WWW.NAUKA.X-PDF.RU
БЕСПЛАТНАЯ ЭЛЕКТРОННАЯ БИБЛИОТЕКА - Книги, издания, публикации
 

Pages:   || 2 | 3 | 4 | 5 |

«Авторлары: Питер Розенблюм жне Сюзан Мэйплс пиялы контрактілер: кен ндіруші салалар ммілелеріні пиялыыны аяталуы авторлары: Питер Розенблюм жне Сюзан Мэйплс Авторлы ыы © 2009 жыл ...»

-- [ Страница 1 ] --

ПИЯЛЫ КОНТРАКТІЛЕР:

кен ндіруші салалар ммілелеріні пиялыыны аяталуы

Авторлары: Питер Розенблюм жне Сюзан Мэйплс

пиялы контрактілер:

кен ндіруші салалар

ммілелеріні пиялыыны

аяталуы

авторлары: Питер Розенблюм жне Сюзан Мэйплс

Авторлы ыы © 2009 жыл «Revenue Watch» Институты.

Барлы ыы оралан.

ISBN: 978-0-9823566-1Revenue Watch» Институты рсатымен 2010 жылы

азастанда аза тіліне аударылан.

Сорос-азастан оры

азастан Республикасы Алматы, Желтосан кшесі, 111A Тел.: +7 727 250 3811 www.soros.kz Осы басылымны мазмны авторларды жеке кзарасы болып табылады жне ол Сорос-азастан орыны кзарасымен сйкес келмеуі ммкін.

Аудармашы: Т. Тiлеуханов Конгресс кітапханасы; Деректер (КВИ) басылымдарында тіркелген.

КВИ тізбесіндегі жазбалар осы кітапа атысты талаптара сйкес жргізілуі ммкін.

«Revenue Watch» Институты тарапынан жарияланан.

1700 Broadway, 17th Floor New York, NY 10019 USA Телефон: +1 646 2929 97 www.revenuewatch.org Кркемдеу жне версткалау: Джудит Ковач («Createch Ltd.» компаниясы) Венгрияда басылып шыарылан.

Мабадаы фотосурет: Кевин Круфф («Getty Images» компаниясы) Мазмны Авторлар................................................................ 7 Алыс................................................................... 9 ысартулар тізбесі...................................................... 11 ысаша анытама....................................................... 13 Бірінші тарау Контрактілерді ашытыы не шін керек?................................ 17 Екінші тарау Кен орындарын игеру салаларында жасалан контрактілерді пиялыын орау жніндегі баптарда шын мнінде не айтылады?.......... 25 шінші тарау Коммерциялы сипаттаы жабы апарат жне оамды ызыушылы.... 37 Тртінші тарау Саяси длелдер жне арсы талаптар.................................... 47 Бесінші тарау Контрактілер жариялылыы тжірибесіні халыаралы саясат трысындаы атынасы................................................ 55 орытынды жне сыныстар............................................... 69 A ОСЫМШАСЫ: «Озы тжірибеде» кездесетін пиялылыты сатау туралы маалалар.............................................................. 77 Б. ОСЫМШАСЫ: пиялыты сатау туралы маалаларды аламды зерттеу... 79 В. ОСЫМШАСЫ: Апарат еркіндігі бойынша зады абылдаан мемлекеттер..129 Сілтемелер.............................................................133 Алфавиттік крсеткіш...................................................151 «Revenue Watch» институты «Revenue Watch» институты (www.revenuewatch.org) – мнай, газ жне минералды орларды басарудаы жауапкершілікті оамны игілігі шін ркендету мселелері саясатын анытайтын жне гранттар блумен айналысатын коммерциялы емес йым. Тиімді басаруды нтижесінде, азаматтарды атысуы жне мемлекет тарапынан наты жауапкершілік боланда ана, табии орлар лтты л-ауатты дамуына жне суіне ыпал жасайды. «Revenue Watch» институты табии байлытары бар мемлекеттерді артышылытарын пайдалану арылы ралдармен жне техникалы кмекпен амтамасыз етуге жне экспорттауа кмек сынады.

Адам ытары институты – Колумбия университетіні за факультеті Институт 1998 жылы рылан. Адам ытары институты, Колумбия университетіні за факультетіні аясында, мемлекеттік нормалара сай стипендиялар жне тжірибеде адам ытары бойынша білім беру орталыы болып табылады. Институт адам ытары саласында оытуды кешенді бадарламасын дайындау жне теория мен тжірибе, юриспруденция жне баса да пндер, адам ытарыны мемлекеттік нормалара сай Конституциялы ыы, сонымен атар Колумбия университеті, за факультетіні адам ытары бойынша лемдік озалысымен байланысын орнытыру істерімен айналысады.

6Авторлар

Питер Розенблюм Питер Розенблюм «Lieff, Cabraser, Heimann & Bernstein» ЖШС за фирмасыны мамандандырылан «Адам ытары туралы за» мселелері бойынша Колумбия университетіні оытушысы, сонымен атар Адам ыы институты оытушылар рамыны за фирмасы тарапынан оытушысы рі директоры болып табылады.

Осы уаытта жмыстарыны лкен блігін Розенблюм, адам ытарын саудалы жне инвестиция лы режимдерге арсы арнауда. Ол, Женевада орналасан Б адам ыы Жоары комиссариатыны алда болып кеткен йымыны адам ытары жніндегі маманы, адам ытарыны халыаралы нормалары бойынша за тобы бадарламасыны директоры жне «Адам ытары мселелері бойынша мониторинг» жне адам ытары бойынша загерлер комитеті йымдарыны жмыстарына зерттеулер жргізуде. Колумбия университетіне келгенге дейін Розенблюм Гарвард университетіні за факультетінде адам ытары мселелері Бадарламасы директорыны орынбасары ызметінде болан. Ол (Колумбия университеті), нер бакалавры дрежесіні иесі, (Колумбия университеті, за факультетіні), ылы магистрі, (Солтстік-батыс университетіні) за ылымдары докторы, сонымен атар (Париж университетіні) тередетілген білімі бар дипломны иегері.

Сюзан Мэйплс Сюзан Мэйплс Адам ытары институты жанындаы Колумбия университетіні за факультетіні за ылымдары докторы дрежесін алан ылыми ызметкері жне «Revenue Watch» институтыны за мселелері бойынша маманы. Оны зерттеу жмыстары негізінен кен ндіру салалары контрактілерін талдау жне адам ытарын зады режиммен салыстыру арылы жргізіледі. Сюзан з ызметін Колумбия университеті жанындаы Жер мселелері институтымен жне Европалы комиссиямен штастыра отырып, Либерия кіметіні контрактілерді зерттеу жне оларды шарттарын айта арау жмыстарына кмектеседі. Осыдан аз-а уаыт брын ол, Картер атындаы орталы команданы Конго Демократиялы Республикасы тау-кен ндірісі министрлігі сынан ызметтеріне туелсіз сараптама жргізу жне техникалы кмек крсету мшесі болан.

Мэйплс жобалар бойынша зірбайжан, Камерун, Конго Демократиялы Республикасы, Грузия, Гана, Либерия, Нигерия, Перу жне Отстік Африкада эксперименттік зерттеулер, тренингтер жргізді. Ол (Джорджия штаты университетіні) философия нері бойынша бакалавр дрежесіні жне (Колумбия университеті за факультетіні) за ылымдары докторы дрежесіні иегері.

Алыс пиялар туралы айту оай емес. Не кімет, не инвесторлар олардан пия саталатын апараттар трлерін тізімдеп айтып беруді, оларды соншалыты пиялыыны сыры неде екенін сраса олар ондай малматтарды айтуды, блісуді натпайды. Дегенмен де, кен орындарын игеруде жасалатын контрактілер ашытыын білуде бгеттерді болуын тсінуге те ажетті сауал-а.

Сол себептен де біз инженерлермен, загерлермен, банкирлермен, кімет ызметкерлерімен жне белгілі бір саладаы талдаушы-мамандармен кездесіп, оларды барлыынан – кім де кім коммерциялы даму рдісі жне кен ндіру бойынша пиялытан аншалыты хабардар екенін білу шін сйлестік.

Кптеген адамдар бізбен сйлесті, бірата гіме ресми емес сипатта болды. Мндай пікірсайыстар, мейлі ресми, немесе ресми емес сипатта тсін, аралан мселе бойынша алынан апараттар баалы деуге трарлы. Кейбір респонденттер здеріні ойларымен, тіпті крделі сра: кімет пен компаниялар андай апараттарды пиялы режимде сатауды кздейді жне айсы апараттар тиісті пиялы режимде саталады? Оларды ашытыы ттенше нды боланы оларды бізді зерттеулеріміз тірегінде ойан сратара берген жауаптарында еді, сол себептен де біз олара шексіз ризашылыымызды білдіреміз. Ммкін, осы кздер алдаы уаытта кен орындарын игеру саласында жасалатын контрактілерді ашытыы бойынша талылауды басында тратын болар.

Осы саладаы здеріні тжірибесі мен білімдерін сынандардан баса да, бізді зерттеулерімізге атысан жне олдау крсеткен адамдар болды. Колумбия университетіні кптеген студенттері баа жетпес кмек жасады.

«Тлемдеріді жарияла» (Publish What You Pay) бірлестігі мшелері, бізге байланысты апараттар ажет болан уаыттарда, кеес беруде де, баса да мтінді редакциялауда да немі кмек крсетуге зір болды. Атап айтанда, «Global Witness» йымыны мшелері, «Oxfam America», «Pacific Environment» банктер жне йымдар туралы апараттар орталыы бізді зерттеулер жргізудегі жне есеп берудегі маызды серіктестеріміз болды. оамды йымдар арасында, з уаыттарында жне здеріндегі апараттармен блісуге ниет білдірмегендер: «Green Alternative/Bankwatch», Мемлекеттік аржы мониторинг орталыы, «FAR» орталыы, «Экономикалы бастамалара кмек» йымы, Грузияны жас загерлері ассоциациясы, «Grupo Propuesta Ciudadana» йымы, «Asociacin Pro Derechos Humanos» (APRODEH) ассоцациясы, «Derehos, Ambiente y Recursos Naturales» (DAR) йымы, «Cooperaccion» йымы, (CENTRO DE ESTUDIOS Y PROMOCION DEL DESARROLLO (DESCO) зерттеуге жне дамуа рекет жасау орталыы, (Green Advocates) «Жасыл ораушылар» йымы траты даму институты, «Платформа» (Platform) йымы, ыты сатандыру орталыы жне ауіпсіздік мселелерін зерттеу институты.

Біз, Б арнайы кілдігіні ы мселелері, бизнес мселелері жне адам ытары бойынша сарапшысы Андрее Шембергке шексіз ризамыз, себебі контрактілерді арауда тжырымдама жасауды жаа аймаын ашты. Оны сыныстары осы есепті жасау барысында айрыша пайдалы болды. Хайке Майнхардт-Гиббс, банктер бойынша апарат орталыыны кілі де контрактілерді ашытыы мселелері бойынша тамаша жмыс жргізді. Осы есеп беруде біз оны зерттеулеріні орытындысына сйенеміз. Сонымен атар, біз зімізді айрыша ризашылыымызды Аиша Уиверге зерттеу жмыстарын жргізудегі, сонымен атар осы есепті дайындаудаы жне редакциялаудаы оны баа жетпес кмегіне айрыша ризашылыымызды білдіреміз.

«Barrows Company» компаниясыны жинаталан материалдарына ол жеткізбесек жне Колумбия университетіні за факультеті жанындаы Артур У. Даймонд атындаы За кітапханасыны кітапханашыларыны крсеткен кмегі болмаанда осы есепті жариялау ммкіншілігі болмас еді.

Соларды ажырлы ебектеріні арасында біз жоарыда крсетілген материалдара ол жеткіздік. Сонымен атар біз Гордон Барроусуа да он-лайн режиміндегі жинаталан материалдарды тауып сынанына ризамыз.

Сонымен, «Revenue Watch» институты басшылыы, оны коллективі, айматы координаторлары жне басарушылары тарапынан болан кмек здеріні ызмет міндеттерінен ріге кетеді. рине, деттегі ксіби біліктілікті бзып, институтты тамаша ызметкерлері туралы, оларды бізді жмысымыза осан лестері туралы ызыл сзді тиегін аытуа болар еді. Сйтсе де, осы есеп беру оларды демеуін сіз жне кеестерінсіз шыуы ммкін болмас еді. Сонымен, кеткен барлы ателер мен длме-длдік еместігі – тек ана авторларды ісі.

ысартулар тізбесі PWYP Publish What You Pay («Тлемдеріді жарияла») RWI «Revenue Watch» институты ММ зірбайжанны мемлекеттік мнай оры РММ зірбайжан Республикасындаы мемлекеттік мнай компаниясы АБ Апарат бостандыы АБЗ Апарат бостандыы туралы за АШ Америка рама Штаттары ББТ Бкіллемдік банк йымыны тобы БиПи Бритиш Петролеум БК Бірлескен ксіпорын БТД Баку-Тбилиси-Джейхан Б Біріккен лттар йымы ДМЖ Даму мселелері бойынша ы жне жауапкершілік ЕО Евроода ЖМБ Жер мселелерін басару бойынша бюро ИККА Инвестициялар кепілдігі бойынша кпырлы агенттік ААТТЗ оамды апараттарды ашытыы жне тсініктілігі туралы тбегейлі заы КДР Конго Демократиялы Республикасы БК нды ааздар жне биржа бойынша комиссия СТ оамды атынастар атысуына ойылатын стратегиялы талап МЖК абылдаушы мемлекетпен жасалан келісім КСАБ Кен ндіру салаларыны ашытыы бастамасы КСДАЗ Кен ндіруші салаларды деректерін ашу туралы за КФЛ Кинросс-Форрест Лимитед МИК Минералды орларды игеру туралы келісім БК німдерді блу туралы келісім БК німдерді блу туралы контракт ТФМ Тенке Фунгуруме Майнинг ТДИ Траты даму институты К кіметаралы келісімдер Е кіметтік емес йымдар ХДБ Халыаралы айта ру жне даму банкі ХВ Халыаралы валюта оры ХИ Халыаралы аржы институттары ХК Халыаралы аржы корпорациясы ХДА Халыаралы даму ассоциациясы ШТИ Шетелдік тура инвестициялар ЭБМКБ Экономиканы басару мселелеріне кмек крсету бадарламасы ЭКА Экспортты несие агентігі п и ялы к онтра ктіл ер: кен ндіруш і с а л а л а р м м іл ел ер іні пиял ыыны а я т а л у ы ысаша анытама Контрактілер жне халыаралы коммерциялы атынастара атысты задара сйкес бизнесті пайда табу масатында зара жргізетін акционерлер алдында жауапкершілікте болатын екі зады тланы елестетеміз. Бл жердегі тсінік былай, егерде екі жата мемлекет тарапынан болмаса, онда олар з азаматтарыны алдында жауапкершілікте болады.

кімет зі іске асыратын бизнес бойынша оларды міндеттері мен ызыушылыы оматы клемде пайда табу масатын кздейді. Шын мнінде, екіжаты келісім жасаушылар арасындаы пиялылы мндай контрактілерде крсетілмейді. кімет жасалатын барлы контрактілерді, атап айтанда ол, жол жасауа немесе тауар алуа жасалан контракт болсын жауапкершілігін з зырына алуы керек. Ал, мынадай жадайларда контракт ралы – айта алпына келтірілмейтін кздерден болса, онда оларды байыпты тексерілуі ажеттігі туындайды. Осыан байланысты, тау-кен жне мнай-газ салаларына жасалатын контрактілерге деген бкіллем азаматтарыны ызыушылыы ойландырмай оймайды. Кптеген секторларда контракт жасау барысында оларды ашытыын амтамасыз ету талаптары жиі ктеріледі. Мемлекет пен инвесторлар арасында жасалан контрактілер арасында мндай талаптар (айта алпына келтірілмейтін кздерге араанда) ткір жне тез арада болмаса да бар. Мемлекеттік сыбайлас жеморлы жне кен ндіру салаларын басарудаы адалдыты саталмауы, сонымен атар оршаан орта жадайыны нашарлауы, трындарды орын ауыстыруы, адам ытарыны бзылуы, шиеленіскен жанжалдарды болуы, дрыс басшыны болуын жне жауапкершілік дегейіні жоары болуын талап ету-кен игеру салаларында брын-соды болмаан еді. Осы есеп беруді жасаудаы негізгі масаттарды бірі-кен ндіру ндірісі салалары мен кіметтермен (абылдаушы мемлекеттер сияты компанияа иелік жасаушы мемлекеттер де) инвесторлармен, банктермен жне оамды йымдармен кен игеру саласындаы контрактілерді деректері мен пиялыын ашу жнінде маызды пікір алмасуа жадай жасауа негізделген. Осы есепте контрактілер бойынша деректерді ашу атынастары барысында кімет жне компаниялар жаынан да арсылытара тап боланын крсеттік, оларды ыты жне саяси кзарастары бойынша, шындыында, за негізінде контрактілерді ашытыын крсетуге ммкіншілік бар екеніне талдау жасалды. Бізді міндетіміз – андай апараттар зады жне андай негіздерде пиялыыны саталуы ммкіншілігі бар жне андай жадайда Азаматты оам институттары осы мселені шешуде андай жадайда ыпал ете алады. Біз эксперттер мен сарапшылардан интервью арылы алан деректерімізді пайдаланды.

Тиісті жаттарды мият зерттеу жне жеке тжірибесі негізінде жргізілді: солай бола тра, біз зімізді зерттеулеріміз статистикалы тжірибеде маызды деп талап оя алмаймыз. Алайда, осы есептегі е маызды орытынды длелдері мселелерді шешімін амтамасыз етуде орларды жне салалардаы контрактілерді тратылыын, сіресе контрактілер шарттары бірнеше рет аралатын жадайларда оларды тратылыын айрыша адал басаруды амтамасыз ету. Уаытты аымына сай, кімет айрыша адал ммілелер жасауа ол жеткізді, себебі кімет пен компаниялар арасындаы апаратты ассиметрия жоалады. те жаын болашата мемлекеттік ведомстволар контрактілерді ашытыына жауап беруге, контрактілерді басару жне оларды орындалуын амтамасыз етуге, (ал ондайлар кп) осарлана жмыс атарады. Контрактілерді шарттарын кімет ызметкерлеріне лкен ауымда жария етуге берілуі, жосысыз мміле жасауа, сыбайлас жеморлыты алдын алуа, тмен біліктілікті жне баса да жадайларды болдырмауа лкен ыпал етеді.

Азаматтар кен игеру салаларында жасалатын шарттарды, егер ол шарттар кпшілікке тараан болса, соп и ялы к онтра ктіл ер: кен ндіруш і с а л а л а р м м іл ел ер іні пиял ыыны а я т а л у ы нымен атар келісім жасаан тараптар шарттарын тсіндірсе, оны крделі сипаттарын жасы тсінер еді.

Мемлекет пен компаниялар блкім айрыша ештеені де жасырмауы ммкін, дегенмен, контрактілерді ашылуын реттеу жоа тн, ал, алдарынан ткен материалдар жасырын істерді бар екені туралы ойа жетелеп, кілге орыныш ялатады, осыларды абылдау демагогтар мен саясаткерлерге негіз беріп, оларды контрактілерді ол жерде оны ажеті шамалы болса да, айта арауды сынып, рандатып кетулеріне жол береді. Контрактілерді ашытыы траты жне за мерзімдік контрактілерді жасауа келеді.

Мндай жадайлар трылыты халы тарапынан болатын кдікті сейілтеді, сонымен атар кімет пен компанияны адал контрактілер, жасауына ынталылыы артады. ысаша айтанда, контрактілерді ашытыы табии байлытарды басарудаы жауапкершілікті жне экономиканы дамуына жадай туызу масатын амтамасыз етеді.

Алынан контрактілерді кптеген артышылытарына арамастан кен ндіру салаларындаы контрактілерге жйелі трде ол жеткізуді амтамасыз етуге тосауылдар лі саталан. Кейбір жадайларда, бл дрыс тсінбеушіліктен (немесе ате абылдаудан), яни контрактілер нені сынады жне оны мазмны андай деген сратара жетелейді. Контрактілерді ажеттілігі мемлекет міндеттемелеріні ерекшеліктерін жне кен игеру жобаларын жргізетін компанияларды немесе компания консорциумын егжей-тегжейлі амтамасыз етуге байланысты. Блшектерді арапайым болуы ммкін, солар туралы бірнеше жазба жолдарын стандартты шарта тіркесе болды, немесе крделі инвестициялар, салы салу жне оршаан ортаны орау бойынша задар жиынтыы болуы ммкін. р шарт блшектерін тексеруді маыздылыы натылы жадайлара туелді. Мысалы, келісім шартты лкен блігі мемлекеттік задардан труы ммкін, сонымен атар шарттар мен ережелерге атысты жадайларда олара шектеулер ойылады, сол уаытта жарияланан «стандартты контракт» оларды маыздылыы жаынан анарлым арты амтамасыз ете алады. Бір жаынан аланда, контракт біздегі бгінгі тадаы деректер болуы бден ммкін, осы саладаы кптеген контрактілер осысымен ерекшеленеді – салыты, инвестициялы жне табиатты орау ережелерімен маыздылыы жаынан мемлекетке келіп тіреледі.

Ешкім де осы саладаы халыаралы келісімдерді, задар мен нормативтік актілерді жария болу ажеттілігіне ешкім де дауласпайды, солай бола тра контрактілер крсетілген ызмет трлерін орындайды, оларды ашы болуы ережеге жатпайды.

Кен игеру салаларындаы пиялылыты шын мнінде айрыша тарап кеткендігі соншалы жуы араа дейінгі уаытта не мемлекет, не компаниялар осы болан жадайларды орауа тратын длелдемелерді дайындамаан. Мемлекетпен компаниялар осы пия «тоза» жапан келісімдер шін бірбірін айыптайды. Ережедегідей, аныталан шаымдар, сату пиялары немесе коммерциялы сипаттаы жабы апараттар пталмайды жне де атысушыларды ешайсысы да, ашы трде жеморлы, билікті даму рдісі немесе зыреттіліксіздікті ашы талыламайды, мны брі контрактілерді ашуда белгілі болды.

детте пиялыты сатау длелдемелеріні жиі кездесетініні тп тамыры коммерциялы тжірибеде олдау тапан, ал, контракт жасаушы тараптар шарт деректерін за шегінде ана айындайды. Бл длелдемелерді маыздылыы жеткілікті, алайда олар апараттара кіметті айрыша міндеттемелеріні жне демократиялы ыы бар екенін есепке алмайды. Бкіллем бойынша мнай-газ жне таукен салаларын игеруге жасалан контрактілерді пиялыы саталуы бойынша 150-астам маалаларды осы есепті жасау барысында зерттедік. Зерттеу барысында біз тек ана бір ана контрактіде оамны апараттара деген ызыушылыы компанияны пиялыын сатаудан да жоары труы ажет екеніне кз жеткіздік. 2005 жылы Данияда абылданан типтік лицензияда кмірсутекті кен орындарын барлау жне табу жмыстарын жргізу туралы:

ысаша анытама «[Апаратты ашылуы ммкін, егер] ешандай задылы ызыушылы Лицен­ зиаттан ешандай апараттарды пиялыын амтамасыз етуді талап етпейді;

пиялыты сатауда оамды кзарасты мддесі лицензиатты мддесінен сзсіз жоары трады; жалпы сипаттаы апараттар оамды пікірлерді жария жасау арылы сынады […]».2 Сонымен атар, жеке тлалар арасында жасалан жалпыа бірдей жне зады контрактілерді пиялыын орау жніндегі баптары апараттарды оамды топтарды олына тспеулері масатында пайдаланылады, ал тжірибеде жеке тлалар арасында жасалан контрактілерді пия болуы салыстырмалы трде ана. Салаларда пия контрактілерді сатылуы да, сатып алынуы да, сонымен атар, тіпті маыздылыы санатыны талданылуы да ммкін. Кейбір контрактілерді немесе оларды маызды бліктеріні шарттары инвесторлар арылы нды ааздара жасалатын ммілелер ережесіні талаптарына сай реттеледі. Баса контрактіде жазылан деректер, жасалан тізбеге сйкес ріптестерді электронды пошталарына жіберіледі. Ал, лкен жобалара келсек, детте, бсекелестер бір контракті жаынан шыып деректерге олжетімділігін длелдеп береді. Апараттарды мндай асимметриясы кіметке араанда, компанияларды контрактілерді ашытыын амтамасыз етуге лысыздыыны бір салдары болуы бден ммкін. Компанияны зіні ріптесіне араанда мндай артышылыыны болуы исына сйкес, рине, пайдалы мміле жасауа келеді.

Екінші тарауда крсетілгендей, салаларда те жиі пайдалынатын аымдаы пиялыты сатау туралы баптар, кп жадайда деректерді ашылып кетуіне, кейбір компаниялар мен мемлекетті талаптарыны орындалуына толытай тосауыл оя алмайды. Солай бола тра, мемлекет те, жеке сектор да осы кзарастан ауытымауды, демократиялы жауапкершілікті ндылытарына айшы келсе де осы баптармен белгіленген масата ызмет крсетуін алайды. Бл халыаралы теория ыына, сіресе келісімдерді ашытыын олдауа, бкіллем мемлекеттеріндегі апарат бостандыы задарына, сонымен атар, мемлекеттік жаттарды жалпы жариялыа беруден бастау алуына апарат алу ыына айрыша кереарлыты крсетеді. Осы екі баыт та халыаралы занамада жне мемлекетті ішкі задарында деректерді ашылуына арсы длелдемелерді, тосауылдарды жне баса да ыты мдде тепе-тедігіні осарлы саталуын негізгі рал ретінде жою болатын.

Айрыша пиялыа байланысты ыты длелдемелерге атысты инвесторды коммерциялы сипаттаы жабы апаратты оралуына жадай туызу жне «болар-болмас жеілдік жасау» масатында жгіретін кіметті алдын алу. Компаниялар белгілі бір жабы апараттарды ашуа, егер де оларды бсекелестігіне нсан келетін болса міндетті болмауы керек; мемлекетті тартымсыз ммілелерді теестіруге мжбірлеуіне болмайды. Бгінгі кнмен салыстыратын болса, е длелді дегейдегі пиялыты зі сенімді атай алмайды. Шын мнінде, бл контрактілерді ашытыына байланысты тарамауы да ммкін, – шінші тарауда кейбір коммерциялы сипаттаы жабы апараттар оралуды ажет етпейді, себебі оны кп блімдері баса за талаптарына сйкес ашылуа жатады, биржаларда арнайы тіркелген корпорациялар туралы зада жне келісім-шарттарда да тжірибеде де ештее ашылмайды.

Мемлекет шін «адал емес ммілелерді» ашу рине олайсыз, біра мнда тран ештее жо. Осындай орын алушылы соы уаыттарда ашылу деректері бойынша бейтарап та, немесе зіндік бадарымен тиімді.3. Соан арамастан, контракт бойынша базадаы деректер жйелі трде басылмаса да, ара-тра шыып кеткен жне ашылан деректер бойынша апараттар компаниялара да, оларды абылдаан мемлекеттерге де соншалыты зиян келтіре ойан жо. Істегі халыаралы саясат жне контрактілер

–  –  –

ашытыыны тжірибедегі атынастары туралы бесінші тарауда толытай арастырылан.

Мемлекет те жне жеке секторды кілдері де, жоарыда келтірілген длелдерге арсы атысты айрыша пікірлерді сынбады, сонда олар контрактілерді ашытыына неге арсы бола береді. Мны бір себебі, жеморлы болуы ммкін. Сонымен атар, оларды зыреттіліктеріндегі деректерді ашылуы жеткілікті трде арамаудан немесе ымырашылды жадайларды боландыынан, ол туралы айтылары келмегендіктен деп есептеуге болады. кімет пен компаниялар деректерді ашылуы алда абылданан шешімдерді дрыстыына немесе контракт шарттары талаптарын айта арауа келе ме деп оруларына болады. Келісімдерді сер ету ауымын есепке алса, осындай субъектілерді табылып алуы, сіресе келісімні кейбір шарттары оларды анааттандырмауы ммкін, бл сіресе, тараптарды бірі мемлекет болып тран жадайда. Бл контексте компания да жне мемлекет те деректерді ашылуына жол бермеуге тырысады, бл дегенііз ары арай дауласуа осымша негіз береді. Тртінші тарауда контрактілерді ашытыына арсы ртрлі саяси длелдемелер жне де мндай ателікті себептері негізсіздігі арастырылан.

Осы контексте деректерді ашуа деген арсылы істі одан рі ушытырып жіберуі ммкін. Контрактілерді кво-мртебе пиялыы жуы арада компаниялар мен кімет шін ауыпты сопа болады. Бл мселені арсылытара арамастан, ондаан жылдар бойы саталуы, контрактілерді пиялыы атысушы тараптара ешандай артышылы бермейді. Контрактілерді ашытыын олдауды длелдеу негізді, ал олдамайтын длелдерді жіті тексеріп араанда нашар екені крініп трады.

–  –  –

Контрактілерді ашытыы не шін керек?

азіргі кезде контракт жасау рдісіні жариялылыы турасында мселелер кбейіп, осы бастаманы ртрлі йымдар мен институттарды олдау крсетуі здіксіз артып келеді. «Revenue Watch» (RWI) институты сияты оамды йымдар мен «Тлемдеріді жарияла» (PWYP), атты бірлестіктер де жариялыа ндеген зге йымдармен атар бірдей н осады.

Контрактілерді жариялылыына Бкіллемдік банктер, ХВ жне ХК сияты аржылы институттар да н осады. Бл озалыса н осатын аржылы институттар арасындаы е белсенді кілі – ХВ болып есептеледі. ХВ – осы озалыстар арасындаы лгі-негелік крсету трысында кен игерушілер саласы бойынша е алашы болып жариялылыты лгісін крсетті.4 Кптеген елдерді кіметі мнайгаз, таукен ндірісі саласы бойынша Парламентте жалпыоамды дауыс берушілік жніндегі контракт жасау барысын жариялылыты талап етіп ойды. Ал, кптеген мемлекеттер, оны ішінде: Шыыс Тимор, Перу, Эквадор сияты елдер Парламенттегі мндай жариялыты жетіспейтіндігін білдіріп, кен игеру саласындаы контракт трлерін жртшылыа жария етті. Ал, кейбір елдер, мысалы Либерия зіні АБ заындаы; кейінгі кезде ана рылым тауып, арынды се бастаан кен игеру орындарында кен орыту саласын негізгі мдде деп есептеп контракт жасаудаы жариялылыты толы птай олдайды. Тменде, контракт жасаудаы жариялылыты жиі кездесетін тиімділігін негізге алып, мысалдар келтірілді.

Контракт жасау келісімдеріні жариялылыы табии кен оймаларыны мегеруші­ леріні жауапкершілігіне міндет жктейтін жне экономикалы дамуы мен ммкіндігіні суін амтамасыз етуге трткі беретін жатымды былыс болып есептеледі. Контракт жасауды жариялылыы кімет орындарына да, азаматтара да, инвесторлара да лкен пайдасын тигізеді. Егер кімет з контрактілерінен басадай контрактілермен танысуа жол таба білсе, келісімдерде з мдделерін кздейтін контракт жасауларына ммкіндік туады. Ондай бастамалар ндіріс орындарында баршылы.

Мемлекеттік ведомостваларды жзеге асырулары мен басару істеріндегі йлесімділік контракт арылы жрсе, тиімді болатыны белгілі. Бл жадай, з кезегінде, екіжаты контракт жасау айта арауды туындауларын азайтып, жергілікті трындармен арым-атынас жасау жадайларын арттырады.

Азаматтар здеріні кіметтері оларды кен игеру орларын сатудаы жадайлармен еркін таныса алады.5 лемдегі кпшілік елдерде жер ыртысындаы минералды заттар, мнай мен газ жеке біреулерді билігіндегі меншігі емес, халыты меншігі болып есептелінеді.6 Мндай жадайларды тбегейлі жіктеу барысы трындарды меншігіндегі дниелерді талдау ісінде жай немрайды іске жатпайтыны аны. Алайда, минералды заттар мен кмірсутектілік орлары бар кендерден салалы айматарды, жергілікті трындарды жне мемлекетті пайдалануына тиесілі кен байлыын пайдалануларында айшылытар болулары бден ммкін. Сондытан, мнай, газ, минералды ор кздері сияты кен орындарымен жасалан контрактілер жоарыдаы кен орындары туралы хабар-ошарларды ашы жариялаулары керек, жртшылы ондай малматтармен танысулары ажет. йткені, олар да жааы кен орындарыны иесіне жатады. Контрактілерді «нды баасы» тек сан млшерімен ана бааланбайды.

Жасалынан контрактілер, кбінесе аражатты жадайларды, ауiп-атерге арай бліністерді ескеп и ялы к онтра ктіл ер: кен ндіруш і с а л а л а р м м іл ел ер іні пиял ыыны а я т а л у ы ру – келісімге отырудаы тсетін пайда мен ауiп-атер істеріні басты крсеткіші болып есептеледі.

Контракт жасасуды басты блігі болып саналатын аржылы мселелерімен бірге, контрактіні таы баса да кптеген жадайлары туындауы ммкін. Ондай жадайларды ішінде азаматтара тікелей атысы бар: оршаан ортаа келтіретін серін азайту, табиатты орау шаралары, жерді пайдалану бліктері мен жерді блісу ыы, сонымен бірге, жергілікті трындарды оныс ауыстырушылыына еріктілігі мселелері де келісім жасауа кіреді.

Мндай контрактілерді жасырын стау барашылдыа жатпайды. Контрактілерді негізгі мні, оамды кен орындарын игеруді зады крінісі болып саналады, ал ыты негіздерді басты крінісі – за млшерлері жртшылыа жариялы трде болулары керек. Ал, кен игеру орындарындаы кпшілік жобаларды млшері мен мазмны соншалыты лкен боландытан, олара жмсалатын аржы те лкен клемді жртты амтып, соларды тым кп іс-рекеттерін ажет ылады. Мндай жобаларды іске асыруды ажет ететін контрактілер трындарды амту шін кп млшерлі шыындарды ажет етеді.

Ал, контактілер зіні жеке заын алыптастырып, олданылып зады трыларына з згерістерін ажет етіп, ескіре бастаан немесе толыанды емес задара згерістер енгізеді, олданыстаы кейбір задарды «ажетсіз» алтырады. Мндай контрактілерді халы алдындаы ерекше маызы арта тседі. рбір шыты нктелерінен бастап: кен ндіру ісіне шешім абылдаудан бастап, барлау жне талдау, аржы жинау жне тскен тсімні пайдасын мемлекет тарапынан ажетке жарату ісіне дейінгі аралыта, жергілікті трындар шін тсімні баасын сіруге немесе кемітуге керекті ажеттіктер пайда болады. Контракті жасау жариялылыы, орды ке клемде суі мен дамуы барысындаы жетілуіні негізгі крсеткіші болып есептелінеді. Жне, оны стіне, контрактімен толы таныс болмайынша, оны осымша н млшеріні толы баасын алу ммкін емес, бааны кемітілу рдісін азаматтарды атынасынсыз белгілеу млшері толы нтиже бере алмайды. Контракт жасау ісіні серлілігі шін жариялы аса ажет, сіресе, оамды істер мен табиатты орау ісіндегі жнсіздіктерге байланысты тексерулер жргізуді талап ету ерекше тиімді.

Контрактілерді жариялылыы болмаан жерде мдделі жатарды арасында сенімсіздік пен орыныш ялап, айшылытар туады. Контрактілер жасаланнан кейін олар турасындаы есеп-исап барысында, кейбір елде лтты жарыс сзге айналып, сонымен оса, халыаралы йымдар йымдастыран компанияларда да пікір сайыстары ткізілді. Мысалы «Oxfam», «Amnesty International»

жне «Global Witness», жне жергілікті оамды йымдар контракт жасау блімдерінде тым хабарошар білушілікті танытып, контракт жасау барысында білгірлік білдіреді жне контрактіні дау-шарлы бліктерінде де келісімсіздік танытады. «Amnesty International» бірлестігі дайындаан Баку-ТбилисиДжейхан (БТД) жне Чад-Камерун баыттары бойынша быр жргізуге жасалан контрактілер, сол сияты, Либериядаы «Mittal Steel» компаниясы жасаан оамды йымдар есеп-исабы жариялылы трысында халыаралы дрежеде лкен озалыса ие болды.7 Либериядаы жне Конго Демократиялы Республикасындаы лтты компанияларды арасында контрактілерге байланысты мселелер кптеп ктерілді. Ондай контрактілер кп жылдара созылан соысты салдарынан, табанды трде айта жаыруды жотыынан кптеген жылдар бойы бгет жасалан еді. Жариялылыты арасында немі узап, ндеуді серімен осыан шейін наты малматты бркемелеп келсе, дейі жасаандай крінетін.

Контракттар жасауды жариялылыыны дрыстыы кіметке де кен орындарын игеруді тиімділігін амтамасыз етеді. кімет пен компанияны арасындаы байланыс істеріні за уаыта келісім жасауларына те пайдалы жне жеморлыа да шектеу жа­ сайды. Бл компаниялармен келісім жасау барысында кімет, кбінесе, тиімсіз жадайлара тап келеді.

контрактілерді ашытыы не шін керек?

кімет з азаматтарыны мддесі шін негізгі ажеттіктермен келісе транымен, хабар-ошарды таралуы нтижесінде толыанды келісім жасай алмай алулары ытимал. Контрактілерді жариялылыы біртекті бсекелестер ру барысында компаниялар мен кіметті пайдасы шін маызды роль атарады. Кей реттерде кімет з азаматтарыны мддесіні ам-аракеттерін кземеулері де ммкін, ондай да пайда табу масаты шін ана емес, агенттер табандылыыны туындаан мселелеріні серінен де болады. Хабарошарлар тасыныны кптігінен саясат пен кіметті жадайына жете аныан азаматтарды мддесіне назар аударып, агенттер мддесіне азыра кіл блетін болады. оам кілдеріні контрактілерге деген таныс-білістілігі жне оларды ынулары кбейген сайын кіметті ынталыы да, іс атарушыларды талаптары да кбейе бермек; ал, бл жадайлар, з кезегінде, контракт жасауды нерлым за мерзімділігі артып, контракт жасасу мддесіні айта аралу ажеттігіні уаыты солрлым кеми бермек. Аыр соында, контрактілерді жиі-жиі жариялап отыру, келісімдерге ажетті ерекше жадайларды оан оса беруді азайтады. Ондай сті-стіне тыпалай беру жеморлыты ауыздытайды. Мны брі, сіресе, кейбір ерекшеліктері бар жадайлармен контрактіге отыратын елдер шін тн былыстар. Контракт жасасу барысында кездесетін алшатытар, жеморлыты басты крінісі болмаса да, ерекше бір екіжаты мдделі келісімдерді белгісі есебінде белгі беруі бден ммкін.

Жасалан контрактілерді жариялылыыны арасында ндіріс салаларына мемлекет тарапынан прменді трде ыпал жргізуді беделі артпа. Табии кен кздеріні игерілуіне байланысты туындайтын айшылытар, мемлекет басшылары тобына немесе мемлекетті за жргізу саласындаы басшылар тобына, салы органдарына да таратылуы ммкін. йткені, контракт жасасу барысы табии кен кздеріні жеке бір ана тарматы саласы болып саналатын жадайлары жиі кездеседі.

Жариялылы кіметті з ішіндегі таралымдарын кеейтіп, оны з ішіндегі топтары мен ведомстволарыны ыты жне жйелілік міндеттерін ныайтып, жауапкершіліктерін арттыра тспек.

Неге олай? Кейбір мемлекеттер контрактілерді немі жарыа шыарып отырандарымен, жариялылы басты крсеткішке жата бермейді.8 ндіріс салалары мен мемлекет арасындаы бір-біріне деген арсы длелдері тым жеткіліксіз жйеленген (бл жадайлар келесі тарауда аралады). Бір-біріне деген мндай арсы длелдер мына мселелерді амтиды:

коммерциялы сипаттаы жабы апараттарды орауды ажеттілігі;

концессиялы ммілелерді тегермешілдігіне деген орыныш немесе «жолберушілік бсекесіне» деген жарысушылы;

арсылас тладан ашатап жру жне іспен орашолатыы мен жеморлыты жариялаудан ашалатау.

Бл жадайлар жеке саладаы пиялыа жол ашанымен, кнделікті тжірибедегі кездесетін негізгі себептерді желісі баса трыларда жатыр: Соларды ішіндегі басты тйінге мына жадай жатады: «ешкім сраан жо». Жабы-жасырынды – тым алыптасып кеткен дады, бл жадай компаниялара плендей зиян келтіре оймайды, йткені олар контрактілерге лкен бостандыа ие, ал, ондай бостанды кімет тарапынан тым шектеулі. лдебір маызды ынталылы кездесе оймаса ешкім де, йреншікті дадыдан ауытып, туекелге бара оймайтыны аны. Шындыында, соы кездері ондай туекел ешкімде кездесе ойан да емес. 1970-жыл аяталып лтты меншік жргізілгеннен бергіде дау-шарлар да жиілей бастады, жеморлы кбейді, мнайа деген баа аспандап кетті, 1990 жылдардаы «ыри аба соыс»

п и ялы к онтра ктіл ер: кен ндіруш і с а л а л а р м м іл ел ер іні пиял ыыны а я т а л у ы аяталаннан кейінгі кездері компаниялара жне баса елдерге деген ысым контрактілерді ашылан тстарында ара-тра ана бой крсетеді. Тіпті, кен ндіру бліктеріні жоспарлау істеріндегі леуметтік жне экологиялы мдделеріне, сонымен бірге адам ыына байланысты жне контрактілердегі мселелерге байланысты жариялылыа назар аударылмай алды.

Чад-Камерун баытындаы быр жргізу жобасы тірегіндегі жігерлі іс-рекеттер азаматтарды контрактіге деген ынталарын арттырды. Чад-Камерун бырын аржыландыру масатында 1998 жылы Дниежзілік банктен аржы ралды. Жемор жебірлерді лестерінде кетпеуі шін жергілікті жне халыаралы лес осушы аморшылар жобаны тотатып, айта згерту енгізуді ажеттігін сынды.

Барлау мен кен ндіру жйесіндегі жобалы айшылытар жне быр жргізудегі жобадаы кемшіліктер кптеген іс барысына келіп соты. Мндай жадайларды серін залалсыздандырып, аржы жмсауды рескел ысырап боланын тежеу, оны адаалау кезіндегі мемлекет тарапынан да, халыаралы бірлестіктерді іс-рекеттерінен де кеткен рескел кемшіліктерді ауыздытау ажеттілігі туындады.

Алайда, быр тарту ісіне байланысты контракт жасасу Дниежзілік банктерге туелді боландытан, барлау мен жйелеу (минералды орлар) жарияа айналып, ал жекелей консорциумдармен бдан он жыл брын жасалан контрактілер жария етілмеген. Крсетілген келісім мдделерді орау барысында кн тртібіндегі шыл мселелер ойылмаан. Кн тртібіндегі басты мселедегі басты назар Бкіллемдік банк пен Чад кіметіндегі жариялылы, сайып келгенде, мемлекет пен инвесторларды арасындаы келісілген контрактілерді талабын жайып салуа баытталан. Белсенділер БТД бырлары бойынша контракт жасауда ашы крсету талаптарын ата сыныс ылып, бл жобаа байланысты аржыны ХИнан срады.9 2003 жылы «Amnesty International» бірлестігі быр жргізуге байланысты жобаны шартына орай «Адам ыы ауыпты кйде» деген талдауларын жариялап, онда контракт келісімдеріндегі есепті басты негізі адам ыы мселесі екендігі аралды. «Amnesty International» бірлестігі контрактіні мемлекетті зады жобаларынан ошауланып, компанияларды ммкін болан кезкелген згерістегі жауапкершіліктерден ашандыын сына алды. «Amnesty International» бірлестігі Тркиядаы адам ыына заны ыпал етуіне былай дейді:

Келісімде халыаралы стандарттара бірігіп кетуге лкен мн беріліп, маыз аударылан Тркия тарапынан ескерту жасауды туындайтындыы жоары. Бл контракт бойынша быр жргізу ісі халыаралы міндет жзіндегі рбір жаа жктемеден басталып бл жобаа тиесілерді лес салматарын екінші сатыа аударып отырады. Екінші жаынан, Тркия брыны бастамаларды жаластыра беріп, жааларын олдануды жзеге асыра алады. Мндай жадайда, консор­ циум оларды іске лкен нсан келтіргендіктерін кемістік ретінде арсы оя алады. Тркияны стіп басып ою – оны адам ыын орау ісін сатауын немі естен шыармауларын естеріне тсіріп отырады.10 Осындай есеп беруді жарыа шыараннан кейін контрактіні, сіресе, контрактіні талдау жйелеріндегі тратылыты маызы арта берді. сіресе, белсенділерге, тіпті айындала тседі.

Контрактілердегі жекелеген жадайлар болмаса, кейбір ошау кріністер жасырын контрактілердегі мемлекеттік задылыа нсан келтіруіне келіп соатыны аны. Міне, дл осындай жадайларда контрактілерді жариялылыыны маыздылыы ерекше арта тсті. Сондай сттерде кен орнын деу ісіне байланысты жасалан Чад-Камерун контрактілерін ораушылар жіті кіл бле тсті. «ЭксонМобил» компаниясыны кілдері контрактіні жариялаудан бастартты, олар контрактілерді пиялыын еш уаытта уаштамаан. Контракт техникалы жаынан аланда пиялыа жатпайды, йткені есеп беру контрактілерді ашытыы не шін керек?

ісінде айтыландай, кейбір елдер сияты Чадта да контрактілерді бекіту елді Парламентінде аралуды талап етеді. Бл істі орайында, ешандай жазба жргізілмесе де, сір, 1988 жылы Парламентте контракт бойынша дауыс беру жргізілген. Соны серімен Чадты оамды йымдары контракт алуа ол жеткізді; дние жзіне жіберілген таралымдарды брыштамасына мртабан басылып, Чадтаы мнай ісіні белсенді басшыларыны бірі – Жильбера Маунданоджиді олы ойылан.

Бл жадай осы есеп беру ісіні маызды екі орытындысын айындайды: сір, сол уаыттарда контрактілерді жария ету бойынша кейбір елдерде ана за жзінен талап етіліп, ал, баса задар Парламентте абылданса да, тек осалы трыда ана жариялауды талап еткен; алайда, бл задарды зі аншалыты саталды, – міне, бл баса сра11. Бдан ары жерде, контрактілер, шындыында да, салаларды инсайдерлеріні, кімет шенеуніктеріні, жігерлі белсенділеріні олдарына тседі.

1.андай контрактілер?

Аталан есеп беруде кімет пен бірлестіктерді арасындаы контрактілер аралады, олар мемлекет пен инвесторды немесе абылдаан мемлекет пен (жер асты байлытарына ие мемлекетті) арасындаы келісімді ескереді. Аса ірі инвестициялы жобалар контрактілер негізінде жзеге асырылады да, ал оларды жзеге асыру барысында таы да кптеген контрактілер жасалуын ажет етеді.12 Кейбір сарапшыларды баалауынша, халыаралы натылы «ыры немесе одан да кп контрактілерді жинатап, он бес жаты тараптарды біріктіріп, шикізатты жеткізушіден бастап, жоспар жасаушыны сатып алуына шейінгі аралыты амтуы ажет».13 німді ндірушілер жобадан тыс алмайды: кейбір сарапшыларды айтуына араанда, мнай німдеріні белгілі жобаларына 100-ге шейін контрактілер жасалады, оларды брі де жобаларды жне одан шыатын жйелерді олдайды. Мндай контрактілерді кпшілігі жеке тлалармен жасалады. Мысалы, мердігерлер мен осалы мердігерлер, жеке банктер жне жмсайтын аржыны сынатын жеке тлалармен жасалады.

Мндай контрактілерді ішіндегі «негізгі контрактіні» біреуі ана мемлекет аралы (немесе мемлекеттік компаниялар аралы) болып, немесе компаниялар консорциумі арасында жасалады; бл жат баса контрактілерді алдында басты роль атарады. Алайда, мндай салаларда концепциялар шін олданылатын стандартты терминдер зірге жо. Бл терминні есеп-исап жйесіндегі осылай аталуын ым ретінде абылдап, «негізгі контракт» дегенді кен барлау саласы мен орларды игеру барысындаы контракт деуге тура келеді. Сйте тра, бл айырмашылытар, кпшілік реттерде саяси ызыл сзге ден ояды да, ыты ерекшелікке мн бере бермейді. Осыан сйкес, негізгі контрактілер басты трт нсаны біреуіні немесе осы нсаларды осынды жиынтыын абылдайды: концессионды келісім, лицензиялы келісім, німдерді блісу туралы келісім жне ызмет крсету туралы келісім. Жне блара оса, егер кімет лдебір жобаны акционерлік капиталына атынасатын болса, онда «негізгі контракт»

есебінде кімет пен компаниялар арасында келісімге жреді.

лкен маына білдіретін мндай таырыптар баса да ртрлі атаулар ойылып, контрактілер жасалады. Мысалы, барлау мен игеру, деу жмыстарына байланысты келісімдер, конкурсты сыныстар, лицензиялар мен жалды келісімдер. Негізгі контрактілер зіні крделілігі мен беттік саны жаынан да ерекшеленеді. Мысалы, барлау жмыстарын жзеге асыруа арналан сегіз беттік лицензиялы келісімдерден басталады. йткені, мндай келісімдер барлы компанияларда бір-біріне те сас келеді, бар айырмашылыы, компанияларды атауларынан бастап, біртекті контрактілеріне шейін сас. Тек аржылы бліністерді ана ртрлі мні болады: роялтилерді ставкасы ана згереді. Жне минералды п и ялы к онтра ктіл ер: кен ндіруш і с а л а л а р м м іл ел ер іні пиял ыыны а я т а л у ы барлау жмыстарын деуге арналан 200 беттік келісімдер бар, онда барлы жадайлар келісім-шартта таратылып, шарт бойынша жазылады. рине, аржыландыру негізіне байланысты баса да контрактілер кездеседі: операторлы жне кен ндіру саласындаы жобаны басару. Негізгі контрактіні атыстыына арай (немесе, тіпті болмаан кнде, атысты болуы ажет) баса да крсетілген контрактілерге тиесілі кптеген мселелер жатады. Тек, бл мселелер за жзінде крсетілген болса ана бл есепке осылмайды.

Егер задар мен нормативтік актілер ыты кпшілік жданды кен ндіру компанияларыны міндеттері мен міндеттемелерін негіздеп берген болса, онда контрактілер, негізінен, белгілі бір компанияны немесе компания тобыны тиесілі жер блігіне арналан зады ытарына ызмет етеді. Бл есеп-исаптаы «контракт» деген термин лицензия, жала (беру, алу) келісім ымдарын білдіреді.

2. «негізгі контрактілердегі» апараттар ртрлі мдделі жатармен кеесу (кіметпен, азаматты оамдармен жне сала-салалармен), детте, негізгі контрактілерге енгізілген апараттар кеістігіне тн келісімсіздіктерді бетін ашып, мемлекеттер арасындаы немесе мемлекеттік компаниялармен кен ндіруші компаниялар арасындаы ажеттіліктерді талдайды. Мндай келісімсіздіктер контрактілерді жариялылыына бгет келтіреді. йткені, кейбір тлалар крсетілген контрактілерде тиісті апараттар енгізілген деген желеуді клдене тартады, ал шындыында, ондай апаратар млде осылмаан.

Барлы негізгі контрактілерді орта йарымдарына тоталса, оларды бріне тн жйе бар жне мынадай апараттарды бірдей сараптайды. Контрактілердегі апараттарды бге-шігесі за ажеттіктеріні талаптары бойынша аныталады.

1. Кіріспе/Декларативтік блім/ Контракт, негізінен, атынасушы жатарды баяндаудан, контракт жасалан уаытты кшіне енуі мен контрактіні жалпы масаты аныталуымен басталады.

2. Анытамалары:

Контрактіні бас жаында контрактіде олданылатын басты терминдерді анытамасы крсетіледі.

3. Зады ытарды ресми жариялануын амтамасыз ету Мемлекет компанияларымен оларды зады ытарын амтамасыз етеді.

4. Баылау Контрактілерде кімет пен компанияларды ндіріс орындарына байланысты шешімдеріні алай жргізілетіндігі туралы жадайлар крсетілуі ммкін. Мндаы ережелерде техникалы комитет, кеестік комитет немесе крсетілген шешімдерді шыаруа ылы баса йымдар атысады. Сонымен бірге, крсетілген йымдар туралы, оларды андай істерді атаратындыы (дауыс беру ыы, кворум жне басалар), оны отырыстар жргізу кезіндегі загерлік еркіндігі, шешім шыару трлері жне баса да билігіндегімен міндетіндегі, орындайтын істеріні реттері кіруі ммкін. Егер мемлекетті жобадаы акционерлік капитала те дрежедегі лесі болса, онда контрактідегі аржылы лесіні рылымы мен млшері, сатыор бліністері (яни, мемлекет зіні лестік млшеріне арай алатын шикізат тауарыны таза крсеткіш млшерін) істелген жмысты баылануы жне абылданан істі реті бойынша алынан шешімдер яни жоарыдаы тарауда таратыландай (дауыс беру ыы, басарудаы тиесілі орындарды блінуі миноритарлы акционерлерді орау, т.б.) рылымдар крсетіледі.

–  –  –

5. ыы, міндеттері жне міндеттемелері:

Бл тарауда мынадай жадайлар сипатталады:

міндеттемелер туралы: жмыс ісі туралы міндеттеме немесе аражатты жаратуа ойылатын талаптар, инфрарылыма байланысты талаптар, жергілікті жне шетелдік мамандарды жмыса тарту, оыту, ауіпсіздік жне ебекті орау барысындаы стандарттар; есеп-исапты, табиатты орау стандарттары, зиян келтіруді млшерін азайтуды шаралары, мемлекеттік жне жеке меншіктік жер блімдерін алуды тртібі; жергілікті трындара тленетін шыындар клемі, сонымен бірге, жергілікті оршаан ортаны дамыту міндеттемелері;

аржылы жадайы: лицензиялы жне блік алымдары, салытар, роялти, жазылан бонустар, салы тлеуден босату жне баса да міндетті тлемдерден босату, сонымен оса, салы тлеуді сипаты мен есептелуіні анытамалары, жне баса да тлемдер;

аржылы принциптер: шетелдік валюталарды айырбастауа келісімдер, дивиденттер мен капиталды репатриациялау, арызды жабу туралы занамалар, заемдік капиталдарды жеке меншіктік капиталмен атынасы, сонымен бірге, компаниялар арасындаы келісімдерді алыпа келтіруді шарттары.14

6. пиялылы Контрактіні соына таман пиялылыты сатау туралы баптар орналастырылады. Онда андай апараттар, пиялылыы анша мерзімге, андай мерзімге дейін саталатыны аныталады жне ауытуды ртрлі жадайлары айтылады.

7. Контракт кшіні тотатылуы Сол сияты, контракт мерзіміні аяталар уаыты тааан шата жне аяталар уаытына жетпей-а трлі себептермен шартты бзу себептері туындаса, оны бзу мерзімі крсетіледі. Мндай жадайларда, келісімні бзылу себептеріні длелді екендігі баяндалады (мысалы, форс-мажор: ерекше жадай) сонымен бірге, шартты бзан жа істі айта тзетуге шарт аяталанша шаралар олданса, тіркеліп жазылады. Шартты зартылу мерзімі туралы жадайлар да оны соына жазылады.

8. Дау­шарды шешілуі Дау-шарды шешілуі туралы жазбалар екі жаты дау-шары серіні себебіне байланысты, кбіне, контракт кшіні аяталуына арналан жазбалармен атар орналасады немесе екеуі абат біріктіріледі.

Кен ндіру салаларыны талаптарына орай, дау-шарлар, кбіне, арбитраждарды араласулары арылы шешіледі. Тртіп бзылан жадайда ораушылы іске байланысты жйелер келісіледі. «Задылыты тадау жолдары» деген маала, кп ретте, дау-шарды шешу жадайларымен байланысты.

9. ыты жолды кезек берілуі Бл таырыпа байланысты маалалар бірлестіктерді жер бліктерін басалара беру ммкіндігін шешуді, ыты реттік жолдарын беруді, крсетілген осындай жадайларда кіметті араласуы ыы амтылады. Бл маалада акцияларды компаниялара берілуі мселесі аралуы ытимал.

п и ялы к онтра ктіл ер: кен ндіруш і с а л а л а р м м іл ел ер іні пиял ыыны а я т а л у ы

3. негізгі контрактіге кіргізілмеген апараттар Барлы сратара ажетті мтаждытар мен анааттандыру ммкін емес боландытан тменде апараттарды белгілі трлерін беріп отырмыз. Олар негізгі контрактілерге осылан жо, біра азаматтар ол жеткізуді ажет ететін жадайлара байланысты сратар:

–  –  –

Жоарыда келтірілгендей, осы есепті жргізу ісіндегі басты назар негізгі контрактіге жне айтылан апараттара аударылады. Алайда, апараттар, деттегідей, котрактілер жасаланнан кейін барып тседі. Мысалы, табыстан жиналан тлемдер, геологиялы апарлар, сонымен атар, алдыы тарауда айтыланындай, пиялылыты сатау турасындаы апараттар сол атара жатады. Осы екі апараттарды айырмашылыын жіктеу маызды іс: (1) контрактіні мазмнындаы апарат, жне (2) одан шыып кететін апарат. Негізінде, ережедегідей контрактідегі бапты е соысы ана пиялылыты сатауа жатса, екі санаттаыларды да осы айтылан бапа тура келуге ммкіншілігі бар.

ЕКінші ТАРАу

Кен орындарын игеру салаларында жасалан контрактілерді пиялыын орау жніндегі баптарда шын мнінде не айтылады?

Компаниялар жне кімет ешандай кмнсіз, жасалан контрактілерді пиялыын орау жніндегі баптар апараттарды ашылуына кедергі келтіреді деп длелдейді.

рине, мндай длелдер бірін-бірі айталау сипатында болады, себебі компаниялар мен кімет келісім жасау барысында пиялыты сатау туралы бапты енгізеді. Алайда, кптеген жадайларда пиялыты сатау туралы бап тараптарды айтуы бойынша, апараттарды ашылуына ешандай да негізгі кедергі келтірмейді. Ттастай аланда, тараптар за талаптарыны тртібіне сйкес біржаты немесе келісім бойынша апараттарды ашуларына болады. рине, тараптар ай уаытта болса да, контрактідегі апараттарды ашуа шешім абылдаса оны іске асыруа толытай ммкіншілігі бар.

Жіберілетін маызды бояулы нктені зі пиялыты сатау бабы болып табылады. Контрактіні жасаан тараптар барлы апараттар бойынша пиялыты сатауа шешім абылдауларына болады.

Контрактілерді жасау принципіні еркіндігі дадылы апараттарды да пия стауа ммкіндік береді.

Осы есепті жасау барысында 150-ден астам мнайгаз жне таукен салаларын игеру бойынша компаниялар мен мемлекет немесе мемлекеттік компаниялар арасында жасалан контрактіге жргізілген зерттеулер крсеткендей кімет, пен компаниялар тура солай жасайды: пиялыты сатау бабыны лкен блігі пиялы болмаса да, апараттарды ке млшерде орауа пайдаланады. Алынан лкен ауыма арамастан контрактілерді, пиялыын сатау баптарында апараттарды ашуа ерік беретін кптеген ерекшеліктері бар.

А. Кен игеру салаларында жасалан контрактілерді пиялыын сатау туралы баптар.



Pages:   || 2 | 3 | 4 | 5 |

Похожие работы:

«Аналитическая записка по результатам статистического компонента мониторинга сведений, позволяющих оценить исполнение норм Конвенции о правах инвалидов в Челябинской области. Во исполнение поручения Правительства Российской Федерации от 22 июня 2012 года № ОГ-П12-4233 в 43 муниципальных образований Челябинской области проведен опрос 410 граждан из числа инвалидов и 400 родителей детей-инвалидов. Ставились задачи проанализировать степень информированности инвалидов и родителей детей-инвалидов о...»

«Дж.Беннетт. Гурджиев. Путь к новому миру. Стр. 1 СОДЕРЖАНИЕ Предисловие Глава 1 Родина Гурджиева Глава 2 Учителя Мудрости Глава 3 Существует ли Внутренний Круг человечества? Глава 4 Поиски Гурджиева Глава 5 Миссия Гурджиева Глава 6 Институт в Фонтенбло Глава 7 Гурджиев как писатель Глава 8 Вопрос Гурджиева Глава 9 Закон взаимного поддержания Глава 10 Гурджиев как Учитель Глава 11 Человек Глава 12 Путь к новому миру Приложение 1 Стиль и терминология Гурджиева Приложение 2 Великие законы...»

«КИНОИНДУСТРИЯ РОССИЙСКОЙ ФЕДЕРАЦИИ Отчет выполнен ЗАО «Компания “Невафильм”» по заказу Европейской аудиовизуальной обсерватории Ноябрь 2012 г. Киноиндустрия Российской Федерации Исследование выполнено компанией «Невафильм» для Европейской аудиовизуальной обсерватории. Директор публикации: Вольфганг Клосс, исполнительный директор Европейской аудиовизуальной обсерватории. Наблюдающий редактор: Андре Ланж (Европейская аудиовизуальная обсерватория). Исследовательская группа: Олег Березин, Игорь...»

«ІННОВАЦІЇ В СУДНОБУДУВАННІ ТА ОКЕАНОТЕХНІЦІ Перша Міжнародна науково-технічна конференція, присвячена 90-річчю Національного університету кораблебудування імені адмірала Макарова Секція № 6. Безпека мореплавства Особенности судов внутреннего плавания, предназначенных для перевозки опасных грузов по системе Дунай – Майн Рейн Автор: И.И. Махек Регистр Судоходства Украины, г. Киев, Украина Эксплуатация украинских судов по системе ДМР позволяет отечественных судоходных компаниям принять участие в...»

«Социальное партнерство ради здоровья Материалы Всероссийского форума «Социальное партнерство – эффективная модель профилактики и лечения социально значимых заболеваний» Ростов-на-Дону ББК Сборник материалов Всероссийского форума «Социальное партнерство – эффективная модель профилактики и лечения социально значимых заболеваний» подготовлен министерством здравоохранения Ростовской области и Южной межрегиональной диабетической ассоциацией по решению Оргкомитета форума. В сборник включены материалы...»

«Аннотации дисциплин Аннотация дисциплины М.1.Б.1 Методология научных исследований Общая трудоёмкость дисциплины составляет 3 зачетные единицы, 72 часа. Цели и задачи дисциплины Целью дисциплины является формирование у студентов знаний и представлений о методологии и методах исследований, используемых в рыночной практике и в академической среде, а также о возможных инструментальных средствах и технологиях сбора, анализа, интерпретации и представления данных в целях оптимизации бизнес-процессов и...»

«Отчет о самообследовании Астраханского филиала частного учреждения высшего образования «Южно-Российский гуманитарный институт» Общие положения В соответствии с Законом «Об образовании в Российской Федерации» №273-ФЗ от 29.12.2012 г., Приказом Минобрнауки России № 462 от 14.06.2013 г. «Об утверждении Порядка проведения самообследования образовательной организацией», Приказом Минобрнауки России от 06 марта 2015 г. № 154 О проведении мониторинга эффективности образовательных организаций высшего...»

«CRC/C/RUS/4United Nations Convention on the Distr.: General 13 June 201 Rights of the Child Original: Russian Committee on the Rights of the Child Consideration of reports submitted by States parties under article 44 of the Convention Fourth and fifth periodic reports of States parties due in 2011 Russian Federation * ** [3 June 2011] * In accordance with the information transmitted to States parties regarding the processing of their reports, the present document was not formally edited before...»

«No. ЯПОНСКОЕ АГЕНТСТВО МЕЖДУНАРОДНОГО СОТРУДНИЧЕСТВА КОМИТЕТ ПО ЧРЕЗВЫЧАЙНЫМ СИТУАЦИЯМ И ГРАЖДАНСКОЙ ОБОРОНЕ ПРИ ПРАВИТЕЛЬСТВЕ РЕСПУБЛИКИ ТАДЖИКИСТАН ИЗУЧЕНИЕ ПО ПРЕДОТВРАЩЕНИЮ СТИХИЙНЫХ БЕДСТВИЙ НА РЕКЕ ПЯНДЖ ОКОНЧАТЕЛЬНЫЙ ОТЧЕТ ТОМ 1 ОСНОВНОЙ ОТЧЕТ ДЕКАБРЬ 2007 CTI ENGINEERING INTERNATIONAL CO., LTD. GE JR 07-072 ЯПОНСКОЕ АГЕНТСТВО МЕЖДУНАРОДНОГО СОТРУДНИЧЕСТВА КОМИТЕТ ПО ЧРЕЗВЫЧАЙНЫМ СИТУАЦИЯМ И ГРАЖДАНСКОЙ ОБОРОНЕ ПРИ ПРАВИТЕЛЬСТВЕ РЕСПУБЛИКИ ТАДЖИКИСТАН ИЗУЧЕНИЕ ПО ПРЕДОТВРАЩЕНИЮ СТИХИЙНЫХ...»

«МУНИЦИПАЛЬНОЕ БЮДЖЕТНОЕ ОБЩЕОБРАЗОВАТЕЛЬНОЕ УЧРЕЖДЕНИЕ «СРЕДНЯЯ ОБЩЕОБРАЗОВАТЕЛЬНАЯ ШКОЛА №106» ПРОЕКТ НА ТЕМУ «ИНТЕГРАЦИЯ ДЕТЕЙ С ОГРАНИЧЕННЫМИ ВОЗМОЖНОСТЯМИ В ОБРАЗОВАТЕЛЬНЫЙ ПРОЦЕСС МАССОВОЙ ШКОЛЫ» Разработчики проекта: Матвеева Лариса Геннадьевна директор МБОУ «СОШ №106» Барнаул 2015 Содержание I. Введение II. Основная часть 1. Актуальность выбранной темы 2. Цель проекта: 3. Анализ ситуации 4. Проектное решение 5. Оценка ресурсов, необходимых для реализации проекта 6. Описание ожидаемых...»

«Текст к лекции «По путям БайкалоАмурской магистрали» Слайд 2-3 Байкало-Амурскаямагистраль (БАМ) — железная дорога в Восточной Сибири и на Дальнем Востоке. Одна из крупнейших железнодорожных магистралей в мире. Длина основного пути Тайшет — Советская Гавань составляет 4287 км. БАМ проходит севернее трассы Транссибирской магистрали, ответвляясь от неё в Тайшете, пересекает Ангару в Братске, пересекает Лену в Усть-Куте, проходит через Северобайкальск, огибая с севера озеро Байкал, затем проходит...»

«Д.А.Зайцев Доклад по результатам исследования степени подготовленности стран к внедрению системы КНП в деятельность ВОФК 8 заседание Экспертной группы по ключевым национальным показателям при Совете руководителей ВОФК государств-участников СНГ 27 мая 2015 года, г. Худжанд, Республика Таджикистан Я хотел бы сообщить о результатах Опроса по оценке степени подготовленности стран к использованию систем КНП в деятельности ВОФК, проведенного в 2014 году среди членов Рабочей группы ИНТОСАИ по ключевым...»

«www.kadochnikov.info www.kadochnikoff.ru методика практического обучения рукопашному бою  А.А.Кадочников один на один С вРРС СААГ Ш К О Л А Ом У КЯ РУКОПАШНОГО БОЯ www.kadochnikov.info www.kadochnikoff.ru  а. а. кадочников один на один с врагом предисЛовие моЙ вЗгЛяд на рукопашнЫЙ боЙ Начну со статистики.В среднем по России за год в чрезвычайных ситуциях погибает следующее число людей: — в походах и экспедициях — 250–300; — при землетрясениях, наводнениях — 500–800; — в техногенных авариях —...»

«НЕДОСТУПНОСТЬ Городские проекты Ильи Варламова и Максима Каца Москва февраль 2014 Доступность подземных переходов для маломобильных групп граждан Предисловие к исследованию Проблема комфорта и довластями уделяется достанедружелюбную городскую ступности городскои среды точно много внимания, однако среду не только к малодля маломобильных граждан меры, предпринимаемые к мобильным группам граждан, на сегодняшнии день разрешению этои проблемы, но и к людям без ограничении занимает одно из первых...»

«Министерство образования и науки Российской Федерации Федеральное государственное бюджетное образовательное учреждение высшего профессионального образования «Иркутский государственный университет» ВОСЬМЫЕ БАЙКАЛЬСКИЕ МЕЖДУНАРОДНЫЕ СОЦИАЛЬНО-ГУМАНИТАРНЫЕ ЧТЕНИЯ В двух томах Том 1 МАТЕРИАЛЫ УДК 009(063) ББК 94л0 В7 Печатается в соответствии с планом научно-исследовательских работ ИГУ Р е д а к ц и о н н а я к о л л е г и я: А. В. Аргучинцев (гл. ред.), Ю. А. Зуляр (науч. ред.), Л. М. Корытный,...»

«Biogeosystem Technique, 2014, Vol.(2), № 2 Copyright © 2014 by Academic Publishing House Researcher Published in the Russian Federation Biogeosystem Technique Has been issued since 2014. ISSN: 2409-3386 Vol. 2, No. 2, pp. 125-132, 2014 DOI: 10.13187/bgt.2014.2.125 www.ejournal19.com The Science and the Problems of Development UDC 5751:001 Genomics and Geobiosystems Valery I. Glazko Russian state agrarian University – Moscow agricultural Academy named after K.A. Timiryazev; Russian Federation...»

«Обзор состояния загрязнения окружающей среды за 2011 г. Министерство природных ресурсов и экологии Российской Федерации Федеральная служба по гидрометеорологии и мониторингу окружающей среды Приволжское межрегиональное территориальное управление федеральной службы по гидрометеорологии и мониторингу окружающей среды ФЕДЕРАЛЬНОЕ ГОСУДАРСТВЕННОЕ БЮДЖЕТНОЕ УЧРЕЖДЕНИЕ «ПЕНЗЕНСКИЙ ЦЕНТРПО ИДРОМЕТЕОРОЛОГИИ И МОНИТОРИНГУ ОКРУЖАЮЩЕЙ СРЕДЫ» ФГБУ «ПЕНЗЕНСКИЙ ЦГМС» ОБЗОР состояния загрязнения атмосферного...»

«ПРАВИТЕЛЬСТВО КУРГАНСКОЙ ОБЛАСТИ ДЕПАРТАМЕНТ ПРИРОДНЫХ РЕСУРСОВ И ОХРАНЫ ОКРУЖАЮЩЕЙ СРЕДЫ КУРГАНСКОЙ ОБЛАСТИ ДОКЛАД ПРИРОДНЫЕ РЕСУРСЫ И ОХРАНА ОКРУЖАЮЩЕЙ СРЕДЫ КУРГАНСКОЙ ОБЛАСТИ В 2007 ГОДУ Курган 200 Природные ресурсы и охрана окружающей среды Курганской области в 2007 году. Доклад. – Курган, 2008. Редакционная коллегия: Шевелев В.П. (председатель), Банников В.А., Неволина З.А., Федотов П.Н., Огнева Н.А. ВВЕДЕНИЕ Настоящий Доклад подготовлен в соответствии с Законом Курганской области от...»

«Министерство образования и науки Российской Федерации Сибирский федеральный университет Как написать и опубликовать статью в международном научном журнале Красноярск СФУ К 1 К 16 Как написать и опубликовать статью в международном научном журнале: метод. рекомендации /сост. И.В. Свидерская, В.А. Кратасюк. – Красноярск: Сиб. федерал. ун-т, 2011. – 52 с. ISBN 978-5-7638-2157Издание содержит рекомендации по написанию научной статьи, которую можно предложить для публикации научному журналу, включая...»

«Система iBank 2 UA. Руководство операциониста частных клиентов Полное руководство (версия 2.0.15.2) Оглавление Предисловие........................................ 1 Общая информация об АРМе Операционист Введение.......................................... 4 Требования к системе................................... 5 Вход в АРМ Операционист.........................»





















 
2016 www.nauka.x-pdf.ru - «Бесплатная электронная библиотека - Книги, издания, публикации»

Материалы этого сайта размещены для ознакомления, все права принадлежат их авторам.
Если Вы не согласны с тем, что Ваш материал размещён на этом сайте, пожалуйста, напишите нам, мы в течении 1-2 рабочих дней удалим его.