlrn yr-yr mdd lrnn dzgn t tbiqi m s l l rin dir m sl h tl r verilm sidir.

uditor t kilatlr qeyri-dzgn m sl h t n qvv d oln qnunvericiliy gr slind he bir m suliyy t dmslr d (blnm ikit r fli mqvil l rd n z rd tutuln hllr istisn olmql), sifriiy qeyri-dzgn m sl h t ve rilm si v m sl h tinin burxd s hv n tic sind sifriid hr hns m suliyy tin yrnmsuditor t kilatlarnn imicin m nfi t sir gst rir.

.

   

- .

1990- - . , , .

.

, , . , - . . 80- 90- - . , 1987- . , , , , , .

1989- , - , . - - , . , , .. . , . - , ( , , ) .

1989-1991-ci ill rd Moskvada v Leninqradda h minin, auditor t kilatlar yaradlmaa balanld. Bunlarn arasnda t s rrfat hesabl m ssis l r olan Kontakt, Rufaudit, Lenaudit, Mosaudit, Baltika audit, MKD, Piterkontrakt, Auditor, Lenbankaudit, nformaudit d var idi. 1990cild n balayaraq Moskvada beyn lxalq auditor t kilatnn end Yanq Vneaudit birg auditor t kilat yaradld. H minin, Moskvada v Leninqradda dig r xarici auditor t kilatlarnn filial v nmay nd likl ri d yaradlmaa balanmd.Artq bu qsa mdd t rzind sas diqq t auditor t kilatlarnn yaradlmasna v t kilatlarda f aliyy t gst r bil c k mt x ssisl rin c lbin yn lmidi. Bel mt x ssisl r qsamdd tli praktik kurslarda t crb kemi maliyy -mhasibat iil ri, iqtisadlar, mf ttil rd n ibar t idi. Bazar mnasib tl rinin t kkl tapmaa balad v bu mnasib tl rin inkiafn t min ed c k- todoloji bazann formalamad bu dvrd maliyy -t s rrfat m liyyatlar z t kmilliyi il f rql nmirdi. M hz bu s b b h l ki, daha t kmil v mk mm l bilik v t crb y, pe karla malik auditor, mhasib kontingentinin hazrlanmasna qar ciddi t l bl rin ir li srlm sini l ngidir, xidm t bazarnda mvcud baza sasnda formalam mt x ssisl rin f aliyy t gst ricisin rait yaradrd. lk d auditn bir xidm t sah si kimi inkiaf daha ox aadan t kilatlanmaya b nz yirdi.

1991- 31- . . .

- , , - .

sasnam y uyun olaraq Az rbaycan Respublikasnn Maliyy Nazirliyi yannda T s rrfat Hesabl Auditor M rk zi nazirlikl rin v ba idar l rin, m ssis, idar v t kilatlarn, kooperativl rin ifaril ri sasnda, habel hquq-mhafiz orqanlarnn t l bi il, mqavil zr haqq d nilm kl, t fti v yoxlamalar keirm li, t s rrfat mexanizminin t kmill dirilm sin dair metodik v m li yardm gst rm li idi.

M rk zin f aliyy tin t fti v yoxlamalarn keirilm si, t s rrfat subyektl rin maliyy -t s rrfat m liyyatlarnn mvcud qanunvericiliy uyun aparlmasna dair km klik gst rilm si, maliyy -mhasibat uotunun t kmill dirilm sin dair m sl h tl r verilm si aid edilirdi. Kemi maliyy n zar t sistemind n f rqli oralarq M rk zin t s rrfat subyektl ri il laq si mqavil mnasib tl ri sasnda formalard. Bu dvrd respublikann maliyy -t s rrfat f aliyy tind mvcud olan mr kk blikl r, ziddiyy tl r t s rrfat subyektl rinin M rk zin pe kar mt x ssisl rinin xidm tl rin olan ehtiyacn artrrd.

- . . , - - . , - .

Yerl rd z funksiyalarn h yata keirm k v id operativliyi artrmaq n Auditor M rk zin Naxvan Muxtar Respublikasnda v Dalq Qaraba Muxtar Vilay tind z b l rini amaq hququ verilmidi. Gst ril n b l r Auditor direktoru t r find n t yin edil n v onun t sdiq etdiyi nizamnam l r uyun f aliyy t gst r n r isl r balq edirdil r. Bununla laq dar olaraq yerli icra orqanlarnn t qdimatna btn h r v rayonlarnda Auditor M rk zinin b l ri yaradlmaa balad. Az raycan Respublikas razisind mxt lif mlkiyy t formalarnn inkiafnn t min edilm si, auditor t kilatlarnn v auditorlarn f aliyy t dair sinin genil ndirilm si m qs di il Az rbaycan Respublikas Nazirl r Kabinetinin 1992-ci il 27 mart tarixli 157 sayl q rarna sas n Az rbaycan Respublikasnn Maliyy Nazirliyind Lisenziya Komissiyas yaradld. Auditor t kilatlarnn nizamnam l ri Auditor M rk zind qediyyata alnrd.

. . , . . . , i .

o 1994- . , , . .

1995- 20- A 1994- 16 . . , r, , , , , , , .

, Palatas

.



Pages:   || 2 | 3 | 4 |
 
 >>  - , , .

:

Bylye Gody, 2015, Vol. 37, Is. 3 Copyright 2015 by Sochi State University Published in the Russian Federation Bylye Gody Has been issued since 2006. ISSN: 2073-9745 E-ISSN: 2310-0028 Vol. 37, Is. 3, pp. 750-757, 2015 http://bg.sutr.ru/ UDC 93/94 The Relationship of the Azerbaijan Democratic Republic and the Terek-Dagestan Region AFSR, 19191920: a Modern View 1 Timur M. Karmov 2 Vladimir B. Lobanov 1 St. Petersburg state university, Russian Federation 199034 Str. Petersburg, Universitetskaya...

, 70 , , , . . , , . . ...

Ļ 2028 ( 2015 ) 9. , 2014 Ļ 2028 ( 2015 ) 2028 ( 2015 ). 1 ,...

\ql 11.12.2014 N 1011 ( 30.12.2014 N 35481) www.consultant.ru : 18.02.2015 11.12.2014 N 1011 : 18.02.2015 . ...

183006, , ., 75, ./ 68-68-17 . 18.12.2014 _ .. 18 2014 . : .. .. : : .. .. .. ...

- _ 2014 . , 2. : 1. , 1.1. 1.1.1 1.1.2 1.1.3 1.1.4 1.2....

Ȼ - 2013 ޻ . 22 2014 . - 2013 . 2013 . 7 (137,76 ..) 3 (71, ..), 12 (215 ..), 4 (54 ..),...

176, , N. I. VAVILOV ALL-RUSSIAN INSTITUTE OF PLANT GENETIC RESOURCES (VIR) _ PROCEEDINGS ON APPLIED BOTANY, GENETICS AND BREEDING volume 176 issue 2 Editorial board O. S. Afanasenko, B. Sh. Alimgazieva, I. N. Anisimova, G. A. Batalova, L. A. Bespalova, N. B. Brutch, Y. V. Chesnokov, I. G. Chukhina, A. Diederichsen, N. I. Dzyubenko (Chief Editor), E. I. Gaevskaya (Deputy Chief Editor), K. Hammer, A. V. Kilchevsky, M. M. Levitin, I. G....

- 2011 - 2011 - 2011 :...

߻ . , 2021-2022 2014 24 474 (23,19%). , ...

/, , λ 2013 / (France Robots Initiatives) , , . ...

12 12 . 2015 12 , XXV 2015 , 80 . . , 2015. 12 , XXV ...

2015 323.212(470+571)(047.1) 66.3(2)6 75 , 17 2014 11- , C . . . : / [. . ; . 75 . ; . . . ]. ....

2 (154) 1997 .: 1997 . 4 1998 . 10 2003 . 12 2007 . (http://www.lib.csu.ru) ...

( 5 24 2013 ) ( 2013 ) .. 2013 . ...

A/HRC/28/7 Distr.: General 17 December 2014 Russian Original: English 6 * * , . GE.14-24581 (R) 230115 260115 *1424581* A/HRC/28/7 ....

: .., .., .., .., .. (), .. 2014 .1. 3 2. , , , 6 2.1. 6 2.2. 6 2.3. 7 2.4. 8 2.5....

. () http://www.litres.ru/pages/biblio_book/?art=12029269 .: ; ;...

A/HRC/WG.6/21/KGZ/1 Distr.: General 5 December 201 Original: Russian GZ/1 1930 2015 , 5 16/21 * * , . ...

, , . : ! . . , : .X. , .. , .....








 
<<     |    
2016 www.nauka.x-pdf.ru - - , ,

, .
, , , , 1-2 .